«Η ανθρωπότητα, δημιουργημένη από τον Θεό σε όλο της το μεγαλείο, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια κρίσιμη επιλογή: είτε να κατασκευάσει έναν νέο Πύργο της Βαβέλ, είτε να χτίσει την πόλη στην οποία ο Θεός και η ανθρωπότητα θα συνυπάρχουν», προειδοποιεί στην εισαγωγή της πρώτης εγκυκλίου του ο Πάπας Λέων ΙΔ΄. Υπό τον τίτλο «Magnifica humanitas: Περί Προστασίας του Ανθρώπου στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», πραγματεύεται τις επιπτώσεις της στην κοινωνία, στην αγορά εργασίας, στον σύγχρονο πόλεμο και πρωτίστως «στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια», που «κινδυνεύει να εξαλειφθεί από νέες μορφές με απάνθρωπα χαρακτηριστικά».
Διακοσίων σελίδων, πέντε κεφαλαίων και άνω των 42.000 λέξεων, το κείμενο – που εκδόθηκε χθες – απευθύνεται προς «όλους τους ανθρώπους καλής θέλησης» και, όπως σχολιάζουν οι «New York Times», αποτελεί «ένα σαρωτικό όραμα για εταιρικά στελέχη, πολιτικούς και άτομα που θα διαμορφώσουν και θα διαμορφωθούν από το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ)». Κατά το δε Politico, «ενέχει τον κίνδυνο να φέρει το Βατικανό σε τροχιά σύγκρουσης με κυβερνήσεις που σπεύδουν να αναπτύξουν την ΑΙ ως στρατηγικό όπλο». Και όχι μόνο…
Ασυνήθιστη απόφαση
«Η τεχνολογία δεν είναι ποτέ ουδέτερη, επειδή αποκτά τα χαρακτηριστικά εκείνων που την επινοούv, χρηματοδοτούν, ρυθμίζουν και χρησιμοποιούν», τονίζει ο Πάπας, καλώντας στον «αφοπλισμό» της. Οχι ως «απόρριψη της τεχνολογίας», εξηγεί, «αλλά να την εμποδίσουμε να κυριαρχήσει επί της ανθρωπότητας» και για να απαλλαγεί από τη νοοτροπία του στρατιωτικού, οικονομικού και γνωστικού ανταγωνισμού. «Μικρές, πολύ ισχυρές ομάδες μπορούν να ελέγχουν την πληροφορία και την κατανάλωση, να επηρεάζουν τις δημοκρατικές διαδικασίες και την οικονομική δυναμική», αναφέρει, ζητώντας ως αντίβαρο «ισχυρά νομικά πλαίσια, ανεξάρτητη εποπτεία, ενημερωμένους χρήστες και ένα πολιτικό σύστημα που δεν αποποιείται τις ευθύνες του». Καλεί επίσης την ιδιοκτησία των δεδομένων ΑΙ να μην αφεθεί αποκλειστικά σε ιδιωτικά χέρια και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να προστατεύουν τα δικαιώματα των εργαζομένων και των παιδιών.
Υπογραμμίζοντας τη σημασία της εγκυκλίου, ο Πάπας Λέων ΙΔ’ πήρε την ασυνήθιστη απόφαση να την παρουσιάσει αυτοπροσώπως, έχοντας στο πλευρό του και τον καναδό δισεκατομμυριούχο της τεχνολογίας Κρίστοφερ Ολα, συνιδρυτή του κολοσσού της τεχνητής νοημοσύνης Anthropic. Με την εταιρεία του να βρίσκεται πλέον σε ανοιχτή διαμάχη με την κυβέρνηση Τραμπ, επειδή αρνήθηκε να άρει τις ηθικές δικλίδες ασφαλείας στη χρήση προϊόντων της από το Πεντάγωνο, ο Ολα στήριξε δημόσια τις θέσεις του κειμένου.
Βίαιη κουλτούρα ισχύος
«Κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να καταστήσει τον πόλεμο ηθικά αποδεκτό», τονίζει ο πρώτος στα χρόνια αμερικανός ποντίφικας, επισημαίνοντας ότι τα αυτόνομα οπλικά συστήματα τους καθιστούν πιο «εφικτούς», «απρόσωπους» και επικίνδυνους. Χωρίς να κατονομάσει την κυβέρνηση Τραμπ, επιβεβαίωσε την «υπέρβαση της θεωρίας περί “δίκαιου πολέμου”, που συχνά χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει οποιονδήποτε πόλεμο», εκφράζοντας τη λύπη του που «η ανθρωπότητα διολισθαίνει προς μια βίαιη κουλτούρα ισχύος», με κανονικοποίηση του πολέμου ως «εργαλείου διεθνούς πολιτικής» και «διαχείρισης [εσωτερικών πολιτικών] δυσκολιών».
Αναφερόμενος στον Πλάτωνα, τον Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, τον Πικάσο και τον Μπετόβεν για τη συμβολή τους στον αγώνα κατά της απανθρωποποίησης, ο Πάπας Λέων ΙΔ’ κατήγγειλε επίσης τις «νέες μορφές δουλείας» γύρω από την εξόρυξη πόρων για την ΑΙ και την παραγωγή προϊόντων προηγμένης τεχνολογίας, με θύματα «σε ορισμένα μέρη του κόσμου εφήβους και παιδιά». Αδραξε δε την ευκαιρία να ζητήσει «ειλικρινή συγχώρεση» για την ιστορική καθυστέρηση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στην καταδίκη «της μάστιγας της δουλείας», «μια πληγή στη χριστιανική μνήμη».
