Ανησυχώ για «λύσεις» που προωθούνται στο Αιγαίο

Παπανδρέου – Καραμανλής. Το ’85 συγκρούσθηκαν. Οκτώ χρόνια αργότερα δόθηκαν εξηγήσεις. Πάντοτε, ανεξαρτήτως διαφωνιών, ο ένας υπολόγιζε τον άλλο

Κεντρικό ζήτημα στην πολιτική θεώρηση του Ανδρέα Παπανδρέου, από την πρώτη
στιγμή που μετέχει στην πολιτική ζωή του τόπου (πρωτοεκλέχθηκε βουλευτής τον
Φεβρουάριο του ’64), απετέλεσαν τα εθνικά θέματα.

Και αυτό καταγράφεται με πάρα πολλά παραδείγματα στο βιβλίο της κ. Δήμητρας
Παπανδρέου ­ «Δέκα χρόνια και πενήντα τέσσερις μέρες» ­ το οποίο θα
κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Α.Α. Λιβάνη – Νέα Σύνορα».

Η κρίση του ’87 και κυρίως η «λογική» της ενίσχυσης του μετώπου κατά της
Τουρκίας με μια σειρά από στρατηγικές κινήσεις ­ π.χ. η αποστολή του Κάρολου
Παπούλια στη Βουλγαρία ­ καθώς και μια σειρά από άλλες επιλογές του Ανδρέα
Παπανδρέου αναφέρονται στο βιβλίο.

Όπως επίσης αναφέρονται οι απόψεις του Ανδρέα Παπανδρέου για «την ενδοτική
πολιτική», που ακολουθήθηκε στο Σκοπιανό και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, την
περίοδο της πρωθυπουργίας του κ. Κ. Μητσοτάκη.

Είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικές οι συζητήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου με τους
Αμερικανούς, που παρατίθενται στο βιβλίο, καθώς και η προσπάθειά του να
διατηρήσει καλές σχέσεις με χώρες του λεγόμενου «Τρίτου Κόσμου», ακόμη και την
εποχή που είχε ανατραπεί ο διπολισμός Ουάσιγκτον – Μόσχας, μετά το ’89.

Περισσότερο όμως ενδιαφέρον έχουν ­ και αυτό αναμένεται να προκαλέσει ισχυρές
αντιδράσεις ­ οι μαρτυρίες της κ. Δήμητρας Παπανδρέου, για τις θέσεις που
διατύπωσε ο Ανδρέας Παπανδρέου για την κρίση στα Ίμια και την αντιμετώπισή της
από τον Πρωθυπουργό κ. Κ. Σημίτη.

Τις θέσεις αυτές, όπως αναφέρει η κ. Παπανδρέου στο βιβλίο της, ο ιδρυτής του
ΠΑΣΟΚ τις είχε κάνει γνωστές σε μια σειρά από συνεργάτες και κορυφαία στελέχη
του κόμματός του, όπως οι κ.κ. Α. Λιβάνης, Γ. Αρσένης, Γ. Χαραλαμπόπουλος, Τ.
Χυτήρης, Κ. Παπούλιας και Χρ. Παπουτσής, καθώς και ο Βάσσος Λυσσαρίδης.

«Ο Ανδρέας Παπανδρέου εκμυστηρεύθηκε τις απόψεις του σε λίγους. Δεν ήθελε να
κατηγορηθεί ότι υπονομεύει τη νέα κυβέρνηση ή ότι με τη στάση του υπονομεύει
την ενότητα στο ΠΑΣΟΚ». Σύμφωνα με αυτές που καταγράφονται στο βιβλίο:
«Πρώτον, δεν υποστέλλεις ποτέ τη σημαία. Και δεύτερον, δεν λες το “ευχαριστώ
τους Αμερικανούς” που δεν έχει πει ποτέ Έλληνας πρωθυπουργός».

«Ο Ανδρέας Παπανδρέου επαναλάμβανε σε όλους, πόσο πολύ ανήσυχος ήταν με τα όσα
συνέβησαν». Και τόνιζε, όπως αναφέρεται αρκετές φορές στο βιβλίο, ότι: «Δώσαμε
το δικαίωμα στην Τουρκία να αμφισβητήσει δικαιώματά μας. Φοβάμαι για το τι θα ακολουθήσει».

Η κ. Παπανδρέου αναφέρεται πολλές φορές στο βιβλίο της ­ για την έκδοσή του
συνεργάσθηκε με τον δημοσιογράφο κ. Μάρκο Μουζάκη ­ στις θέσεις του Ανδρέα
Παπανδρέου για τα εθνικά θέματα. Και, μεταξύ των άλλων, καταχωρεί μία
σημαντική επιστολή του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ προς τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Η επιστολή αυτή, ιδιαίτερα επίκαιρη σήμερα, η οποία εστάλη στις 18 Ιουνίου του
1991 ­ όταν το ΠΑΣΟΚ ήταν στην αντιπολίτευση και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής
είχε επανεκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας ­ περιλαμβάνεται στο βιβλίο, ως
αντιπροσωπευτικό δείγμα των απόψεων του Ανδρέα Παπανδρέου για τα εθνικά
θέματα, κυρίως τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Στην επιστολή που καταχωρούν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ», προδημοσιεύοντας αποσπάσματα από
το βιβλίο «Δέκα χρόνια και πενήντα τέσσερις μέρες», ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν
απομονώνει τα εθνικά θέματα από τα καθημερινά ­ κυρίως οικονομικά ­ προβλήματα
του ελληνικού λαού. Και τονίζει ότι η εθνική άμυνα δεν έχει απλώς ως
προϋπόθεση τη βελτίωση κάποιων οικονομικών δεικτών, αλλά την κοινωνική
δικαιοσύνη. Γιατί «μόνον τότε ο πολίτης, όταν αισθάνεται ότι δεν τον αδικούν,
στηρίζει αποτελεσματικά την άμυνα της χώρας του»..

Τον τελευταίο καιρό μια σειρά από γεγονότα επιβεβαιώνουν την εκτίμηση ότι
βρισκόμαστε μπροστά σε μια επικίνδυνη κλιμάκωση του επεκτατισμού της Άγκυρας.

Πρόσφατα κορυφαίοι πολιτειακοί και πολιτικοί παράγοντες της γείτονος χώρας
εκτόξευσαν απροκάλυπτες απειλές κατά της χώρας μας με δηλώσεις της μορφής “…
η Τουρκία διέπραξε σφάλμα να δεχθεί την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην
Ελλάδα…” ή ότι “… ο 21ος αιώνας θα είναι δικός μας και θα γίνουμε ηγέτες
των Βαλκανικών μειονοτήτων…”, ενώ παράλληλα υπερτονίστηκε το μεγάλο
δημογραφικό άνοιγμα ανάμεσα στις δύο χώρες.

Ήδη η τουρκική διπλωματία θέτει επίσημα θέμα “τουρκικής” μειονότητας στη
Δυτική Θράκη και με συγκεκριμένες πράξεις κινείται δραστήρια για τη δημιουργία
ενός “Μουσουλμανικού κλοιού” γύρω από τη χώρα μας.

Παράλληλα με τις απειλητικές δηλώσεις των Τούρκων επισήμων μια σειρά από
προκλητικές ενέργειες επιβεβαιώνουν την εκτίμηση ότι βρισκόμαστε μπροστά σε
μια σχεδιασμένη κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή μας.

Σαν τέτοιες ενέργειες θα μπορούσαν ν’ αναφερθούν η απαγωγή τον περασμένο μήνα
από ένοπλους Τούρκους κρατικούς υπαλλήλους ενός Βέλγου, υπηκόου από τον λιμένα
της Σύμης, η επικίνδυνη παρενόχληση αεροσκάφους της Ολυμπιακής Αεροπλοΐας
νοτίως της Λήμνου από τουρκικά μαχητικά, καθώς και η προκλητική δήλωση του
Γενικού Επιτελείου στην Άγκυρα ότι τα αεροσκάφη της πολεμικής της αεροπορίας
θα πετούν εξοπλισμένα στο Αιγαίο. Η απειλή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί
θα μπορούσε να είναι προάγγελος θερμών επεισοδίων στην περιοχή μας.

Τέλος, θα πρέπει να αποδοθεί ιδιαίτερη σημασία στις πρόσφατες δηλώσεις του
αρχηγού του τουρκικού Γεν. Επιτελείου Ναυτικού με τις οποίες αμφισβήτησε
ευθέως την εθνική μας κυριαρχία πάνω στις βραχονησίδες του Ανατ. Αιγαίου.

Παρ’ ότι προκλητικές δηλώσεις και ενέργειες είχαν γίνει και κατά το παρελθόν
από την Άγκυρα, εν τούτοις στη σημερινή διεθνή συγκυρία προσλαμβάνουν
ιδιαίτερη σημασία.

Διανύουμε, όπως γνωρίζετε, τη μεταψυχροπολεμική εποχή όπου ο απομονωτισμός της
Σοβιετικής Ένωσης, σαν συνέπεια των εσωτερικών της προβλημάτων, καθιστούν τις
ΗΠΑ τη μοναδική στρατιωτική υπερδύναμη και συνεπώς κυρίαρχο στην παγκόσμια σκηνή.

Έτσι, είναι σχεδόν βέβαιο ότι οι ΗΠΑ θα επιχειρήσουν να επιλύσουν, ασφαλώς με
γνώμονα τα δικά τους συμφέροντα, μια σειρά από περιφερειακά προβλήματα ανάμεσα
στα οποία το Κυπριακό και να θέσουν τέρμα στη λεγόμενη ελληνοτουρκική διένεξη.

Οι τραυματικές για το έθνος μας ιστορικές εμπειρίες, ακόμη και του πρόσφατου
παρελθόντος, δεν αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας σχετικά με τη μορφή των
“λύσεων” που προωθούνται.

Ιδιαίτερη ανησυχία όμως προκαλούν οι πρόσφατες αναφορές στον Τύπο σε
επικείμενο ταξίδι του Έλληνα Πρωθυπουργού στην Άγκυρα, στην πιθανότητα να
γίνει αποδεκτή από την ελληνική πλευρά πρόταση για συνεκμετάλλευση της
υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου και στην υπογραφή Συμφώνου Φιλίας ανάμεσα στις δύο
χώρες ­ σε σχέση με το οποίο θα συμφωνηθεί και η καταγραφή των “προβλημάτων”,
δηλαδή των τουρκικών διεκδικήσεων σε βάρος των εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων
της χώρας μας.

Πολλά επίσης λέγονται και ιδίως γράφονται στον ελληνικό και διεθνή Τύπο για τη
“λύση” που ετοιμάζεται στο παρασκήνιο για το Κυπριακό ­ “λύση” που παρακάμπτει
τον χαρακτηρισμό του ως θέματος που αφορά τη διεθνή νομιμότητα, δηλαδή ως
θέματος εντολής και κατοχής.

Εύχομαι να μην αληθεύουν αυτές οι “διαρροές”. Εάν όμως αληθεύουν, τότε η
κυβέρνηση επωμίζεται τεράστιες ευθύνες απέναντι στο έθνος και τον λαό.

Σε κάθε περίπτωση, όλες οι ενδείξεις που υπάρχουν συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι
οι “ρυθμίσεις” που σχεδιάζονται δεν υπηρετούν τη διεθνή νομιμότητα και δεν
συμβαδίζουν με τα εθνικά μας συμφέροντα.

Κύριε Πρόεδρε,

Ενώ γιγαντώνεται η τουρκική απειλή, τα Βαλκάνια συγκλονίζονται τόσο σαν
αποτέλεσμα της κατάρρευσης του “υπαρκτού σοσιαλισμού” όσο και γιατί έχουν
πυροδοτηθεί εθνικιστικές και χωριστικές πρωτοβουλίες. Πέραν της ατυχέστατης
πολιτικής της κυβέρνησης στο θέμα της Αλβανίας ­ η Ελλάδα βρίσκεται χωρίς
στρατηγική, χωρίς πρόταση για τα Βαλκάνια, σε μια εποχή που η Ιταλία
κλιμακώνει τη λεγόμενη Αδριατική πρωτοβουλία διεισδύοντας στα Βαλκάνια και η
Τουρκία κλιμακώνει την πρωτοβουλία του Εύξεινου Πόντου δίνοντας άλλους
ορίζοντες σε χώρες της Βαλκανικής και ορισμένες σοβιετικές δημοκρατίες.

Δυστυχώς το ίδιο ισχύει και για τη Μεσόγειο, όπου είμαστε η μόνη μεσογειακή
χώρα-μέλος της ΕΟΚ που δεν συμμετέχει στην πρωτοβουλία της Κοινότητας για
ανάπτυξη σχέσεων με τις χώρες της Βόρειας Αφρικής.

Κύριε Πρόεδρε,

Στην ομιλία σας προς τους πρέσβεις των χωρών-μελών της ΕΟΚ διαγράψατε με
σαφήνεια τη στάση που πρέπει να τηρήσει η Κοινότητα απέναντι σε όποια
χώρα-μέλος της αντιμετωπίζει σοβαρή οικονομική κρίση. Όμως, πολύ φοβούμαι ότι
ο ρόλος μας στην Κοινότητα τείνει να περιθωριοποιηθεί ­ σαν αποτέλεσμα της
τάσης της κυβέρνησης να είναι θεατής αντί ενεργός εταίρος στην πορεία
ολοκλήρωσης της Ευρώπης.

Αλλά η χώρα μας διέρχεται από μία πρόσθετη και ιδιαίτερα επικίνδυνη κρίση.
Διέρχεται κρίση του Κράτους Δικαίου, γιατί υπάρχει πρόβλημα σεβασμού της αρχής
της νομιμότητας, λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών και προπαντός των
συνταγματικών δικαιωμάτων και ελευθεριών.

Κύριε Πρόεδρε,

Απέναντι στην πολυμέτωπη κρίση που αντιμετωπίζει η χώρα μας, προβάλλει
επιτακτικά το αίτημα για ανασύνταξη των δυνάμεων του Ελληνισμού, τη διαμόρφωση
μιας μακρόπνοης εθνικής στρατηγικής και πάνω απ’ όλα δημιουργία ενός αρραγούς
εσωτερικού μετώπου.

Δυστυχώς η κυβερνητική πρακτική και νοοτροπία, βασικό στοιχείο της οποίας
είναι το διάχυτο κλίμα ρεβανσισμού και διωγμού στον ευρύτερο χώρο του δημόσιου
τομέα, αλλά και στις Ένοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας, δημιουργεί το
δημοκρατικά απαράδεκτο αίσθημα του κοινωνικού διχασμού και αποκλείει την
επίτευξη των στόχων που προανέφερα.

Κύριε Πρόεδρε,

Το σημερινό επίσημο διάβημα του ΠΑΣΟΚ έχει ως στόχο να καταγράψει ενώπιον του
Προέδρου της Δημοκρατίας, που είναι ο ρυθμιστής του πολιτεύματος, τις
βαθύτατες εθνικές ανησυχίες, τον τεκμηριωμένο πολιτικό αντίλογο και τις
προτάσεις της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης.

Η παρούσα Βουλή, που έχει δώσει οριακή και τεχνητή πλειοψηφία στο κυβερνών
κόμμα, με τη σημερινή της σύνθεση δεν αντιπροσωπεύει την πλειοψηφία του
ελληνικού λαού και αδυνατεί να παρακολουθήσει την αγωνία, τα προβλήματα και
τις ελπίδες της ελληνικής κοινωνίας. Μόνη επομένως διέξοδος ­ όπως επιβάλλει
το δημοκρατικό και κοινοβουλευτικό μας πολίτευμα ­ είναι η νέα διατύπωση της
λαϊκής ετυμηγορία.

ΤΟ ’89 δεν υπήρξε απλώς ­ σε κυβερνητικό επίπεδο ­ μία συνεργασία της
Αριστεράς με τη Δεξιά. Αυτό άλλωστε έγινε γνωστό.

Στο βιβλίο της η κ. Δήμητρα Παπανδρέου αναφέρει, σ’ ένα από τα πλέον
ενδιαφέροντα κεφάλαιά του, συζητήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου με συνεργάτες του
για τον ρόλο κορυφαίων στελεχών του ΠΑΣΟΚ, οι οποίοι «στο παρασκήνιο
ενθάρρυναν στελέχη του ΣΥΝ να προχωρήσει η παραπομπή Παπανδρέου, ώστε “να
τελειώνουμε μ’ αυτόν”».

Γράφει η κ. Παπανδρέου πως τον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ «τον απασχολούσε, για
παράδειγμα, γιατί κάποιοι επώνυμοι δεν εμφανίσθηκαν σχεδόν καθόλου στο Ειδικό
Δικαστήριο, ή, πολύ περισσότερο, αρνήθηκαν να καταθέσουν ως μάρτυρες υπέρ του
Τσοβόλα και κυρίως υπέρ των διοικητών των ΔΕΚΟ».

Η κ. Παπανδρέου αναφέρει ακόμη ότι «σε ορισμένους έγινε πρόταση να καταθέσουν,
αλλά αρνήθηκαν». Και προσθέτει: «Οφείλω σ’ αυτό το σημείο να καταθέσω ότι
εκδότης που στήριζε εκείνη την περίοδο τον Συνασπισμό, σε συνάντηση που είχε
με τον Ανδρέα αργότερα, καλοκαίρι στο Λαγονήσι, του ανέφερε συγκεκριμένα
στοιχεία για την ανάμειξη στελεχών του ΠΑΣΟΚ στο παρασκήνιο της παραπομπής
του… Πάντως λίγο αργότερα και ο Μίμης Ανδρουλάκης του διεμήνυσε, μέσω
τρίτου, κοινού γνωστού, τα ίδια περίπου στοιχεία».

Σε άλλο σημείο του πολυσέλιδου κεφαλαίου που αφορά στο ’89, και πρόκειται να
προκαλέσει πολλές συζητήσεις, η κ. Παπανδρέου γράφει ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου
«αντιλαμβανόταν, και μου το έλεγε με κάθε ευκαιρία, ότι στόχος συγκεκριμένων
στελεχών ­ π.χ. του Κώστα Σημίτη και της Βάσως Παπανδρέου ­ ήταν ο ίδιος».

Ακόμη, ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ «εξέφραζε την εκτίμηση ότι όλοι αυτοί και άλλοι
χρησιμοποιούσαν την υπόθεση της “κάθαρσης” και τα αποτελέσματα των εκλογών για
να τον χτυπήσουν, “να μου πετάξουν βέλη”, όπως συνήθιζε να λέει. Ήταν σχεδόν
βέβαιος πως προσπαθούσαν να αξιοποιήσουν την πολιτική συγκυρία για να
τελειώνουν τους λογαριασμούς τους μαζί του. “Αυτοί μιλάνε για κάθαρση και
κοιτάζουν εμένα”, σχολίαζε διάφορες κινήσεις επώνυμων στελεχών».

«Τον ενοχλούσε και τον προβλημάτιζε», γράφει η κ. Παπανδρέου, «ότι αυτά τα
σημεία της αμφισβήτησης είχαν τις επιπτώσεις τους στη λειτουργία του κόμματος,
που μετά την ταραγμένη περίοδο ’88-’90 έπρεπε να ανασυγκροτηθεί.

Θύμωσε, θυμάμαι, πολύ όταν την ημέρα που εξεδόθη η καταδικαστική απόφαση για
τους Ν. Αθανασόπουλο, Σ. Αποστολόπουλο και τους άλλους κατηγορούμενους της
δίκης για το “καλαμπόκι”. Ζητούσε να βρει μέλη του Ε.Γ. για να υπάρξει κάποια
αντίδραση, να συνταχθεί μία ανακοίνωση και δεν μπορούσε να βρει κανέναν.
Τελικά, βρήκε τον Ν. Αθανασάκη και μαζί συντάξανε ένα δελτίο Τύπου.

Τον ενοχλούσε, επίσης, πάρα πολύ η σκόπιμη, όπως τη χαρακτήριζε,
αποστασιοποίηση συγκεκριμένων, επώνυμων στελεχών στο θέμα των πολιτικών
διώξεων, η απουσία τους από μία μάχη, την οποία ο Ανδρέας θεωρούσε πάρα πολύ
σημαντική, πρώτα για το ΠΑΣΟΚ και μετά για τον ίδιο και τα άλλα διωκόμενα
στελέχη. Αυτό τον είχε πικράνει πολύ και πίστευε ότι οι “απόντες” είχαν
συγκεκριμένο σχέδιο και στόχο.

“Ο Σημίτης και η Βάσω κάθονται και περιμένουν να εισπράξουν”, συνήθιζε να λέει
κουνώντας με νόημα το κεφάλι του. Σ’ αυτούς, κυρίως, καταλόγιζε αδιαφορία και
αποστασιοποίηση. Αλλά τον είχε προβληματίσει, επίσης και η “μετριοπαθής” στάση
που τηρούσε ο Κ. Λαλιώτης, τον ήθελε πιο “δυναμικό”, αν και τότε είχαν συχνές συνεργασίες.

Αντίθετα, είχε εκτιμήσει ως ιδιαίτερα θετική και αγωνιστική τη στάση του Ευ.
Γιαννόπουλου, ο οποίος πάλευε νύχτα και μέρα, με καθημερινές εκπομπές στο
“Κανάλι 29”, με καθημερινή παρουσία σε ραδιόφωνα, τηλεοράσεις, εφημερίδες, με
ομιλίες σε όλη την Ελλάδα, χαλκέντερος, αγωνιστικός, μαχητής.

Θαύμαζε αυτή την πολύμορφη, καθημερινή δραστηριότητα του Ευ. Γιαννόπουλου,
εξετίμησε πάρα πολύ την προσφορά του και αυτό δεν το ξέχασε ποτέ, ακόμα κι
όταν οι σχέσεις τους, αργότερα, πέρασαν δύσκολες φάσεις.

Έλεγε, επίσης, ότι ιδιαίτερα σημαντική ήταν η πολιτική μάχη που επίσης
καθημερινά έδιναν ο Απ. Κακλαμάνης, ο Δημ. Τσοβόλας, ο Αν. Πεπονής, ο Γερ.
Αρσένης, ο Α. Τσοχατζόπουλος, ο Γ. Γεννηματάς, ο Γ. Χαραλαμπόπουλος, ο Χρ.
Ροκόφυλλος, ο Καρ. Παπούλιας, ο Γ. Ποττάκης και άλλα στελέχη, κάτω μάλιστα από
δύσκολες συνθήκες και με την πλειοψηφία των ΜΜΕ εχθρική προς το ΠΑΣΟΚ και τα
στελέχη του εκείνα, που στέκονταν στο πλευρό του Ανδρέα.

Έβλεπε καθημερινά πως λοιδορούνταν και δέχονταν επιθέσεις αυτοί που τολμούσαν
“να πάνε κόντρα στο ρεύμα”, όπως έλεγε ο Ανδρέας, ενώ οι “απόντες” απολάμβαναν
ασυλίας και “μεθοδικά φτιάχνουν συσχετισμούς για την εσωκομματική αναμέτρηση”,
όπως χαρακτηριστικά τόνιζε.

Ήταν και γι’ αυτό ιδιαίτερα συγκινημένος από την προσφορά των Μαν. Γλέζου,
Αντ. Μπριλλάκη, Γ.-Αλ. Μαγκάκη, που σε καιρούς χαλεπούς τόλμησαν (χρειάζονταν
πράγματι τόλμη τότε και αδιαφορία για το πολιτικό κόστος) να πουν ΟΧΙ στις
μεθοδεύσεις για τη διάλυση του ΠΑΣΟΚ και τον κατακερματισμό της δημοκρατικής παράταξης.

Πάρα πολύ σημαντική έβλεπε, επίσης, την παρουσία του Θεοδ. Πάγκαλου, ο οποίος
με το πληθωρικό, δυναμικό του ύφος και στυλ έδωσε σκληρές μάχες, βρέθηκε στην
πρώτη γραμμή, συνέβαλε τα μέγιστα στη στήριξη του Ανδρέα και του ΠΑΣΟΚ και
δημιούργησε πολλούς εχθρούς ακριβώς γι’ αυτό. Ο Ανδρέας πάντα αναγνώριζε και
πάντα το έλεγε αυτό, τη γενναία, μαχητική στάση του Θ. Πάγκαλου εκείνη την περίοδο.

Κάπως έτσι διαμορφώνονταν το εσωκομματικό τοπίο και οι ανησυχίες του Ανδρέα
για τις εξελίξεις εντείνονταν, όσο πλησίαζε το Συνέδριο, αλλά και οι δημοτικές
εκλογές, όπου η διαμάχη συσχετισμών είχε κορυφωθεί και αυτό, όπως υπογράμμιζε,
επιδρούσε αρνητικά στην εικόνα του κόμματος».