Αξιολόγηση στον χώρο της ψυχικής υγείας

Οταν ξεκίνησε η ψυχιατρική μεταρρύθμιση, τη δεκαετία του 1980, οι ΜΚΟ στον χώρο της ψυχικής υγείας ήταν σχεδόν ανύπαρκτες. Μετά την αποκάλυψη του κολαστηρίου της Λέρου που επιτάχυνε τις εξελίξεις, δημιουργήθηκε η ανάγκη ενίσχυσης του αριθμού και του ρόλου τους που συνδέθηκε με τα προγράμματα αποϊδρυματοποίησης και τη διαχείριση δομών στην κοινότητα. Αλλωστε, η συνέργεια δημοσίων δομών και μη κερδοσκοπικων ΝΠΙΔ προτείνεται εδώ και τρεις δεκαετίες από τον ΠΟΥ και την ΕΕ (Green paper).

Σαράντα περίπου χρόνια μετά, οι ΜΚΟ και οι ΑΜΚΕ που δραστηριοποιούνται στον χώρο της ψυχικής υγείας πλησιάζουν τις 100. Αυτή η εκρηκτική ανάπτυξη που κορυφώθηκε την περίοδο της πανδημίας δεν προέκυψε στο πλαίσιο ενός κεντρικού σχεδιασμού, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει συντονισμός, αξιόπιστος έλεγχος ποιότητας υπηρεσιών, τεκμηρίωση επιστημονικού έργου και ορθολογική διαχείριση πόρων και ανθρώπινου δυναμικού.

Εχει αποδειχθεί σε διεθνές επίπεδο ότι η αξιολόγηση των επιδόσεων των συστημάτων υγείας είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη βελτίωσή τους, μέσα από μια σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει στατιστικές μετρήσεις και σε βάθος ανάλυση των απαντήσεων που δίνουν επαγγελματίες και ασθενείς.

Σε σχέση με τις κοινοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας, η εμπειρία των ωφελούμενων είναι το βασικό κλειδί για τη διασφάλιση της ποιότητάς τους. Για τον λόγο αυτό είναι εξαιρετικά σημαντική η αξιολόγηση που δρομολογείται –  με πρωτοβουλία του πρώην υφυπουργού Υγείας Δ. Βαρτζόπουλου – για τις ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον χώρο της ψυχικής υγείας, εφόσον τηρηθούν όροι φερεγγυότητας και διαφάνειας.

Η καθυστέρηση είναι δραματική: Εξωτερική αξιολόγηση είχε επίσημα προταθεί το 2013 από την ερευνητική ομάδα του Institute of Psychiatry, με επικεφαλής τον ομότιμο καθηγητή Ψυχιατρικής Ν. Μπούρα, ως εργαλείο governance ενός κατακερματισμενου, δυσλειτουργικού, χωρίς συντονισμό και λογοδοσία, αθροίσματος υπηρεσιών προκειμένου να γίνει συνεκτικό σύστημα. Το αποτέλεσμα της καθυστέρησης είναι η άναρχη ανάπτυξη, ο πελατειασμός, η χαμηλή ποιότητα φροντίδας, ενδεχομένως η διαφθορά και οπωσδήποτε τα απαράδεκτα υψηλό ποσοστό αναγκαστικών νοσηλειών.

Στην ΕΠΑΨΥ, επειδή μέχρι τώρα δεν υπήρχε θεσμοθετημένη διαδικασία αξιολόγησης, ακολουθούμε ένα μοντέλο αυτοαξιολόγησης που στηρίζεται σε καλές πρακτικές στο εξωτερικό, σύγχρονη βιβλιογραφία και επιστημονική γνώση. Ελέγχουμε την αποδοτικότητα και την ποιότητα των στεγαστικών δομών με χρήση τυποποιημένων δεικτών, τη χρήση των νέων τεχνολογιών, την ταχύτητα της ανταπόκρισης στα αιτήματα που δέχονται τα κέντρα ημέρας και οι κινητές μονάδες, τη μείωση των ακούσιων νοσηλειών στις περιοχές στις οποίες παρεμβαίνουμε, την ποσότητα και την ποιότητα των κοινοτικών δράσεων, των επιστημονικών δημοσιεύσεων και της επεξεργασίας ερευνητικών δεδομένων, την ικανοποίηση των ληπτών υπηρεσιών και των οικογενειών τους.

Επενδύουμε σ’ αυτή την επίπονη διεργασία γιατί η αξιολόγηση ανήκει στις ιδρυτικές αρχές της ΕΠΑΨΥ, γιατί διαπιστώνουμε στην πράξη τα οφέλη του αναστοχασμού που απορρέουν από αυτήν, γιατί θεωρούμε αδιανόητη τη συσκότιση τυχόν γκρίζων σημείων στο έργο μας, γιατί σεβόμαστε τους ανθρώπους που ζητούν τη στήριξή μας και πιστεύουμε στην αποστολή μας.

Ακόμη και αν από την αξιολόγηση αναδειχθούν σοβαρές δυσλειτουργίες, είναι προτιμότερο η κάθαρση να γίνει με ελληνική πρωτοβουλία παρά έπειτα από πίεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.

Ο Στέλιος Στυλιανίδης είναι ομότιμος καθηγητής Κοιν. Ψυχιατρικής, ιδρυτής-επίτιμος πρόεδρος της ΕΠΑΨΥ.
Ο Δημήτρης Γαλάνης είναι πρόεδρος της ΕΠΑΨΥ, κοινωνικός λειτουργός-συστημικός θεραπευτής.