Πολιτική 30 δευτερολέπτων

^«Λυπάμαι, ο κόσμος έχει αλλάξει». Έτσι απάντησε ο βρετανός πρωθυπουργός Αντι Μπέρναμ πριν από λίγες μέρες, όταν ρωτήθηκε γιατί δεν ενδιαφέρεται για τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και προτιμάει να εμφανίζεται σε βιντεάκια πίνοντας μια μπίρα σε παμπ. Δεν είναι ο μόνος. Σε όλο τον κόσμο, η πολιτική διεξάγεται πια σε μεγάλο βαθμό μέσα από το πανηγύρι των social media. Λίγοι μόνο ανεπίδεκτοι βίαιου τεχνολογικού εκσυγχρονισμού έχουν αρνηθεί να ενσωματωθούν στο διαδικτυακό συρφετό. Οι υπόλοιποι χωρίζονται σε δύο κατηγορίες.

Είναι εκείνοι που τρέχουν ασθμαίνοντας να ενταχθούν σε ένα πεδίο που δεν καταλαβαίνουν κι εκείνοι, συνήθως νεότεροι, που αισθάνονται άνετα στην πολιτική των κοινωνικών δικτύων, όταν δεν είναι οι ίδιοι προϊόντα της. Πολιτική σημαίνει επικοινωνία και κανείς δεν αρνείται πως η τεχνολογία της επικοινωνίας εξελίσσεται, μαζί η δύναμη και οι δυναμικές της. Αλλωστε η Ελλάδα χάρισε πρόσφατα στον κόσμο ένα καινοφανές μοντέλο ανάδειξης ηγέτη αριστερού κόμματος μέσα σε μερικές εβδομάδες μέσα από την καταιγιστική προβολή του στο TikTok. Αλλά όσο η εκλογή Κασσελάκη αποτελεί υπόδειγμα παράκαμψης της γερασμένης, βαρετής διαδρομής προς την πολιτική ηγεσία, άλλο τόσο παραδειγματίζει η τύχη του και η τύχη του κόμματος που του παραδόθηκε επειδή τα έλεγε ωραία στο βίντεο.

Η φύση των social media επιβάλλει πολιτικούς τρόπους. Πριν από όλα με τη μικρή διάρκεια, που αντιστοιχίζεται στην απαίτηση για ελάχιστη διανοητική προσπάθεια από τον καταναλωτή του μηνύματος. Δεν είναι θεατής, δεν είναι ακροατής – είναι καταναλωτής και γι’ αυτό η επαγγελματική διαχείριση των κοινωνικών δικτύων των πολιτικών γίνεται με όρους προϊοντικής διαφήμισης. Ο χρονικός περιορισμός είναι και περιορισμός ουσίας. Η έκθεση σε πολιτικές θέσεις δεν απαιτεί συγκέντρωση και προσοχή. Η επιχειρηματολογία δεν αποτελεί καν επιλογή – είναι πρακτικά αδύνατη. Υποχρεωτικά δίνει τη θέση της στη συνθηματολογία. Πάντοτε συνυπήρχαν, αλλά η καθολική επικράτηση του συνθήματος πάνω στη θέση συνιστά βαθιά ποιοτική αλλαγή του πλαισίου άσκησης της πολιτικής.

Υπάρχει όμως κι άλλος ένας σημαντικός λόγος που οι πολιτικοί, ιδίως όσοι έχουν τη σχετική εξοικείωση, προτιμούν τα κάθε είδους κοινωνικά δίκτυα από τα παραδοσιακά μέσα. Εκεί δεν υπάρχει αντίλογος. Μπορεί να γίνονται κάτω από την ανάρτηση άπειρα επώνυμα ή, συνηθέστερα, ανώνυμα σχόλια. Αλλά ο λόγος τους δεν υπόκειται σε άμεση αντίκρουση. Καλύτερα να μιλάς μόνος σου στην κάμερα και να μοντάρεις ό,τι αποφασίσεις, παρά να έχεις κάποιον ενοχλητικό συνομιλητή να κάνει ερωτήσεις, που ενίοτε να μην είναι προαποφασισμένες. Ο πρόεδρος Τραμπ είναι το παγκόσμια γνωστό παράδειγμα ηγέτη που ασκεί πολιτική μέσω μηνυμάτων από το κινητό του – παλιότερα στο Twitter, τώρα στο αγαπημένο του Truth Social. Η άλλη όψη αυτής της πολιτικής επικοινωνίας είναι ότι οδηγεί ακριβώς στην επιλογή ηγεσίας τύπου Τραμπ. Δεν συμπαθεί τους δημοσιογράφους (και τα αισθήματα είναι αμοιβαία). Γιατί ό,τι κι αν καταλογίσει κανείς στη δημοσιογραφία, η ουσία της είναι η διαμεσολάβηση, δηλαδή ο εντοπισμός της ευθύνης για την ακρίβεια και την ποιότητα. Αυτό είναι που ανάγει την πληροφόρηση σε ενημέρωση.

Καθώς πλησιάζουμε στις εκλογές, μικροί στρατοί ειδικών των social media ετοιμάζονται να θησαυρίσουν, διοχετεύοντας κατευθυνόμενες ή κατασκευασμένες πληροφορίες σε μεγάλες μάζες ανύποπτων ή και ανίδεων πολιτών. Οι πολιτικοί που το καλοκαίρι ακκίζονταν απαντώντας το κρίσιμο ερώτημα «βουνό ή θάλασσα», θα διαμαρτύρονται τώρα για τον κατακλυσμό λαϊκισμού, ψευδών, ανοησιών και τοξικότητας που θα πλημμυρίσει τις οθόνες, χωρίς αντίσταση, χωρίς κριτική, χωρίς έλεγχο. Μόνοι τους άνοιξαν το TikTok της Πανδώρας. Ο κόσμος πράγματι έχει αλλάξει. Αλλά αυτό δεν αναιρεί την πολιτική ευθύνη για το εάν η αλλαγή θα είναι προς το καλύτερο ή το χειρότερο.