ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ «Εξωελληνική νοοτροπία»

Πολύς λόγος για τον πατριωτικό χαρακτήρα του ενός ή του άλλου κόμματος. Το
ζήτημα, όμως, είναι ευρύτερο και διακομματικού χαρακτήρα. Σχετίζεται με την
«πολιτική φιλοσοφία διεθνών σχέσεων» που επηρεάζει όλο το παραταξιακό φάσμα.
Ως «πρόβλημα» μπορεί να τεθεί μόνον σ’ αναφορά με ζητήματα που σχετίζονται με
την ασφάλεια και την ακεραιότητα της κρατικής επικράτειας. Σε κάθε περίπτωση,
είθισται να μην αμφισβητείται ο πατριωτισμός του ενός ή του άλλου πολιτικού
προσώπου, αλλά οι επιλογές (του) που, ενδεχομένως, εκλαμβάνουν την ελληνική
κρατική κυριαρχία ως αναλώσιμο αγαθό στον βωμό έξωθεν σκοπιμοτήτων.

Τα αίτια κάθε «πατριωτικής ανεπάρκειας» των διπλωματικών μας επιλογών
συνοψίζονται στην ­ κατά τη γνώμη μου ιστορική ­ φράση του Ανδρέα Παπανδρέου:
«εξωελληνική νοοτροπία». Δηλαδή, διλήμματα και φιλοσοφικές επιφυλάξεις ως προς
το κατά πόσον το ελληνικό εθνικό συμφέρον προηγείται ή έπεται σκοπιμοτήτων και
κριτηρίων διεθνιστικού ή άλλου χαρακτήρα. Η «εξωελληνική νοοτροπία» σχετίζεται
και με νεφελώδη κοσμοπολίτικα διλήμματα που υποβαθμίζουν το εθνικό συμφέρον ως
υπέρτατο κριτήριο εξωτερικής πολιτικής. Τα «εργαλεία» είναι ο εξωραϊσμός του
μιμητισμού, τα ανόητα ευχολόγια «για καλύτερους διεθνικούς ή υπερεθνικούς
κόσμους» και «νέες διεθνείς τάξεις πραγμάτων», οι έμμεσες ή άμεσες
παροτρύνσεις για υποταγή σε ηγεμονικά κελεύσματα και ο ύπουλος «δολοφονικός
στιγματισμός» κάθε εκδήλωσης υγιούς πατριωτισμού. Δηλαδή, η «εξωελληνική
νοοτροπία», είναι μια νεφελώδης διεθνιστική προαίρεση που προτάσσει το
«διεθνές» και υποβαθμίζει το εθνικό, για να καταλήξει, συνήθως, σε θέσεις οι
οποίες οδηγούν σε προτάσεις που ουσιαστικά ακυρώνουν ή συρρικνώνουν την
ελληνική κρατική κυριαρχία και τα ελληνικά εθνικά ζωτικά συμφέροντα που τη
στηρίζουν. Σε βαθμό και σε έκταση που ίσως να μην παρατηρείται σε κανένα άλλο
κράτος και σε πλήρη σύγκλιση μεταξύ τους, τόσο η «παλαιο-αριστερών» όσο και η
νεοφιλελεύθερων καταβολών διεθνιστική προαίρεση δημιουργούν την εντύπωση πως η
Ελλάδα βρίσκεται υπό καθεστώς «εξωελληνικής ιδεολογικής κατοχής».

Ενίοτε, η «πατριωτική ανεπάρκεια» οφείλεται και σε αδυναμία κατανόησης της
πραγματικής μορφής και του πραγματικού χαρακτήρα του διεθνούς συστήματος. Είτε
οφειλόμενες σ’ αφέλεια είτε σε μυστήριους και ανεξιχνίαστους παράγοντες, οι
διεθνιστικές νοοτροπίες και συμπεριφορές παραγνωρίζουν το γεγονός πως ο
κρατικός κατατεμαχισμός του διεθνούς χώρου είναι αποτέλεσμα της διεθνούς
κοινωνικής πραγματικότητας, δηλαδή, αποτέλεσμα της ύπαρξης πολλών ετερογενών
και ανομοιογενών κοινωνιών. . Στο πλαίσιο ενός τέτοιου συστήματος απουσιάζει
μια επαρκώς ομογενοποιημένη παγκόσμια κοινωνία και η βάση των διεθνών
συναλλαγών είναι το εθνικό συμφέρον. Δηλαδή, η συγκρότηση συμφερόντων δεν
είναι κοσμοπολίτικη υπόθεση ή υπόθεση μερικών γραφικών ­ και πολιτικά
ανεξέλεγκτων ­ κινήσεων «πολιτών του κόσμου», αλλά υπόθεση των μελών μιας
έκαστης κρατικής κοινωνίας.

Σ’ ένα διεθνές σύστημα χωρίς νόμιμη / νομιμοποιημένη παγκόσμια εξουσία, όπου
πρυτανεύουν οι εθνικές σκοπιμότητες, τα δύο μέτρα και τα δύο σταθμά και τα
ηγεμονικά κριτήρια, κάθε είδους διεθνισμός ­ δηλαδή, κάθε είδους κάλεσμα για
μετάθεση πολιτικής πίστης και νομιμοφροσύνης εκτός της πατρίδας του καθενός ­
είναι είτε αφέλεια είτε ανοησία, είτε έξωθεν υποκινούμενη συμπεριφορά.

Στη διπλωματία, ένας μόνον διεθνισμός είναι νοητός, αυτός που επιτάσσει και το
διεθνές δίκαιο: προσήλωση στη διακρατική ισοτιμία, αναγνώριση του δικαιώματος
ανεπηρέαστης «εσωτερικής αυτοδιάθεσης» κάθε κρατικής κοινωνίας, και αντίσταση
σε κάθε προσπάθεια ηγεμονισμού, αναθεωρητισμού και άσκησης βίας στον διεθνή
χώρο. Επικράτηση αυτού του «διεθνισμού» θα μπορούσε, ενδεχομένως, να οδηγήσει
σε μια «κοινωνία των κρατών», στο πλαίσιο της οποίας ο λαός κάθε κράτους θα
είναι πραγματικά ελεύθερος και κυρίαρχος. Στην «καλύτερη» περίπτωση οι
υπόλοιποι «διεθνισμοί» είναι σλόγκαν αυτών οι οποίοι, επειδή αισθάνονται
Ααρκετά ισχυροί να επιβάλουν τα συμφέροντά τους επί των υπολοίπων, επιζητούν
την αποδυνάμωση της κρατικής κυριαρχίας ως θεμελιώδους αρχής του διεθνούς
δικαίου. Ευνοήτως, «πονηροί», ευκολόπιστοι και καλόπιστοι εύκολα μπορούν να
γίνουν κράχτες ή νεροκουβαλητές αυτών των συμφερόντων. Μήπως αυτό είναι και το
κυριότερο πρόβλημα της εξωτερικής μας πολιτικής;

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αν. καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών
Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.