Η ιδέα της διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο

Η ιδέα μιας διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο διαθέτει, εκ πρώτης όψεως, όλα τα στοιχεία μιας θετικής πρωτοβουλίας: διάλογο, ειρήνη, συνεργασία, ενέργεια και κοινή ευημερία. Το διακύβευμα, όμως, δεν βρίσκεται μόνο στο ποιοι θα καθίσουν γύρω από το τραπέζι αλλά, κυρίως, στο τι ακριβώς θα συζητηθεί και με ποιους κανόνες.

Για την Ελλάδα, η εκ προοιμίου απόρριψη μιας τέτοιας, δυνητικά προβληματικής, πρωτοβουλίας δύσκολα θα ήταν επωφελής. Θα μπορούσε να δημιουργήσει την εικόνα μιας χώρας επιφυλακτικής ή αρνητικής απέναντι στον διάλογο και να προσφέρει σε τρίτους ένα εύκολο επικοινωνιακό επιχείρημα. Η Αθήνα, άλλωστε, δεν έχει λόγο να φοβάται τη συνεννόηση. Εχει όμως κάθε λόγο να επιμένει σε ένα σαφές πλαίσιο.

Μια διάσκεψη για το περιβάλλον, την πολιτική προστασία, τις φυσικές καταστροφές, τις μεταφορές, την ενεργειακή ασφάλεια και τις περιφερειακές διασυνδέσεις μπορεί πράγματι να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο. Ομως, θα ήταν εντελώς διαφορετικό να ενταχθούν στην ίδια διαδικασία ζητήματα κυριαρχίας, ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδας και δικαιωμάτων που διέπονται ήδη από το διεθνές δίκαιο.

Γι’ αυτό η ελληνική στάση μπορεί να είναι θετική ως προς τη συνεργασία, αλλά απόλυτα σαφής ως προς τα όριά της. Το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας δεν μπορούν να αποτελούν απλώς γενικές αναφορές ενός ανακοινωθέντος, αλλά να συνιστούν την αφετηρία, τη βάση και το πλαίσιο της διαδικασίας.

Το ίδιο ισχύει για την Κυπριακή Δημοκρατία, για τις ενεργειακές διασυνδέσεις, αλλά και για την ανάγκη να μη δημιουργηθεί μια ενιαία διαπραγμάτευση στην οποία ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα, Κύπρος, ενέργεια, μεταναστευτικό και ευρωτουρκικές σχέσεις θα λειτουργούν ως στοιχεία ενός ευρύτερου συμψηφισμού.

Στην περίπτωση που οι βασικές ελληνικές προϋποθέσεις δεν διασφαλιστούν, η Αθήνα θα πρέπει να καταστήσει σαφή τη δυσαρέσκειά της και να επανεξετάσει τη συμμετοχή της. Δεν θα είχε ιδιαίτερη χρησιμότητα η παρουσία της σε μια διαδικασία η οποία, αντί να οδηγεί σε συνεννόηση, θα κατέληγε στην άσκηση πιέσεων για παραχωρήσεις που η ελληνική πλευρά δεν μπορεί να αποδεχθεί.

Εδώ είναι που αποκτά ιδιαίτερη σημασία και ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ως ιδιαίτερα σημαντικός σύμμαχος και παράγοντας σταθερότητας στην περιοχή, η Ουάσιγκτον πρέπει να κληθεί να διασφαλίσει ότι θα ακούγονται ισόρροπα οι ανησυχίες και οι θέσεις όλων των πλευρών. Ας μην υπάρχει αμφιβολία πως δύσκολα θα μπορούσε να τελεσφορήσει μια διαδικασία που στην Αθήνα θα δημιουργούσε την εντύπωση ότι οι τουρκικές θέσεις βρίσκουν μεγαλύτερη κατανόηση, ενώ το αναμενόμενο είναι η προσαρμογή της Ελλάδας. Μια τέτοια εντύπωση θα υπονόμευε εξαρχής την αξιοπιστία της διαδικασίας.

Η Αθήνα, συνεπώς, θα μπορούσε να πει καθαρά «ναι» στη συνεννόηση, αλλά ένα εξίσου καθαρό «όχι» στην περίπτωση μετατροπής του διαλόγου σε μέσο επαναδιαπραγμάτευσης όσων είναι διεθνώς κατοχυρωμένα. Και αυτό διότι ο διάλογος έχει πραγματική αξία μόνο όταν στηρίζεται σε κοινά αποδεκτούς κανόνες και σε ένα σαφές πλαίσιο που δεσμεύει όλες τις πλευρές.

Διαφορετικά, αντί να λειτουργεί ως μέσο επίλυσης των διαφορών, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργήσει νέες αμφισβητήσεις, να εντείνει τις ήδη υφιστάμενες διαφωνίες και, τελικά, να καταστεί μέρος του προβλήματος που υποτίθεται ότι επιχειρεί να αντιμετωπίσει.

Ο Γιώργος Κακλίκης είναι πρέσβης επί τιμή, ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ