Ένας χρόνος αλλαγής

Μοχάμεντ Χαταμί. Ο Ιρανός ηγέτης, σε συνέντευξή του σε δημοσιογράφο του τηλεοπτικού δικτύου CNN, πριν από τις εκλογές που τον έφεραν στην εξουσία.

Ένα χρόνο ύστερα από τις εκλογές που άλλαξαν το ιρανικό πολιτικό τοπίο,
χιλιάδες φοιτητές συγκεντρώθηκαν στην Τεχεράνη για να γιορτάσουν την ιδιόμορφη
«περεστρόικα» του προέδρου Μοχάμεντ Χαταμί.

ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ παραληρούσε. Κάθε τόσο, συνθήματα υποχρέωναν τον πρόεδρο Χαταμί να
διακόπτει την ομιλία του: «Χαταμί, σ’ αγαπάμε», «Ζήτω ο Χαταμί». Όμως, ο
λαοφιλής πρόεδρος έκανε νόημα στον κόσμο να σωπάσει, όταν αντήχησε το σύνθημα
«Θάνατος στην Αμερική». «Σε αυτή τη συγκέντρωση», είπε ο Ιρανός πρόεδρος,
«καλύτερα να μη μιλάμε για τον θάνατο, αλλά για τη ζωή».

Η μεγάλη λαϊκή συγκέντρωση του περασμένου Σαββάτου για την επέτειο της
εκλογικής νίκης του Χαταμί είναι ένας ακόμη λόγος για να τον κάνει πιο
αντιπαθή στο συντηρητικό θρησκευτικό κατεστημένο, που βλέπει τη δημοτικότητά
του σαν απειλή. Το σχίσμα στην ιρανική κοινωνία είναι βαθύ. Και όπως σε κάθε
επανάσταση, έτσι και στην «ειρηνική επανάσταση» του Χαταμί, άλλοι πιστεύουν
ότι προχωρά πάρα πολύ αργά και άλλοι πάρα πολύ γρήγορα.

Εδώ και ένα χρόνο, εφαρμόζει με συνέπεια το πρόγραμμά του, που στηρίζεται σε
μια «περεστρόικα» η οποία είναι προσαρμοσμένη στην ιρανική πραγματικότητα: πιο
ανοικτή κοινωνία, ανοχή της πολιτικής κριτικής, σεβασμός των πολιτικών
δικαιωμάτων και της έννομης τάξης, δικαιότερη κατανομή του πλούτου. Με αυτές
τις ιδέες απέσπασε πριν από ένα χρόνο το 70% των ψήφων των Ιρανών, που από το
1979 ζούσαν υπό αυστηρό ισλαμικό καθεστώς. Ένα χρόνο αργότερα κανείς δεν
μπορεί να τον κατηγορήσει ότι δεν τις εφαρμόζει. Οι αντίπαλοί του, μάλιστα,
τον κατηγορούν για το αντίθετο.

ΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΙ

Απειλή για την εθνική ασφάλεια είναι για τον αρχηγό της Επαναστατικής Φρουράς
η πορεία που ακολουθεί η κυβέρνηση Χαταμί. Ο στρατηγός Ραχίμ Σαφίβι πιστεύει
ότι ο στρατός πρέπει να δράσει «για να ξεριζώσει τους αντεπαναστάτες, όπου και
αν βρίσκονται αυτοί». Σε αντίβαρο για τις επετειακές εκδηλώσεις του περασμένου
Σαββάτου, στρατιωτικοί και συντηρητικοί θρησκευτικοί κύκλοι κινητοποιούνται
για να γιορτάσουν την προσεχή Κυριακή μία άλλη επέτειο: τη νίκη κατά του Ιράκ
στον πόλεμο του 1980-1988.

Αν για κάποιους είναι ενοχλητικό το σχεδόν φιλελεύθερο φιλολαϊκό προφίλ που
εισήγαγε στην ιρανική πολιτική ο Χαταμί, για άλλους είναι πρότυπο. Ακόμη και ο
θρησκευτικός ηγέτης της χώρας Αγιατολάχ Χαμενεΐ, που το 1989 διαδέχθηκε τον
Χομεϊνί, άρχισε να μιμείται τις μεθόδους του Χαταμί: εμφανίστηκε ξαφνικά σε
συγκέντρωση φοιτητών και άρχισε μαζί τους συζήτηση που μεταδόθηκε από την
τηλεόραση. Όμως, για την ώρα, πολλές εξουσίες ­ ίσως οι πιο σημαντικές, όπως ο
έλεγχος του στρατού και των δυνάμεων ασφαλείας ­ παραμένουν στα χέρια του
Χαμενεΐ, εκπροσώπου του Θεού επί της Γης. Την ίδια ώρα, ενισχύει τις εξουσίες
του και ο πρόεδρος της Βουλής Νατέκ-Νουρί. Ο άνθρωπος που ηττήθηκε από τον
Χαταμί στις περυσινές προεδρικές εκλογές, έχει μετατρέψει τη Βουλή σε πεδίο
αντιπαράθεσης με την κυβέρνηση, προωθώντας αναχρονιστικά νομοσχέδια, όπως για
την απαγόρευση της δημοσίευσης φωτογραφιών γυναικών ή για τον διαχωρισμό των
δύο φύλων στα νοσοκομεία.

Ο Χαταμί διαφωνεί και με τα δύο μέτρα. Όμως, η φωνή του δεν είναι ακόμη αρκετά
δυνατή για να ικανοποιήσει όλους εκείνους που θέλουν να απομακρυνθούν το
γρηγορότερο από το θεοκρατικό καθεστώς που εγκαθίδρυσε η ισλαμική επανάσταση
του 1979.

ΣΤΗΝ ΤΕΧΕΡΑΝΗ, οι αρχές επέτρεψαν την κυκλοφορία βιντεοκασέτας με τον
«Τιτανικό». Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς το γιατί, γράφει η
«Ιντιπέντεντ». Η ταινία περιλαμβάνει πολλές από τις εμμονές της ιρανικής
επανάστασης: μαζικοί θάνατοι, αυτοθυσία, κατάρρευση της δυτικής
αυτοπεποίθησης, διαφθορά.

Όμως δεν είναι μόνον αυτά που κάνουν τις νεαρές Ιρανές να κυκλοφορούν στην
Τεχεράνη με φωτογραφίες του Λεονάρντο Ντι Κάπριο στο πορτοφόλι τους. Άλλωστε
και ο ιρανικός κινηματογράφος γνωρίζει άνθηση. Μία από τις σταρ του Φεστιβάλ
των Καννών ήταν η Σαμίρα Μαχμάλμπαφ, που πρωταγωνιστεί στην ιρανική ταινία «Το Μήλο».

Πριν από ένα χρόνο, αυτά τα πράγματα θα ήταν αδιανόητα. Όπως και η εμφάνιση
μιας πραγματικής, ανταγωνιστικής και επιθετικής εφημερίδας όπως η «Τζαμίγια»
(Κοινωνία). Πουλά 130.000 φύλλα και γράφει για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα
σπορ, το Χόλιγουντ. Έχει ζητήσει συνέντευξη και από τον πρόεδρο Κλίντον.

Αν ο μετριοπαθής Χαταμί «κερδίζει πόντους» στον κοινωνικό τομέα, δεν μπορεί να
ισχυριστεί το ίδιο και για την προβληματική οικονομία της χώρας, που είναι η
μεγαλύτερη πρόκλησή του. Μερικοί την παρομοιάζουν με τον Τιτανικό. Όμως, οι
Ιρανοί επιχειρηματίες είναι αισιόδοξοι ότι σύντομα θα σπάσει η διεθνής
απομόνωση και ο ασφυκτικός εναγκαλισμός του κράτους που ελέγχει το 85% της
οικονομικής δραστηριότητας. Και είναι βέβαιοι ότι, με τον Χαταμί, το Ιράν
αρχίζει να μοιάζει ολοένα και περισσότερο με φυσιολογική χώρα.