Τον Δεκέμβριο του 1962, ο βρετανός πρωθυπουργός Χάρολντ Μακμίλαν και ο γάλλος πρόεδρος Σαρλ Ντε Γκωλ συναντήθηκαν στο παλάτι του Rambouillet, στα προάστια των Παρισίων, για τις τελικές συνομιλίες σχετικά με την ένταξη της Αλβιώνας στην Κοινή Αγορά.
Ο Ντε Γκωλ είχε ήδη αποφασίσει να μπλοκάρει την αίτηση της Βρετανίας. Οπως διηγήθηκε λίγες ημέρες αργότερα στο υπουργικό του συμβούλιο, τόσο συντετριμμένος ήταν ο Μακμίλαν στο άκουσμα της απόφασης των Γάλλων, ώστε ο Ντε Γκωλ σχεδόν ένιωσε την ανάγκη να του τραγουδήσει το διάσημο άσμα της Εντίθ Πιαφ, «Ne pleurez pas, Milord» (μην κλαις, λόρδε μου).
Η Βρετανία περίμενε δέκα χρόνια για να γίνει μέλος της ΕΟΚ, το 1973. Το 2016 ήρθε το Μπρέξιτ. Και αυτή την εβδομάδα, δέκα χρόνια μετά τα γεγονότα εκείνου του δραματικού καλοκαιριού, η σύνοδος κορυφής της Παρασκευής στις Βρυξέλλες μεταξύ ΕΕ και Βρετανίας ίσως αποτελέσει την αρχή μιας νέας, θερμότερης προσέγγισης μεταξύ των δύο άσπονδων φίλων.
Δεν υπάρχουν αμφιβολίες για τη θέση και τις φιλοδοξίες του Αντι Μπέρναμ. Οπως έχει δηλώσει επανειλημμένα, θέλει να δει τη Βρετανία να επιστρέφει στην ΕΕ «κάποια στιγμή στη διάρκεια της ζωής μου». Από την άλλη, έχει καταστήσει εξίσου σαφές πως σέβεται το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 2016. Τι μπορεί, λοιπόν, να συμβεί στη σύνοδο της Παρασκευής;
Τον Σεπτέμβριο ο Μπέρναμ είχε ανοίξει μια φιλόδοξη συζήτηση όχι μόνο για επαναπροσέγγιση ή στενότερη συνεργασία με την ΕΕ, αλλά και για την επιστροφή. Μολαταύτα αυτήν την εβδομάδα, ο βρετανός πρωθυπουργός περιόρισε σημαντικά τον ορίζοντα προσδοκιών του: η σύνοδος αποτελεί το πρώτο βήμα μιας μακράς διαδικασίας διαβουλεύσεων για το πώς οι δύο πλευρές μπορούν να έρθουν πιο κοντά στο μεσοπρόθεσμο μέλλον…
Το ζητούμενο της συνόδου της Παρασκευής είναι μια σειρά από πρακτικές συμφωνίες που θα περιορίσουν τις τριβές του Μπρέξιτ. Στο τραπέζι βρίσκονται η διευκόλυνση του εμπορίου αγροτικών προϊόντων και τροφίμων, μέσω στενότερης ευθυγράμμισης των σχετικών κανόνων, η σύνδεση των συστημάτων εμπορίας εκπομπών άνθρακα, η ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας και ένα νέο πρόγραμμα περιορισμένης κινητικότητας για τους νέους, που θα τους επιτρέπει να ζουν, να εργάζονται ή να σπουδάζουν για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στην άλλη πλευρά της Μάγχης. Παράλληλα, αναμένεται να ενισχυθεί η διμερής συνεργασία σε ζητήματα παράτυπης μετανάστευσης, ασφάλειας και καταπολέμησης του οργανωμένου εγκλήματος.
Το βασικό πρόβλημα για τη Βρετανία είναι πως η Ευρωπαϊκή Ενωση που άφησε το 2016, η Ευρώπη του Ολάντ και της Μέρκελ, δεν υπάρχει πια. Σε μεγάλο βαθμό, η πλειονότητα των χωρών της ΕΕ έχει μετατοπιστεί δεξιότερα της Βρετανίας σε μια σειρά ζητημάτων, μείζον εκ των οποίων είναι φυσικά το μεταναστευτικό. Από την άλλη, οι ιθύνοντες της ΕΕ έχουν καταστήσει σαφές πως μια πιθανή επιστροφή του Ηνωμένου Βασιλείου θα σήμαινε την ανάληψη όλων των υποχρεώσεων των υπόλοιπων κρατών – μελών, δηλαδή πλήρη συμμετοχή στον κοινοτικό προϋπολογισμό, σαφή αποδοχή της ελεύθερης μετακίνησης και συμμετοχή στους κανόνες της ενιαίας αγοράς. Η Βρετανία δεν πρόκειται να έχει την ευνοϊκή μεταχείριση που, για ιστορικούς λόγους, είχε κατοχυρώσει μέχρι το 2016.
Εξήντα τέσσερα χρόνια μετά τη συνάντηση στο Rambouillet, η Ιστορία μοιάζει να κλείνει έναν ειρωνικό κύκλο. Τότε ήταν ο Μακμίλαν που παρακαλούσε να γίνει δεκτή η Βρετανία σε μια Ευρώπη που δεν ήταν ακόμη έτοιμη να την υποδεχθεί. Σήμερα είναι το Λονδίνο που αναζητά εκ νέου την ευρωπαϊκή αγκαλιά, έχοντας όμως προηγουμένως επιλέξει να αποχωρήσει. Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά το πρόβλημα δεν είναι μόνο μία χώρα ή ένας Ντε Γκωλ. Είναι μια ολόκληρη Ευρωπαϊκή Eνωση, με τους δικούς της όρους και τις δικές της προτεραιότητες. Και αν ο Μακμίλαν είχε λόγο να φύγει από το Rambouillet συντετριμμένος, ο Μπέρναμ θα πρέπει να θυμάται πως η επιστροφή στην ευρωπαϊκή οικογένεια μπορεί τελικά να αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολη από την αποχώρηση.
Ο Ιωάννης Χουντής ντε Φάμπρι είναι ιστορικός των ιδεών, συγγραφέας και σύμβουλος στη Βουλή των Λόρδων














