Εξευγενισμένη ταβέρνα

Μεγάλη συζήτηση γίνεται αυτές τις μέρες για το κλείσιμο του ιστορικού καφενείου Η Μουριά στα Εξάρχεια.

Η συζήτηση δεν μονοπωλήθηκε μόνον από κινηματικούς χώρους ή την Αριστερά, πολιτικούς χώρους με τους οποίους συνδέθηκε το συγκεκριμένο καφενείο, αλλά εξαπλώθηκε γεωμετρικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με δημοφιλείς αναρτήσεις από influencers και vloggers, τα επίσημα τοπικά ΜΜΕ, ενώ έφτασε να αποτελέσει είδηση για την έγκυρη γαλλική εφημερίδα «Courrier International»: «Εξευγενισμός (Gentrification). Με το κλείσιμο της Μουριάς, η Αθήνα αποχαιρετά ένα κομμάτι του εαυτού της».

Ήδη, εδώ και λίγο καιρό δημοσιεύονταν επικήδειοι για το επερχόμενο κλείσιμο της ιστορικής υπόγειας ταβέρνας Δίπορτο, κοντά στην Πλατεία Θεάτρου, ενώ πρόσφατα κυκλοφόρησε ένα ακόμη λεύκωμα με τις 100 (καλύτερες) ταβέρνες της Αθήνας και του Πειραιά με εντυπωσιακές φωτογραφίες του εξωτερικού και εσωτερικού περιβάλλοντός τους.

Χρήστες των social media και ταβερνόβιοι μοιάζουν εξαιρετικά μπερδεμένοι. Εξαφανίζονται από τον γαστρονομικό χάρτη η παραδοσιακή ταβέρνα και το καφενείο την ίδια στιγμή κατά την οποία μετατρέπονται σε μουσειακό είδος;

Από εδώ και πέρα θα τρώμε μόνο sushi ή ταϊλανδέζικο και θα πίνουμε μόνο matcha latte; Ή μήπως οι ταβέρνες θα συνεχίσουν να υπάρχουν, απλώς εκσυγχρονισμένες και εξευγενισμένες, με έναν τρόπο παρόμοιο ίσως με άλλα παράγωγα της τοπικής παράδοσης όπως το ρεμπέτικο τραγούδι ή το ελληνικό καλοκαίρι;

Η διαδικασία του Gentrification (Εξευγενισμού) μέχρι πρότινος υποβαθμισμένων περιοχών, που τώρα γεμίζουν με γκαλερί, δισκάδικα και κοκτέιλ μπαρ, έχει συνδεθεί με την κοινωνική επίπτωση του χιπστερισμού και των Free Press που τους ακολουθούν.

Περιοχές όπως το Williamsburg στο Brooklyn της Νέας Υόρκης, το Canal St. Martin στο Παρίσι, το Μεταξουργείο, το Παγκράτι, το Κουκάκι και η Κυψέλη στην Αθήνα συνδέθηκαν με τη δεδομένη διάθεση των χίπστερ να αγκαλιάσουν κάθε δυνατή πολιτισμική δραστηριότητα, σε συνδυασμό με την ωραία ζωή των κοκτέιλ και των design εστιατορίων.

Τα χαρακτηριστικά του μπλαζέ κατοίκου της μητρόπολης που πρόβαλε ο Charles Baudelaire στο βιβλίο του «Le Peintre de la Vie Moderne» (Ο Ζωγράφος της Μοντέρνας Ζωής), όπως η πολυπολιτισμικότητα, η ταχύτητα, η λατρεία του πλήθους, είναι ίσως η φυσική γενεαλογία του σημερινού χιπστερισμού.

Ο χίπστερ όπως και ο τουρίστας αναζητούν μανιασμένα το Αυθεντικό. Ισως και οι δύο (τουρίστες και χίπστερ) μοιράζονται και ένα άλλο χαρακτηριστικό, βαριούνται πολύ γρήγορα.

Σήμερα μάγειρες ή σεφ γίνονται διάσημοι, βγάζουν βιβλία ή είναι οι πρωταγωνιστές σε τηλεοπτικές σειρές, όχι πλέον μαγειρεύοντας ή δημοσιεύοντας συνταγές όπως κάποτε, αλλά ταξιδεύοντας ανά τον κόσμο, τρώγοντας σε διάφορα εστιατόρια ή, ολοένα και περισσότερο, σε καντίνες και φαγητά του δρόμου, χωρίς καν να προβαίνουν σε σχόλια ή αναλύσεις αυτών που τρώνε, αλλά συχνά, απλώς, μουγκρίζουν (από ευχαρίστηση ή μη) και ποζάρουν στον τηλεοπτικό φακό.

Ασφαλώς το αρχέτυπο αυτού του νέου μοντέλου πρέπει να είναι ο, σχετικά πρόσφατα χαμένος Anthony Bourdain. Θα ακολουθήσουν, όπως ήταν αναμενόμενο, μιμητές ανά τον κόσμο και, ασφαλώς, την Ελλάδα.

Η νέα αυτή τάση συνέπεσε με την έκρηξη του φαινομένου του χιπστερισμού και την αναζήτηση της αυθεντικότητας. Σήμερα τείνουμε να αναζητούμε απεγνωσμένα αυτές τις τελευταίες ηλικιωμένες που μαγειρεύουν στους δρόμους του κόσμου τα τελευταία αυθεντικά σουβλάκια, κάθε είδους σάντουιτς, μπάρμπεκιου και σούπες με ζυμαρικά.

Μετά το οριστικό κλείσιμο του ιστορικού καφενείου Η Μουριά στα Εξάρχεια, ο δικηγόρος της ιδιοκτήτριας του ακινήτου διαβεβαίωσε ότι ο χώρος θα παραμείνει καφενείο και ότι δεν πρόκειται να αλλάξει χρήση, διαψεύδοντας τις φήμες περί μετατροπής του σε κάτι ξένο προς τον χαρακτήρα της γειτονιάς.

Ο δικηγόρος διαβεβαίωσε ρητά πως το κατάστημα θα συνεχίσει να λειτουργεί ως παραδοσιακό καφενείο με καφέ ψημένο στη χόβολη, διατηρώντας, όπως τόνισε, έτσι την ιστορική του ταυτότητα.

Τούρκικος (ελληνικός) καφές ψημένος στη χόβολη, κεφτεδάκια και φασολάδα. Τι έχει απομείνει άραγε από την ουσία της αθηναϊκής ταβέρνας ή του παραδοσιακού καφενείου, όπως τα γνώρισαν οι γενιές των boomers ή, ακόμη, των millennials – αλλά σίγουρα όχι η Gen Ζ;

Πιθανότατα σχεδόν τίποτα. Αλλοτε το περιβάλλον διατηρείται σχεδόν μουσειακά, ίσως και το μενού, και άλλοτε «εκσυγχρονίζεται» μέσα από το δημιουργικό άγγιγμα των ντεκορατέρ και των celebrity chefs. Οι τιμές έχουν ασφαλώς εκτοξευτεί και στα τραπέζια κυριαρχούν οι τουρίστες και οι influencers.

Ολοι σε αναζήτηση της αυθεντικότητας, ίσως γιατί κατά βάθος όλοι τους ξέρουν ότι δεν έχει απομείνει σχεδόν τίποτε από αυτή.

Ο Θανάσης Μουτσόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ