Προς ένα νέο σύστημα ανώτατης εκπαίδευσης

Ενα από τα μέγιστα ατοπήματα της διακυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα ήταν η συλλήβδην ένταξη των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων στην Πανεπιστημιακή Εκπαίδευση. Ακόμη και τμήμα κατασκευής μουσικών οργάνων μετονομάστηκε σε τμήμα κάποιας επιστήμης που δημιούργησαν η φαντασία κι ο μικρομεγαλισμός κάποιων επιτηδείων. Η απώλεια των εργοδηγών σε μεγάλα και μεσαία έργα, η έλλειψη ειδικευμένων τεχνητών και η πληθώρα αποφοίτων από τμήματα χωρίς γνωστικό αντικείμενο είναι πλέον δεδομένη και εμφανής στην ελληνική κοινωνία – ο μικρομεγαλισμός σε όλο το μεγαλείο του.

Το δυστύχημα, όμως, είναι ότι, μετά το 2019, δεν υπήρξε η ανάλογη προσπάθεια για την επαναφορά της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, όχι μόνον στην προ του 2018 κατάσταση, αλλά στην προ του 2001, όταν τα ΤΕΙ ήσαν πράγματι ιδρύματα τριετούς επαγγελματικής και τεχνολογικής εκπαίδευσης, ενώ τα ΙΕΚ ήσαν τα ιδρύματα ουσιαστικής και απολύτως αναγκαίας επαγγελματικής κατάρτισης.

Σε έναν συλλογικό τόμο με τους Κίμωνα Χατζημπίρο, Πλάτωνα Τήνιο, Σωτήρη Ντάλλη, Παναγιώτη Ιωακειμίδη, Γιάννη Μεϊμάρογλου, Κώστα Μποτόπουλο κ.ά. («Στη δίνη των κρίσεων», επιμέλεια Γιάννος Παπαντωνίου, πρόλογος Θάνος Βερέμης, εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗ, 2023) είχα περιγράψει την κατάσταση στα πανεπιστήμια και τις απαραίτητες αλλαγές. Προ του 2020 η κατάσταση ήταν τραγική. Είχαμε 25 πανεπιστήμια, στα οποία εισάγονταν σχεδόν το 90% των εξεταζομένων.

Ευτυχώς, ήρθε ο νόμος 4777/2021 και θεσμοθέτησε την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, βάσει της οποίας το 2026 στα πανεπιστήμια και στις στρατιωτικές σχολές εισήχθησαν μόνον (sic) 63.609 φοιτητές από τους 89.032 που διαγωνίστηκαν. Δηλαδή εισήχθη το 71,44%, ενώ από τους υπόλοιπους υποψηφίους μόνον ένα μικρό ποσοστό κατέληξε στα αναβαθμισμένα (αλλά δυστυχώς υποβαθμισμένα στη συνείδηση πολλών γονέων) Δημόσια Ινστιτούτα Επαγγελματικής Κατάρτισης. Ομως, το πλήθος των πανεπιστημίων όπως και η διασπορά σχολών παρέμειναν ως είχαν.

Πρέπει να σημειώσουμε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να έχει το πολύ δώδεκα πανεπιστήμια – και όχι είκοσι πέντε – ενώ σε αυτά θα πρέπει να εισάγεται το πολύ το 50% των διαγωνιζομένων· οι υπόλοιποι θα πρέπει να ενθαρρύνονται να μαθαίνουν επαγγέλματα. Μία συζήτηση με έμπειρους μηχανικούς που εργάζονται σε μεγάλα έργα μάς πείθει για την τεράστια έλλειψη των πρώην αποφοίτων των ΚΑΤΕΕ και των ΤΕΙ έως το 2001 (πριν δηλαδή ενταχθούν στην Ανωτάτη Εκπαίδευση από την τότε κυβέρνηση). Μία πρόσφατη μελέτη της ΕΕ έδειξε ότι ο μέσος όρος διαθέσιμων θέσεων στα πανεπιστήμια είναι 41 ανά 100 υποψηφίους. Στην Ελλάδα είναι 93,4 διαθέσιμες θέσεις ανά 100 υποψηφίους (η επόμενη χώρα μετά την Ελλάδα είναι το Λουξεμβούργο με 64,7 θέσεις ανά 100 υποψηφίους, ενώ η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πολωνία έχουν κάτω του μέσου όρου και η Γαλλία 45 ανά 100.

Αξια απορίας είναι η ατολμία της ΕΘΑΑΕ να πράξει το καθήκον της. Η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης θεσμοθετήθηκε με τον νόμο 4653/2020 και αντικατέστησε την ΑΔΙΠ, η οποία λειτουργούσε από το 2005. Καθήκον της ήταν να αξιολογήσει, να εξετάσει την υπάρχουσα κατάσταση και να εισηγηθεί την κατάργηση ή συγχώνευση τμημάτων, σχολών και πανεπιστημίων, ώστε να υπάρξει ένα πραγματικό και συμπαγές σύστημα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, το οποίο θα έχει ποιότητα και θα παρέχει πραγματική πανεπιστημιακή εκπαίδευση και επιστημονική έρευνα. Αντιθέτως, άφησε να σέρνονται, κυριολεκτικά, τμήματα με ανύπαρκτο γνωστικό αντικείμενο, σχολές με τμήματα διάσπαρτα στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και τμήματα χωρίς εισακτέους, μετά την απολύτως ορθή εφαρμογή της ΕΒΕ.

Με τη νέα κυβέρνηση, που θα προκύψει από τις εκλογές του 2027, και με την έναρξη λειτουργίας του νέου υπουργείου ανώτατης εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας (ή όπως αλλιώς ονομαστεί), το οποίο έχει αποφασίσει να ιδρύσει ο Πρωθυπουργός, θα πρέπει να ληφθούν τολμηρές αποφάσεις, οι οποίες θα εναρμονίσουν την Ελλάδα με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ και του ΟΟΣΑ.

Ο Ιωακείμ Γρυσπολάκης είναι ομότιμος καθηγητής και πρώην πρύτανης του Πολυτεχνείου Κρήτης και νυν πρόεδρος του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου