[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Ο «ΚΑΤΑΓΓΕΛΤΙΚΟΣ λόγος» αποτελεί ένα ισχυρό χαρακτηριστικό του δημόσιου λόγου
στην Ελλάδα και ιδιαίτερα του λόγου που συνδέεται με τα μεγάλα πολιτικά,
περιλαμβανομένων και των θεμάτων εξωτερικής πολιτικής. Έτσι οι πρώτες
αντιδράσεις μας, π.χ., σε οποιαδήποτε ανόητη ή λιγότερο ανόητη ενέργεια ή
φραστικό πυροτέχνημα της Τουρκίας είναι συνήθως η καταγγελία με τον γνωστό
ξύλινο λόγο και φρασεολογία που ελάχιστα πείθει και που πάντως δεν πείθει τους
ξένους αποδέκτες στους οποίους υποτίθεται ότι απευθύνεται. Ο λόγος αυτός στον
τομέα αυτό δεν χαρακτηρίζει ωστόσο μόνο τις πολιτικές αντιδράσεις.
Χαρακτηρίζει σε αυξημένο βαθμό και τον υποτιθέμενο ακαδημαικό, επιστημονικό
λόγο ­ τον λόγο που ακούγεται σε επιστημονικές ακαδημαϊκές συναντήσεις. Το
φαινόμενο επεσήμανε πρόσφατα και ο Αλ. Παπαχελάς σε άρθρο του στο «Βήμα» (5
Ιουλίου 1998). Γράφει μεταξύ άλλων: «Ο Τούρκος ακαδημαϊκός ή στρατιωτικός
αναπτύσσει ψυχρά και αναλυτικά με νομικίστικο και απίστευτα οθωμανικά ευγενικό
τρόπο τις πλέον απειλητικές και εξωφρενικές θέσεις. Ο Έλληνας συνομιλητής
προτιμά να χτυπήσει το χέρι του στο τραπέζι ζητώντας με βίαιο τρόπο το δίκιο
του με δεδομένο πως οι άλλοι του το χρωστάνε. Μαντέψτε ποιος κερδίζει συνήθως
τις εντυπώσεις!..».

Ο καταγγελτικός λόγος με τις στερεότυπα επαναλαμβανόμενες εκφράσεις («περί
δικαίων», «περί προκλήσεων», «περί απαράδεκτων καταστάσεων», κ.λπ., κ.λπ.)
μπορεί να ικανοποιεί τμήματα της κοινωνίας (και συνήθως τα λιγότερο
πληροφορημένα) αλλά δεν μεγιστοποιεί τους στόχους πολιτικής. Δεν μεγιστοποιεί
τις απόψεις που θα θέλαμε να προωθήσουμε. Και, είτε το θέλουμε είτε όχι, η
διεθνής κοινότητα έχει κουραστεί να ακούει τον στερεότυπα και μονότονα
καταγγελτικό λόγο. Τείνουμε μερικές φορές να δημιουργήσουμε την εντύπωση της
«πανταχόθεν διωκόμενης χώρας». Θα πρέπει επομένως ο λόγος να προσαρμοσθεί. Να
γίνει λόγος ουσίας και επιχειρημάτων. Λόγος πειστικός και όχι λόγος
καταγγελτικός. Λόγος λιγότερο επικός και ηρωικός και περισσότερο ορθολογικός
αλλά διεισδυτικός στο διεθνές ακροατήριο προς το οποίο απευθύνεται. Ο λόγος
αυτός μπορεί και πρέπει να είναι λόγος ρωμαλέος και ανατρεπτικός ορισμένες
φορές. Αλλά σε κάθε περίπτωση λόγος ουσίας και επιχειρημάτων. Ιδιαίτερα ο
ακαδημαϊκός λόγος…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.