Η «Γενιά Ζ» και το Πολυτεχνείο

Η λεγόμενη «Γενιά Ζ», όπως και κάθε γενιά, δεν αποτελεί μια ομοιογενή κοινωνική κατηγορία. Διαπερνάται από γεωπολιτικές, κοινωνικές και ταξικές ανισότητες, διαφορετικά μορφωτικά επίπεδα και ποικίλες οικογενειακές διαδρομές. Ωστόσο, όπως γνωρίζουμε από διεθνείς έρευνες, η γενιά αυτή παρουσιάζει ορισμένες κοινές εμπειρίες και προσδοκίες. Αξίζει να επισημάνουμε πως, δίχως να αρνείται την αξία της εργασίας, δεν φαίνεται ιδιαίτερα διατεθειμένη να θυσιάσει την ύπαρξή της σε αυτήν. Αναζητά νόημα, προσωπική έκφραση, αυτονομία, αναγνώριση και ασφάλεια στην εργασία, καθώς και ισορροπία ανάμεσα στους κοινωνικούς και ατομικούς χρόνους.

Ευρωπαϊκές μελέτες καταγράφουν μια έντονη επιθυμία των νέων να διαμορφώσουν μια αυτόνομη πορεία σε απόσταση από τα στερεότυπα των γονιών τους. Δυστυχώς, οι προσδοκίες αυτές προσκρούουν στη σκληρή πραγματικότητα της εργασιακής επισφάλειας και αβεβαιότητας, στις δυσκολίες εξασφάλισης στέγης και σε μια παρατεταμένη οικονομική εξάρτηση από την οικογένεια.

Η «Γενιά Ζ» δεν είναι κατ’ ανάγκη απολιτική. Συχνά δυσπιστεί απέναντι στα κόμματα, τους θεσμούς και τις παραδοσιακές μορφές πολιτικής εκπροσώπησης. Προτιμά περιστασιακές κινητοποιήσεις, συλλογικές δράσεις,  αυθόρμητες  πρωτοβουλίες έκφρασης.

Μια γενιά που παραμένει αγκιστρωμένη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τη διαρκή εφήμερη επικοινωνία μπορεί ταυτόχρονα να βιώνει ένα βαθύ αίσθημα μοναξιάς. Αναζητά, έτσι, και άλλους δεσμούς, κοινές εμπειρίες, χώρους συνάντησης και μορφές αλληλεγγύης. Υπάρχει, επομένως, μια γόνιμη αντίφαση. Αφενός η επιθυμία εξατομίκευσης και αφετέρου η επιθυμία του συλλογικού.

Οι νέοι μοιράζονται πολλές κοινές ευρωπαϊκές ανησυχίες: το κόστος ζωής, τη στέγαση, την εργασία, το αβέβαιο μέλλον, την κλιματική κρίση, τους πολέμους και τη δυσπιστία απέναντι στην πολιτική εξουσία. Ωστόσο, οι ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύσσονται αυτές οι ανησυχίες δεν είναι ίδιες.

Στη Γαλλία, για παράδειγμα,  βιώνουν μια ιδιαίτερη ένταση σχετικά με την υποβάθμιση των συνθηκών εργασίας. Το 38% των 20χρονων, σε έρευνα της Ipsos το 2025, αναφέρει ως πρώτη προτεραιότητα την αγοραστική δύναμη και ως δεύτερη (27%) τις κοινωνικές ανισότητες.

Στην Ελλάδα, το ζήτημα της ανεξαρτησίας από την οικογένεια είναι ιδιαίτερα οξύ, καθώς μελέτη του ΕΚΚΕ (2025) δείχνει ότι το 81,5% των νέων που συμμετείχαν θέτει ως προτεραιότητα την αυτόνομη στέγη και την απομάκρυνση από τη γονεϊκή οικογένεια. Στην ηλικιακή ομάδα 20-29 ετών, περισσότεροι από επτά στους δέκα ζουν με τους γονείς τους, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ.

Η μνήμη των φοιτητικών κινητοποιήσεων, της  εξέγερσης του Πολυτεχνείου και των κινημάτων του 2008 εξακολουθεί να είναι σημαντική. Ωστόσο, η μακρόχρονη εμπειρία της οικονομικής κρίσης και το αποτύπωμα της πανδημίας έχουν καλλιεργήσει μια γενικευμένη απογοήτευση απέναντι στην πολιτική, τα παραδοσιακά κόμματα και τους θεσμούς. Υπάρχουν, βεβαίως, στιγμές κατά τις οποίες η νεολαία ανακτά μια ισχυρή ικανότητα ευρύτερης συλλογικής κινητοποίησης, όπως έδειξε το έγκλημα των Τεμπών και το αίτημα δικαιοσύνης και λογοδοσίας.  

Σε γενικές γραμμές θα λέγαμε ότι η «Γενιά Ζ» βιώνει έντονα πλήθος αντιφάσεων: ανάμεσα στην εξατομίκευση και την κοινωνική αλληλεγγύη, την επιθυμία για ελευθερία και την ανασφάλεια, τη δυσπιστία απέναντι στις πολιτικές διεργασίες και την ευαισθησία σε ζητήματα δικαιοσύνης, δημοκρατίας και ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο και όχι μόνο, μοιάζει αποφασισμένη να πάρει το παρόν και το μέλλον στα χέρια της. Με τον ενθουσιασμό και τη δίψα για ζωή που χαρακτηρίζει τους νέους κάθε εποχής αλλά και χωρίς την αυταπάτη του Μάη ’68 πως «κάτω από το πεζοδρόμιο υπάρχει η παραλία».

Η Αλεξάνδρα Κορωναίου είναι ομότιμη καθηγήτρια Κοινωνιολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο