ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αναμόρφωση ή αποσύνθεση;

Λένε ότι οι εφημερίδες είναι το προϊόν που αντικατοπτρίζει κάλλιστα την
κοινωνία. Μέχρι πρόσφατα, το καλύτερο παράδειγμα αυτού του αξιώματος ήταν η
Μεγάλη Βρετανία με τα ταμπλόιντ για την εργατική τάξη, τις εφημερίδες
«ποιότητας» για την αστική τάξη και τα «μεσαία» φύλλα για όσους βρίσκονται
κάπου ανάμεσα. Όχι πλέον.

ΣΥΜΦΩΝΑ με αρκετούς παρατηρητές, οι κυκλοφορίες των βρετανικών φύλλων είναι ο
απλούστερος και ουσιαστικότερος δείκτης των αλλαγών. Πριν από περίπου πέντε
χρόνια, τα συγκριτικά κυκλοφοριακά μεγέθη εξέφραζαν μια δεδομένη κοινωνική
διάρθρωση: μια εφημερίδα «ποιότητας» πουλούσε περίπου 400.000 φύλλα, τα
«μεσαία» φύλλα ήταν στα 2 εκατ. αντίτυπα και τα ταμπλόιντ συχνά ξεπερνούσαν τα
4 εκατ. φύλλα. Η δε τιμή τους ήταν, όπως θα περίμενε κανείς, αντιστρόφως
ανάλογη της κυκλοφορίας.

Είναι αναμφισβήτητα υπερβολή να λεχθεί ότι ο πόλεμος τιμών που ξεκίνησε ο
Ρούπερτ Μέρντοκ στα τέλη του ’93 ήταν ο κύριος παράγοντας που οδήγησε στο
σημερινό νέο σκηνικό. Ωστόσο, μειώνοντας την τιμή των «Τάιμς» από 45 πένες
στις 30 και μετά στις 20 (ακόμα και 10 πένες ­ 50 δραχμές, περίπου ­ τη
Δευτέρα) δημιούργησε τις συνθήκες για να εκφραστούν οι εν δυνάμει τάσεις.

Το αποτέλεσμα είναι περισσότερο από εμφανές: οι κυκλοφορίες πλέον έχουν
απομακρυνθεί σημαντικά από τα παραδοσιακά μεγέθη με την «Ντέιλι Μέιλ» ­ κατά
πολλούς, την πιο επιτυχημένη «μεσαία» εφημερίδα, ειδικά στην προσέλκυση
γυναικείου κοινού ­ να έχει σχεδόν φθάσει την πάλαι ποτέ κραταιά ταμπλόιντ
«Ντέιλι Μίρορ» (2,3 εκατ. φύλλα έναντι 2,4 της «Μίρορ»). Επίσης, η «ποιοτική»
«Ντέιλι Τέλεγκραφ» βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από τη «μεσαία» «Ντέιλι
Εξπρές» (1,1 εκατ. φύλλα έναντι 1,15 της «Εξπρές») ενώ οι «Τάιμς» έχουν
υπερδιπλασιάσει την κυκλοφορία τους πουλώντας 800.000 αντίτυπα.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς, ωστόσο, βρίσκεται μια ευρύτερη τάση που αρκετοί
θεωρούν πολύ ανησυχητική. Η συρρίκνωση των κυκλοφοριακών διαφορών είναι φυσικό
επακόλουθο όχι τόσο των νέων τιμών όσο της ομογενοποίησης του περιεχομένου
και, ειδικότερα, της σύγκλισης στη «μεσαία» αγορά. Στις σελίδες των ποιοτικών
εφημερίδων, η πολιτική, η οικονομία και οι διεθνείς σχέσεις έχουν υποχωρήσει
για να δώσουν τη θέση τους στα αθλητικά, στους σταρ, στα τηλεοπτικά
προγράμματα αλλά και σε «ροζ» θέματα. Ο διάλογος του κ. Ντάγκλας Φλιν,
διευθύνοντος συμβούλου του ομίλου Νιουζ Ιντερνάσιοναλ που εκδίδει τους
«Τάιμς», με ένα σύνεδρο κατά τη διάρκεια του φετινού Κογκρέσου της Διεθνούς
Ένωσης Εφημερίδων στο Κόμπε, ήταν χαρακτηριστικός: «Δεν θεωρείτε ότι το να
βάζουν οι “Τάιμς” το θέμα του στρατιωτικού που αποπλανούσε στρατιωτίνες στην
πρώτη τους σελίδα δεν συμβαδίζει με το ιστορικό επίπεδο δημοσιογραφίας της
εφημερίδας;», ρώτησε ο σύνεδρος. «Ίσως…», απάντησε, ύστερα από αρκετά
δευτερόλεπτα, ο κ. Φλιν.

Και εάν οι «ποιοτικές» εφημερίδες κατεβάζουν το επίπεδό τους, τα ταμπλόιντ
προσπαθούν να «εκπολιτισθούν». Ο προσανατολισμός είναι για μεγαλύτερα άρθρα,
μικρότερες φωτογραφίες και έρευνα. Η δε «Σαν» σκέφτεται να εγκαταλείψει το
σήμα κατατεθέν της, δηλαδή τις γυμνόστηθες κοπέλες της τρίτης σελίδας…

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι αυτές οι αλλαγές είναι απλώς αποτέλεσμα των νόμων
της αγοράς: φθίνουσες κυκλοφορίες σημαίνουν μικρότερες αγορές, δηλαδή
λιγότερες ευκαιρίες για διαφοροποίηση. Άλλοι, όπως ο σχολιαστής Μέσων της
«Γκάρντιαν» και πρώην διευθυντής της «Μίρορ» Ρόι Γκρίνσλεϊντ, θεωρούν ότι το
νέο σκηνικό είναι αποτέλεσμα κοινωνικών μεταβολών, με την αγγλική κοινωνία να
γίνεται ­ ή να θέλει να γίνει ­ πολύ περισσότερο «κοινωνία μεσαίας τάξης».

Εν τέλει, αυτό που προκύπτει, ενδεχομένως, είναι μια ενημέρωση «δύο ταχυτήτων»
με εκτενή πληροφόρηση από ειδικά έντυπα ή από το Ίντερνετ για ορισμένους και
μια ομοιόμορφη συνταγή με απλά συστατικά για τους περισσότερους. Σίγουρα αυτή
η πιθανή εξέλιξη όχι μόνο προβληματίζει από μόνη της, αλλά ενέχει και άλλους
κινδύνους, ειδικά εάν θεωρήσει κανείς ότι η δημοκρατία χρειάζεται
ενημερωμένους πολίτες για να λειτουργήσει καλά. Ωστόσο, μπορεί επίσης να
λεχθεί ότι η πληροφορία και, συνεπώς, η ειδησεογραφία είναι ένα προϊόν προς
κατανάλωση και οι προτιμήσεις του κοινού δεν πρέπει να αγνοούνται. Άλλωστε, οι
συνέπειες δεν είναι απαραίτητα αρνητικές, όπως η πρόσφατη τάση της «χρήσιμης
ειδησεογραφίας» ­ που βασίζεται στις συμβουλές και τις πρακτικές πληροφορίες ­
αποδεικνύει. Όποια και να είναι η εξέλιξη, σχολιάζει ο «Εκόνομιστ», σίγουρα
δεν θα ξαναδούμε μέρα σαν την 16η Αυγούστου 1977, όπου το αμερικανικό δίκτυο
Έι Μπι Σι ξεκίνησε το βραδινό του δελτίο με 6 λεπτά ρεπορτάζ για τη συμφωνία
της Διώρυγας του Παναμά. Λίγο νωρίτερα, την ίδια ημέρα, είχε πεθάνει ο Έλβις Πρίσλεϊ.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.