Η Αμερική ψήφισε, η Ευρώπη των λαών πρέπει να αποφασίσει

Η νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές αποτελεί σημαντική εξέλιξη με έντονο διεθνές αποτύπωμα και σοβαρά μηνύματα και για τον χώρο του ευρωπαϊκού συλλογικού οικοδομήματος.

Ωστόσο, καμία εκλογική πλειοψηφία δεν αποτελεί «λευκή επιταγή» και καμία πολιτική δύναμη δεν είναι απαλλαγμένη από τα αποτελέσματα των επιλογών της.

Συνεπώς, η θριαμβευτική επανεμφάνιση του φαινομένου «Blue Wave» στα αμερικανικά πολιτικά πράγματα θα μπορούσε να ερμηνευθεί περισσότερο ως φυσική εξέλιξη της ανάγκης έκφρασης της υπάρχουσας κοινωνικής δυσαρέσκειας – με την οποία δύσκολα κανείς τα «έβαλε» και βγήκε κερδισμένος ή, έστω, αλώβητος στο τέλος – παρά ως ξεκάθαρη πολιτική νίκη των Δημοκρατικών οι οποίοι πρέπει να ανασυνταχθούν μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2028.

Εντούτοις, η παραπάνω ανατρεπτική εξέλιξη της αμερικανικής πολιτικής ζωής δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την άμεση αλλαγή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ούτε, φυσικά, την πλήρη αποκατάσταση των διατλαντικών σχέσεων στα παλαιά επίπεδα.

Τούτο σημαίνει ότι η Ευρώπη οφείλει να μην επαναπαυτεί στη νέα κατάσταση, επιστρέφοντας σε μια σφαλερή λογική επιδίωξης της προϋπάρχουσας παθογενούς εξάρτησης από την αμερικανική εγγυητική «προστασία».

Τουναντίον, θα πρέπει να συνεχίσει προοδευτικά στον δρόμο της στρατηγικής της αυτονόμησης, αντιλαμβανόμενη εγκαίρως πως η αμυντική και ενεργειακή της ασφάλεια – από κοινού, μάλιστα, με την αποτελεσματική αντιμετώπιση των κρισιγενών απειλών που την περιβάλλουν – αδυνατούν να στηρίζονται στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού παρά αποκλειστικά στις δικές της δυνάμεις που οφείλει να δημιουργήσει.

Η παρούσα πολιτική συγκυρία εν μέσω μιας εξελισσόμενης πολεμικής συρράξεως βραδείας καύσης στο αρκετά μακρινό από το μέσο αμερικανικό νοικοκυριό μεσανατολικό γεωγραφικό σύστημα, καθώς και ο προερχόμενος εξ αυτής πιθανός κίνδυνος μιας ραγδαίας αύξησης της ήδη επωάζουσας εμφυλιακής πόλωσης εντός της αμερικανικής κοινωνικοπολιτικής σκηνής – η ένταση της οποίας θα γίνεται όλο και πιο αισθητή εν αναμονή των επερχόμενων προεδρικών εκλογών –, φθάνει στο ευρωπαϊκό «σήμερα» αναδεικνύοντας μια ολότελα αδιαπραγμάτευτη ρεαλιστική ανάγκη: πιο ζωηρά βήματα προς την επίτευξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, ισχυρότερη κοινή εξωτερική πολιτική, ουσιαστική και αποδεσμευμένη από κωλυματικούς δημοσιονομικούς περιορισμούς μεταρρύθμιση για πραγμάτωση της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών και, ιδίως, χαρτογράφηση της σύγκλισης για σταθερή προσήλωση στις θεμελιώδεις δημοκρατικές και κοινωνικές μας αξίες μέσα από την ορθή θεσμική λειτουργία.

Σε ένα όλο και περισσότερο ασταθές και αβέβαιο πολυπολικό διεθνές σύστημα όπου οι αναθεωρητικές βλέψεις της Κίνας ενισχύονται μέσα από τη θέση της στην παγκόσμια παραγωγή, την τεχνολογία και τις κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες στο επίπεδο των κρίσιμων πρώτων υλών, η επεκτατική διάθεση της Ρωσίας εξακολουθεί να διαδραματίζει κομβικό ρόλο στη διαδικασία χάραξης της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και, τέλος, ανερχόμενες σε οικονομική δύναμη χώρες όπως η ιδιαίτερη περίπτωση των BRICS διεκδικούν όλο και πιο επιτακτικά μεγαλύτερο μερίδιο πλανητικής επιρροής, το οικοδόμημα της ευρωπαϊκής κοινότητας καλείται να αναλάβει ώριμα τις ευθύνες που του αναλογούν.

Θα πρέπει να αντιμετωπισθούν η υφιστάμενη ενεργειακή εξάρτηση, η κατακερματισμένη αμυντική δομή, η παρατηρούμενη τεχνολογική υστέρηση σε ζωτικής σημασίας τομείς που συνοδεύεται από τη συγκριτικά αργή παραγωγική ανταπόκριση στο ανοιχτό κάλεσμα των επαναστατικών επιτευγμάτων της ψηφιακής εποχής και η εγγενής αδυναμία διαμόρφωσης μιας ενιαίας εξωτερικής πολιτικής.

Η αποτελεσματική και έξυπνη αντιμετώπισή τους δεν αποτελεί επιλογή αλλά απαίτηση των καιρών μας, η οποία έρχεται κάπως «ενοχλητικά» στο προσκήνιο με κάθε σημαντική εξέλιξη που λαμβάνει χώρα στο πλανητικό γίγνεσθαι.

Ο Δημήτριος Μελισσάρης είναι ερευνητής Θεωρίας Διεθνών Σχέσεων και Διεθνούς Πολιτικής Οικονομίας και συγγραφέας