Από τη Βραζιλία στην Ελλάδα: η ψηφιακή πρόκληση

Οι εξελίξεις στις ΗΠΑ και τη Βραζιλία δείχνουν ότι η ψηφιακή πολιτική έχει εκλογικό βάρος. Στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, η τεχνητή νοημοσύνη και τα data centers συνδέθηκαν με την απασχόληση, την ενέργεια, το νερό και την ιδιωτικότητα. Σύμφωνα με το Harvard Kennedy School, περισσότεροι από τους μισούς ψηφοφόρους δήλωσαν ότι αυτά τα ζητήματα επηρέασαν την ψήφο τους για το Κογκρέσο. Η τεχνολογία αποτελεί πλέον ζήτημα πολιτικής ευθύνης και δημοκρατικού ελέγχου.
Στη Βραζιλία, η κυβέρνηση Λούλα αντιμετώπισε τις μεγάλες τεχνολογικές επιχειρήσεις ως οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες με υποχρεώσεις. Η προσέγγιση αυτή βρέθηκε στην πολιτική συζήτηση και αποδείχθηκε νικηφόρα με εκλογικούς όρους. Τον Σεπτέμβριο του 2026, ο Λούλα υπέγραψε τον νόμο REDATA, φορολογικό καθεστώς για επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων και υποδομές τεχνητής νοημοσύνης.
Οι εταιρείες του REDATA πρέπει να διαθέτουν τουλάχιστον το 10% της δυναμικότητας επεξεργασίας, αποθήκευσης και διαχείρισης δεδομένων στην εγχώρια αγορά. Οφείλουν επίσης να επενδύουν στην έρευνα και ανάπτυξη ποσό ίσο με το 2% της αξίας των προϊόντων που προμηθεύονται με φορολογικά κίνητρα, να χρησιμοποιούν ανανεώσιμες ή χαμηλών εκπομπών πηγές ενέργειας και να τηρούν όρια αποδοτικότητας στη χρήση νερού για την ψύξη.
Το μοντέλο συνδέει τα φορολογικά κίνητρα με υποχρεώσεις. Το κράτος επιδιώκει να προσελκύσει ξένα κεφάλαια, ενισχύοντας παράλληλα την αγορά, την έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Ετσι, οι επενδύσεις συνδέονται με την ψηφιακή κυριαρχία και την εγχώρια προστιθέμενη αξία και με κοινωνικό όφελος.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να αντιγράψει το βραζιλιάνικο μοντέλο. Οι δύο χώρες διαφέρουν σε μέγεθος, παραγωγική βάση και οικονομικές δυνατότητες. Μπορεί, όμως, να υιοθετήσει την αρχή ότι η τεχνολογία αποτελεί εργαλείο ανάπτυξης και κοινωνικής προόδου και ότι οι επιχειρήσεις που λαμβάνουν δημόσια στήριξη αναλαμβάνουν σαφείς υποχρεώσεις.
Για τα data centers, η Ελλάδα χρειάζεται εθνική πολιτική. Κάθε επένδυση πρέπει να αξιολογείται με βάση τις θέσεις εργασίας, την κατανάλωση ενέργειας και νερού, τις ανανεώσιμες πηγές, τη φορολογική συνεισφορά, τη συνεργασία με ελληνικά πανεπιστήμια και επιχειρήσεις και τη χρησιμότητα των υποδομών για την οικονομία. Απαιτούνται διαφανείς περιβαλλοντικοί όροι, μετρήσιμες δεσμεύσεις και δημόσιος έλεγχος. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα κέντρα θα εγκατασταθούν, αλλά ποιος θα ωφεληθεί και με ποιους όρους.
Το δίδαγμα είναι η ανάγκη νέας κοινωνικής συμφωνίας με τις τεχνολογικές επιχειρήσεις: δημόσια κίνητρα με υποχρεώσεις, δίκαιη φορολόγηση, προστασία παιδιών, περιβαλλοντική λογοδοσία και επένδυση στην εγχώρια γνώση. Η ψηφιακή πολιτική πρέπει να βρίσκεται στον πυρήνα των πολιτικών προτάσεων.
Οι εξελίξεις στις ΗΠΑ και τη Βραζιλία δείχνουν ότι η ψηφιακή μετάβαση αποτελεί ήδη μέρος της πολιτικής πραγματικότητας. Αφορά τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την αναπτυξιακή στρατηγική. Το ερώτημα δεν είναι αν η τεχνολογία θα αλλάξει την κοινωνία, αλλά αν οι όροι της αλλαγής θα καθορίζονται από τους τεχνολογικούς ομίλους ή από δημόσια πολιτική που διασφαλίζει εργασία, εγχώρια έρευνα, δίκαιη φορολόγηση, προστασία των παιδιών, περιβαλλοντική ευθύνη και λογοδοσία.
O δρ Μιχάλης Kρητικός είναι κύριος ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και επίκουρος καθηγητής σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακής μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών














