Οι άνθρωποι που θα δουν το χωριό τους να βουλιάζει

Παρά τις δυσκολίες κατάφεραν να επιβιώσουν επί αιώνες στη Νοτιοδυτική Πίνδο.
Τώρα όμως οι 300 οικογένειες της Μεσοχώρας είναι αναγκασμένες να εγκαταλείψουν
τις εστίες τους, αφού η λίμνη που θα σχηματιστεί από το φράγμα του Αχελώου θα
σκεπάσει τα πάντα. Όμως, αν και το έργο ολοκληρώνεται, ακόμη δεν έχει
αποφασιστεί πού θα μετεγκατασταθεί το χωριό, αν οι κάτοικοί του μείνουν στην
περιοχή και αν μείνουν κάτω από ποιες συνθήκες. Αυτοί από την πλευρά τους
πάντως επιμένουν ότι δεν θα εγκαταλείψουν την περιοχή που με τα χρόνια μπορεί
σε εξελιχτεί και πάλι σε κέντρο…

Με γοργούς ρυθμούς προχωρούν οι εργασίες στο φράγμα. Αντίθετα όμως δεν έχουν ξεκινήσει οι διαδικασίες για την αποκατάσταση των κατοίκων

ΧΙΛΙΑΔΕΣ χρόνια έζησαν δίπλα- δίπλα με τον Αχελώο. Εκεί στη δυσπρόσιτη
Νοτιοδυτική Πίνδο όπου έστησαν τη ζωή τους βήμα-βήμα. Και τα κατάφεραν
παλεύοντας πότε με ανθρώπους και πότε με τη φύση να κτίσουν ένα από τα πιο
όμορφα χωριά της οροσειράς: τη Μεσοχώρα. Κεφαλοχώρι ήταν πάντα. Κεφαλοχώρι και
σήμερα, όταν δεκάδες κοινότητες της περιοχής έχουν εγκαταλειφθεί.

Περισσότερες από 300 οικογένειες ζουν εδώ. Και θα συνέχιζαν να δημιουργούν.
Όμως από το 1986, το χωριό διαγράφηκε από τον χάρτη. Το μεγάλο φράγμα του
Αχελώου ­ (ο Ηρακλής (ΔΕΗ) για μια ακόμη φορά νίκησε το ποτάμι των θρύλων) ­
θα το καταπιεί. Τα νερά της λίμνης που θα σχηματισθεί θα σκεπάσουν τα πάντα.
Κι αν ο Ηρακλής ­ σύμφωνα με τη μυθολογία ­ αποδείχτηκε «μεγαλόκαρδος» και
επέστρεψε στον Αχελώο-ταύρο το ένα κέρατο που του είχε σπάσει, ανταλλάσσοντάς
το με το κέρας της Αμάλθειας, οι υπεύθυνοι για το έργο 12 χρόνια τώρα δεν
έχουν βρει τι θα προσφέρουν στους κατοίκους οι οποίοι αναγκαστικά θα
εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Η ίδια η ΔΕΗ, που έχει την ευθύνη για το
υδροηλεκτρικό εργοστάσιο, υπολογίζει ότι περισσότερα από 200 σπίτια θα
σκεπαστούν από τα νερά. (Οι ντόπιοι εκτιμούν ότι όλα θα καταστραφούν). Εν
τούτοις ούτε γι’ αυτά τα σπίτια δεν έχει καταλήξει τι θα γίνει. Μιλάει για
αποζημιώσεις, για εξεύρεση χώρων μετεγκατάστασης. Τίποτε όμως συγκεκριμένο.

ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ

Η Δήμητρα και η Βασούλα, δεν θα πίνουν για πολύ ακόμη νερό από τη βρύση που είναι στην πλατεία της Μεσοχώρας. Η στάθμη της λίμνης θα φτάσει ως εκεί στα 785 μέτρα όπως είχαν σημειώσει τα συνεργεία της ΔΕΗ

Και ευτυχώς που το έργο καθυστερεί. Γιατί αν ολοκληρωνόταν, σύμφωνα με το
πρόγραμμα, τώρα θα άρχιζε η λίμνη να σχηματίζεται. Και οι άνθρωποι θα
στέκονταν στην πλατεία ­ και αυτή θα χαθεί ­ και θα έβλεπαν τη στάθμη να ανεβαίνει.

Από το 1990 και μετά οι κάτοικοι βρίσκονται σε «πόλεμο» με τη ΔΕΗ. Δεν
επιτρέπουν στα συνεργεία της να κάνουν το κτηματολόγιο, βάσει του οποίου θα
δοθούν οι αποζημιώσεις. «Η λογική μας είναι απλή: Δεν μπορούμε να σταματήσουμε
το έργο. Δεν μπορούμε όμως να επιτρέψουμε το κτηματολόγιο, εάν πρώτα δεν μας
δοθούν οι απαραίτητες εγγυήσεις για τη μεταστέγασή μας. Πού θα γίνει αυτή αλλά
και πώς», λέει η πρόεδρος του συλλόγου «Κατακλυζομένων, ο Αχελώος»..

«Αν επιτρέψουμε να γίνει το κτηματολόγιο χωρίς εγγυήσεις, ποιος μας λέει ότι
θα προχωρήσει η δημιουργία του οικισμού. Το κτηματολόγιο είναι το μόνο που μας
προστατεύει», λέει ο αντιπρόεδρος της κοινότητας κ. Ηλίας Διαμαντής. Από την
πλευρά της η ΔΕΗ επιμένει: Αφήστε να γίνει το κτηματολόγιο κι εμείς θα
φροντίσουμε για όλα. «Εδώ δεν πρόκειται για συμφωνία δύο ανθρώπων. Πρόκειται
για σαφή υποχρέωση του κράτους προς Έλληνες πολίτες. Ωραία, κύριοι, μας
διώχνετε, δώστε μας και λύση. Εσείς κάνετε το έργο. Εσείς έχετε και την
ευθύνη». Ο κ. Τάκης Ευαγγελίδης προσπαθεί ν’ απλοποιήσει την κατάσταση.
Άλλωστε αυτά υποστηρίζουν όλοι.

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Από το πιο ψηλό σημείο του χωριού τα μέλη του συλλόγου «Κατακλυζομένων» (από δεξιά η πρόεδρος του συλλόγου κυρία Νίκη Οικονόμου, και οι κ. Τάκης Ευαγγελίδης, Ηλίας Διαμαντής και Χρήστος Λιάκος) παρακολουθούν τον Αχελώο. Αν λειτουργήσει το φράγμα και αυτό το σημείο θα χαθεί στα νερά

Ντόπιοι βουλευτές, παράγοντες, πολιτικοί περνούσαν τακτικά από ‘κει από το
1990 και μετά όταν οι κάτοικοι έκαναν συχνά συνελεύσεις ή έκλειναν τον
μοναδικό δρόμο για να διαμαρτυρηθούν. Τώρα όλοι προσπαθούν να τους πείσουν:
«Είστε υποχρεωμένοι να αντικρύσετε κατάματα μια επώδυνη πραγματικότητα», τους λένε.

Αυτό λίγο πολύ τους είπε και η κ. Βάσω Παπανδρέου τον περασμένο μήνα που
συναντήθηκε μαζί τους. Τους ζήτησε μάλιστα άμεσα να επιτρέψουν να γίνει το
κτηματολόγιο. Όπως λένε οι κάτοικοι, όμως, δεν ανέλαβε δεσμεύσεις
συγκεκριμένες για το τι θα γίνει στο μέλλον..

Και αυτό το τελευταίο είναι που ανησυχεί τους κατοίκους. Το γεγονός ότι ακόμη
δεν έχουν σκεφθεί τι θα κάνουν μ’ αυτούς. «Να εδώ, στην πλατεία, στην κόκκινη
γραμμή, στα 785 μέτρα θα φτάσει η στάθμη του νερού. Δεν είναι παράλογο να μη
γνωρίζουμε τι θα γίνει αύριο; Θα εγκατασταθούμε σε πόλεις, λίγο πιο πάνω από
‘δω, θα καταφέρουμε να κρατήσουμε την ιστορίας μας, τον πολιτισμό μας;»,
αναρωτέται ο κ. Χρήστος Λιάκος.

ΕΙΚΟΣΙ σημεία συμφωνίας προτείνουν οι κάτοικοι, ώστε να πάψουν να ζουν στην
ανασφάλεια και να επιτρέψουν να γίνει το κτηματολόγιο. Όπως αναφέρεται στο
σχέδιο, που έχει εγκριθεί από όλους τους θιγόμενους, θα πρέπει άμεσα: Να
επιλεγεί το σημείο, που θα γίνει το νέο χωριό, από τους ίδιους τους κατοίκους
και να εγκριθεί η μετεγκατάσταση εκεί, αφού πρώτα γίνουν οι απαραίτητες
γεωλογικές μελέτες και η σύνταξη κτηματολογίου. Να γίνουν απαραίτητα έργα
υποδομής (ύδρευση, αποχέτευση, ηλεκτροφωτισμός, ΟΤΕ), αλλά και κοινόχρηστοι
χώροι, σχολείο, εκκλησία, και γραφεία.

Στους χώρους που θα επιλεγούν, θα πρέπει να κατασκευαστούν νέες κατοικίες, στη
βάση ενός πρότυπου οικισμού. Στα πλαίσια της γενικότερης μελέτης θα πρέπει να
εξετασθούν και οι δυνατότητες ανάπτυξης οικοτουρισμού. Αλλά και να ληφθεί
μέριμνα, για τη μεγιστοποίηση των όποιων οικονομικών ωφελειών από την
κατασκευή και τη λειτουργία του έργου. Επίσης, οποιαδήποτε άλλη αξιοποίηση της
λίμνης θα πρέπει να ανήκει στις κοινότητες που θίγονται άμεσα. Και, βεβαίως,
θα πρέπει να δοθεί βάρος στην παροχή κινήτρων, ώστε οι κάτοικοι να μην
εγκαταλείψουν την περιοχή.

Εκτός όμως από αυτά, οι κάτοικοι και οι φορείς της περιοχής εκτιμούν ότι αν
γίνουν δεκτοί οι όροι τους, θα πρέπει να υπάρχουν συγκεκριμένα
χρονοδιαγράμματα, ώστε να γίνει η μετεγκατάσταση στο χωριό, όταν όλα θα είναι
έτοιμα και χωρίς να υπάρχουν εκκρεμότητες.

Ζωντανό χωριό η Μεσοχώρα, όποια ώρα και αν περάσεις η πλατεία είναι γεμάτη. Από το 1986 οι κάτοικοι έπαψαν να δημιουργούν. Τώρα απλώς περιμένουν πού θα στήσουν τη νέα τους πατρίδα

Η ΜΕΣΟΧΩΡΑ βρίσκεται στα όρια των νομών Άρτας και Τρικάλων. Όπως αναφέρει στο
βιβλίο του ο κ. Κώστας Μπαρούτας («Η Μεσοχώρα – Ιστορία, οικονομία, κοινωνία,
πολιτισμός, η καταστροφή μιας γεωργοκτηνοτροφικής κοινωνίας»), η περιοχή κατά
την αρχαιότητα ανήκε στη χώρα των Αθαμάνων. Η παρουσία της είναι έντονη κατά
τους αρχαίους χρόνους, όπου οι Αθαμάνες συμμετέχουν σε πολλούς πολέμους, ενώ
αλλάζουν συνεχώς συμμαχίες μεταξύ των Σπαρτιατών, των Αθηναίων και των Μακεδόνων.

Τον έκτο αιώνα μ.Χ. οι Σλάβοι φτάνουν ως εδώ. Άλλωστε η παλιά ονομασία του
χωριού ήταν «Βυτσίτσα» που στα σλαβικά σημαίνει δύση. Κατά την τουρκοκρατία η
Μεσοχώρα είναι σχεδόν αυτόνομη, όπως και πολλές περιοχές στην ορεινή Ελλάδα. Ο
Κατσαντώνης και πολλοί άλλοι αναπτύσσουν στην περιοχή έντονη δράση. Μετά την
απελευθέρωση γίνεται στόχος των ληστών. Είναι χαρακτηριστικό ότι εκεί, στις
αρχές του αιώνα, είχε εγκατασταθεί ως αποσπασματάρχης ο Γεώργιος Κονδύλης, ο
μετέπειτα στρατηγός και πρωθυπουργός της Ελλάδος.

Ο Εμφύλιος βρήκε εκεί να συνυπάρχουν ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ, αλλά και τους Γερμανούς να
καίνε το χωριό μετά τη μάχη με τους αντάρτες. Η συνέχεια, όπως σε όλη της
Ελλάδα. Δρόμοι δεν υπάρχουν, ηλεκτρικό, τηλέφωνο. Αυτά άρχισαν να γίνονται
μετά το 1974.

Παρά τα προβλήματα όμως η Μεσοχώρα παίρνει ζωή και οργανώνεται γρήγορα, τόσο
ώστε περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι να ζουν εδώ. Σε αντίθεση με ό,τι
συμβαίνει αλλού, κανείς δεν θέλει να φύγει. Και το έχουν αποδείξει. Δύο φορές,
μία από τους Γερμανούς και μία από τον σεισμό του 1967.

Άντεξαν την απομόνωση, αν σκεφτεί κανείς ότι από το 1890 ζητούσαν να ενωθεί η
Άρτα με τα Τρίκαλα και ακόμη σήμερα το αίτημα παραμένει. Και δεν είναι μόνο
που άντεξαν. Είναι που σχεδίαζαν και την προβολή της κοινότητας με σκοπό εκεί,
στη Νότια Πίνδο, να υπάρχει ένα κέντρο. Όμως ήρθε το φράγμα και όλα άλλαξαν.
Δεν έφυγαν από εκεί. Σταμάτησαν όμως να κτίζουν. Να προγραμματίζουν. Και
έμειναν απλώς να περιμένουν τι θα αποφασίσουν οι άλλοι για αυτούς.