Το εθνικό κράτος στην εποχή της γεω-οικονομίας
Στη διεθνή βιβλιογραφία των φιλοσοφικών ερευνών και των πολιτικών αναζητήσεων έχει γίνει παραδεκτό, πως η εποχή μας (αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα) δεν είναι απλώς μεταβατική συνθήκη στην ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας, αλλά έχει αποκτήσει και «όνομα»! Ονομάζεται εποχή και ιστορική συνθήκη της γεω-οικονομίας. Και αυτό έχει συμβεί για δύο θεμελιώδεις λόγους.
Πρώτον, επειδή η ιστορική προοπτική της παγκοσμιοποίησης, την οποία προώθησε ως οικουμενικό πολιτικο-οικονομικό πρόγραμμα ο νεοφιλελευθερισμός, καταρρέει. Και δεύτερον, επειδή η νέα ψηφιακή τεχνολογική επανάσταση επαναπροσδιορίζει καταστάσεις και σχέσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν προηγείται η οικονομία έναντι της πολιτικής, όπως συνέβαινε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.
Η ίδια η οικονομία ή ορθότερα το οικονομικό στοιχείο έχει αποκτήσει το στρατηγικό status, μέσω του οποίου καθορίζεται η ίδια η ανθρώπινη συνθήκη. Η «περίπτωση του Trump» είναι η χαρακτηριστική συνθήκη εντός της οποίας προσδιορίζονται και επαναπροσδιορίζονται οι διανθρώπινες σχέσεις και οι καταστάσεις του νέου κόσμου που γεννιέται.
Μπροστά σ’ αυτές τις νέες συνθήκες για την ανθρωπότητα του μέλλοντος, οι ταυτοτικές λογικές και διαδικασίες αμφισβητούνται. Αναφέρομαι ειδικά στις εθνογενετικές διαδικασίες του δεκάτου ενάτου αιώνα, οι οποίες μέσω θετικών διαμεσολαβήσεων με την τότε βιομηχανική επανάσταση «έφτιαξαν», δημιούργησαν τα εθνικά κράτη, τα οποία μέχρι και σήμερα λειτούργησαν δημιουργικά και απελευθερωτικά για τους πληθυσμούς και τους λαούς της Ευρώπης και της οικουμένης γενικότερα.
Δεν χρειάζεται να κάνω ιστορικές αναδρομές, για να δούμε πώς και γιατί οι Γάλλοι από τη μία και οι Γερμανοί από την άλλη συγκρούσθηκαν για να δημιουργηθούν ως εθνικά κράτη στις εδαφικές περιοχές τους. Το ίδιο τονίζω και για τους Ελληνες και τους Τούρκους: δεν χρειάζεται να γίνει καμιά ειδική αναφορά στη «γεω-οικονομική αμηχανία», μπροστά στην οποία βρίσκονται Αθήνα και Αγκυρα στις μέρες μας.
Η ιστορία μάς διδάσκει πως οι ιστορικές εξελίξεις στον βαθμό που δεν είναι αποτέλεσμα και συμπέρασμα των πολιτικών αποφάσεων των λαών ενός δημοκρατικού πολιτεύματος, μας υπερβαίνουν. Ο όρος «υπέρβαση» (Aufhebung) έχει εισαχθεί στην έρευνα από τον Hegel και σημαίνει πως όποιος λαμβάνει πολιτικές αποφάσεις για το επόμενο ιστορικό βήμα, επιβάλλεται να έχει επεξεργαστεί το προηγούμενο καθεστώς κατά τέτοιο τρόπο που στοιχεία του να ενταχθούν κατά δημιουργικό τρόπο στον νέο κόσμο.
Οσα καταγράφω σε αυτό το πολιτικο-δημοσιογραφικό σημείωμά μου έχουν την αφετηρία τους στην πρόσφατη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα. Δεν είχαμε να κάνουμε με μια πολιτική συνεδρίαση. Ηταν ένα παζάρι εμπορίου και όπλων. Ο αμερικανός πρόεδρος Donald Trump σε δύο χρόνια δεν θα βρίσκεται στην ηγεσία των ΗΠΑ. Από την άλλη, η Ευρώπη ως γραφειοκρατική Ευρωπαϊκή Ενωση δήλωσε την πλήρη υποταγή της στα αυταρχικά καθεστώτα της Αγκυρας και της Ουάσιγκτον.
Επειτα απ’ όσα αναφέρω και γράφω θέλω να καταλήξω στις εξής συμπερασματικές προτάσεις μου: και η Αμερική (μετά το 1776, επί 250 χρόνια) αλλά προ πάντων η Ευρώπη (μετά τις επαναστατικές τομές του δεκάτου ενάτου αιώνα) οργανώθηκαν σε εθνικά κράτη κατά τον εικοστό αιώνα. Λοιπόν, αυτές οι εθνικο-πολιτικές μορφές ζωής δεν μπορούν πια να επιβιώσουν, επειδή έχουν διαμορφωθεί νέες «γεω-οικονομικές» συνθήκες. Η οικονομία ως το στρατηγικό σύστημα της οικουμένης διαλύει στη φάση της επικράτησής της το παλιό καθεστώς. Μεταξύ των άλλων και το σύστημα των εθνικών κρατών. Ας σκεφτούμε λίγο το εξής: μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας δεν υπάρχουν «εθνοτικές και ταυτοτικές διαφορές» (κατάλοιπα των εθνογενετικών διαδικασιών), αλλά μόνον συγκλίσεις και συνεννοήσεις στο πραγματολογικό πλαίσιο της νέας εποχής της «γεω-οικονομίας».
Ο Θεόδωρος Γεωργίου είναι καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο ΔΠΘ














