Ο Ερντογάν σε ρόλο από μηχανής θεού;

Στα «ΝΕΑ» της περασμένης Τρίτης 25/8 ο Π. Κ. Ιωακειμίδης παρουσίασε τα 2+1 σενάρια ενδεχόμενης πολεμικής εμπλοκής στο Αιγαίο. Αν επιβεβαιωθούν, το κλασικό έργο του φον Κλαούζεβιτς «περί πολέμου» θα έχει ξαναγίνει επίκαιρο και παρ’ ημίν δύο σχεδόν αιώνες μετά την πρώτη έκδοσή του.

Οχι γιατί μπορεί να έχουν οποιαδήποτε σχέση οι σύγχρονοι πόλεμοι με τους πολέμους της εποχής του μεγάλου γερμανού στρατηγού και θεωρητικού. Αλλά γιατί παραμένει απολύτως αληθές ότι ο πόλεμος γίνεται αναπόφευκτος όταν η διπλωματία αδυνατεί να λύσει τις διαφορές που αποτελούν την αιτία του. Οταν, δηλαδή, αναλαμβάνει να συνεχίσει την πολιτική με άλλα μέσα. Εστω και αν τα μέσα αυτά δεν επιλέγονται από στρατιωτικές ιδιοφυΐες, αλλά από αλγόριθμους της τεχνητής νοημοσύνης.

Ομως, ακόμα και έτσι, η έκβαση ενός πολέμου δεν γίνεται περισσότερο προβλέψιμη. Εξού και πολύ καλώς ο Π. Κ. Ιωακειμίδης υπενθυμίζει τη μελέτη του R. Overy «Why War?» του 2024 (Λονδίνο εκδ. Pélican) σύμφωνα με την οποία σπανίως ο σχεδιασμός ενός πολέμου αποδίδει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.

Το ερώτημα, παραταύτα, παραμένει και τίθεται ανεξαρτήτως των επί του πεδίου αποτελεσμάτων. Ισχύει δε και για τις μικρής διάρκειας πολεμικές εμπλοκές. Θα μπορούσε μια κλιμάκωση της έντασης μεταξύ των δύο χωρών να εξυπηρετήσει αν όχι γενικότερους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς, κάποιες εσωτερικές εξελίξεις και πολιτικές σκοπιμότητες;

Είναι βέβαια προφανές ότι το ερώτημα δεν τίθεται με τον ίδιο τρόπο και τους ίδιους όρους στις δύο χώρες.

Με τον πρέσβη των ΗΠΑ στην Αγκυρα να έχει κληθεί για διαβουλεύσεις στην Ουάσιγκτον, η εξίσωση για τον Ερντογάν είναι σίγουρα πολύ πιο σύνθετη. Και την περιπλέκουν ακόμα περισσότερο αφενός οι ηγεμονικές βλέψεις της Τουρκίας στην ταραγμένη ευρύτερη περιοχή και αφετέρου η χρόνια αντιπαλότητα με το Ισραήλ.

Είναι, άλλωστε, αυτός ένας από τους βασικότερους λόγους που δύσκολα συγκρίνεται το σημερινό τέλος της περιόδου των ήρεμων νερών με τις κρίσεις παρελθόντων ετών στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Πολλώ δε μάλλον, που τώρα οι τελευταίες συναρτώνται ευθέως με τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου ο ρόλος της μετα-Ασαντ Συρίας γίνεται ακόμα πιο κομβικός για την ασφάλεια και της Τουρκίας και του Ισραήλ αλλά και της Κύπρου και άρα της Ελλάδας. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι αναφερόμενος στην τελευταία, ο τούρκος υπουργός Αμυνας είχε μιλήσει για σενάρια πολέμου πολύ πριν δημιουργηθεί το πρόβλημα με τα θαλάσσια πάρκα.

Ούτως ή άλλως, η καταφανώς αιφνιδιασμένη από τη «Συμφωνία της Μέκκας» ελληνική διπλωματία θα έπρεπε να έχει προ πολλού προβληματιστεί για την τροπή που θα έπαιρναν τα γεωπολιτικά πράγματα μετά την αμφισβήτηση της ισχύος των κανόνων του διεθνούς δικαίου και την υποκατάστασή τους από τα συναλλακτικά ήθη της εποχής Τραμπ.

Τώρα, όμως, που οι εξελίξεις επιβάλλουν την άσκηση μιας εξόχως ενεργητικής δημόσιας διπλωματίας με στόχο την ανάδειξη των κινδύνων που εγκυμονεί για την ασφάλεια της περιοχής η ανάπτυξη του τουρκικού αναθεωρητισμού, ένας άλλος μέγιστος κίνδυνος ενδέχεται να δημιουργηθεί.

Με τη χώρα να έχει εισέλθει σε μια αυξανόμενης τοξικότητας προεκλογική περίοδο, εκείνο που δυστυχώς δεν μπορεί να αποκλεισθεί είναι να γίνουν οι ελληνοτουρκικές σχέσεις μέρος του εγχώριου πολιτικού ανταγωνισμού. Να μετατραπεί, δηλαδή, ο Κλαούζεβιτς σε εμπνευστή του κυβερνώντος κόμματος και ο Ερντογάν σε από μηχανής θεό που θα λύσει μαγικά και τα προβλήματά των διαρροών προς τα δεξιά και τα προβλήματα της αποσυσπείρωσης που καθιστούν ανέφικτη την αυτοδυναμία.

Η συνταγή είναι, εξάλλου, γνωστή και δοκιμασμένη: Η επίκληση ενός εθνικού κινδύνου είναι αρκετή όχι μόνον για να στοιχειοθετηθεί ο «σπουδαίος λόγος» που χρειάζεται η προκήρυξη πρόωρων εκλογών, αλλά και για να ενεργοποιηθούν τα εξαρτημένα ανακλαστικά της συσπείρωσης των ψηφοφόρων περί τη σημαία των εκάστοτε κυβερνώντων.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι πολιτικός επιστήμονας – αναλυτής