ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Γράμμα από την Αφρική

Ταξιδεύοντας στην Αφρική, διασχίζοντας τόπους ρημαγμένους από πολέμους
παράλογους και παράλογα απάνθρωπους, με το βλέμμα κορεσμένο από την ομορφιά
του τοπίου και την ανείπωτη δυστυχία των ανθρώπων, είναι ο καλύτερος τρόπος
για να δει κανείς το τέλος του αιώνα στη σωστή του διάσταση.

Ο ΚΟΣΜΟΣ μας ­ που δεν είναι μόνον ο κόσμος της μίας, μεγάλης και παντοδύναμης
αγοράς. Δεν είναι μόνον ο κόσμος των μεγάλων χρηματαγορών, που όταν
συναχώνονται στο Χονγκ Κονγκ, φτερνίζεται όλη η υφήλιος. Δεν είναι μόνον ο
κόσμος των «νικητών του 1989», με τη μία και μόνη αλήθειά τους, τον ένα και
μόνο χωροφύλακα.

Ο κόσμος μας είναι προπάντων αυτός: ο κόσμος των παιδιών που πεθαίνουν κατά
χιλιάδες συχνότερα από έλλειψη γιατρών και φαρμάκων παρά από πείνα. Των
παιδιών που σκοτώνονται παίζοντας με τις νάρκες ­ κληρονομιά των δεκάδων
«μικρών» πολέμων του Τρίτου Κόσμου. Ο κόσμος των εκατοντάδων εκατομμυρίων
ξεριζωμένων από την ύπαιθρο του Τρίτου Κόσμου, που πολιορκούν με την
απελπισμένη δυστυχία τους τις υπό κατάρρευση μεγαλουπόλεις.

Έγραφε ο Έρικ Χόπσμπάουμ, όταν ακόμη το μοιραίο ’89 ήταν νωπό, πως η μεγάλη
αντιπαράθεση που χώρισε τον κόσμο στα δύο, από το 1917 κι ύστερα, έληξε με τη
νίκη της μιας πλευράς και την ήττα της άλλης. Αλλά ποιος νίκησε; Ποιος έχασε;

Αυτός που νίκησε ­ έλεγε, ο Χόπσμπάουμ ­ «δεν είναι ο καπιταλισμός καθεαυτός,
μα η οικονομία μιας χούφτας πλούσιων χωρών». Η κατάσταση του υπολοίπου του
πλανήτη, της συντριπτικής πλειοψηφίας του, «αποδεικνύει πως ούτε ο
καπιταλισμός έχει τη συνταγή να κάνει τα έθνη πλούσια και ευτυχισμένα». Το
αντίθετο μάλλον διαπιστώνει εύκολα όποιος ταξιδέψει στην Αφρική ή οπουδήποτε
αλλού στον Τρίτο Κόσμο.

Και ποιος έχασε; «Η Αριστερά ασφαλώς ­ έλεγε ο Χόπσμπάουμ ­, μα αυτό που έχασε
δεν είναι το λογικό “πιστεύω” της, αυτό που έχασε είναι η ελπίδα»…

Κι έτσι, το τέλος του αιώνα βρίσκει έναν κόσμο λυτρωμένο από τον ψυχρό πόλεμο,
μα βυθισμένο στην πιο ακραία αναστάτωση, σε πλήρη ανισορροπία και σε δεκάδες
«μικρούς» πολέμους. Το τέλος του αιώνα βρίσκει τον κόσμο χωρίς ελπίδα. Χωρίς ουτοπία.

Ταξιδεύοντας στην Αφρική, στην ήπειρο των προσφύγων, των πεινασμένων, των
παιδιών που γεννιούνται καταδικασμένα να πεθάνουν πριν ενηλικιωθούν, αυτή
είναι η μεγαλύτερη έλλειψη που νιώθεις: όχι τόσο η έλλειψη των μέσων, η
τραγική ανεπάρκεια των ανθρωπιστικών προσπαθειών, όσο η έλλειψη της ελπίδας
μιας οικουμενικής ουτοπίας.

Κι αν είχε δίκιο ο Μαξ Βέμπερ, πως ο άνθρωπος δεν θα πετύχαινε ποτέ το εφικτό
αν δεν κυνηγούσε το ανέφικτο, το κενό της ουτοπίας γίνεται δυσβάστακτο σ’ έναν
κόσμο που η οικολογική του ισορροπία καταρρέει. Σ’ έναν κόσμο όπου η απόσταση
ανάμεσα στις λίγες πλούσιες και στις πολλές φτωχές περιοχές μεγαλώνει (το 1900
το ένα τρίτο του πληθυσμού ζούσε στις «πλούσιες» της εποχής χώρες· σήμερα
μόνον το ένα πέμπτο…) και ο ορισμός της «φτώχειας» γίνεται όλο και πιο απάνθρωπος.

Ο κόσμος έχει ανάγκη ­ έλεγε ο Χόπσμπάουμ ­ να διαχειριστεί τα προβλήματα αυτά
«σε συνθήκες ελευθερίας, δημοκρατίας και ισότητας». Αλλιώς κάποιοι θα τα
διαχειριστούν αλλιώς. «Η ανάγκη μιας ουτοπίας είναι επείγουσα»…

Αφιερωμένο εξαιρετικά στη γενιά που βαφτίστηκε στα νερά της ουτοπίας, τέτοιες
μέρες, πριν από 24 χρόνια, και σήμερα αμήχανη, μετέωρη ανάμεσα στη δύναμη του
βιώματος και στη μούχλα της εορταστικής αφήγησής του, προτιμά στην πλειοψηφία
της να απέχει τιμών και επετείων και να αναζητά, συνήθως, την αλήθεια της,
κατά μόνας…