Αρτηριακή πίεση, ένας «σιωπηλός δολοφόνος»

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υπέρτασης, η επιστημονική κοινότητα επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα πιο σημαντικά αλλά και ύπουλα προβλήματα δημόσιας υγείας: την αρτηριακή υπέρταση. Και υπογραμμίζει ότι η ρύθμισή της δεν είναι μόνο εφικτή, αλλά και αποτελεσματική όταν γίνεται με συνέπεια, συνεργασία και σωστή παρακολούθηση.

Το ζητούμενο, όμως, ήταν και παραμένει η διάγνωσή της. Αναλυτικότερα και όπως σημειώνουν οι ειδικοί της Ελληνικής Εταιρείας Υπέρτασης, η συγκεκριμένη νόσος ευθύνεται για περισσότερους θανάτους από οποιονδήποτε παράγοντα κινδύνου. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που, σύμφωνα με το πόρισμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), η υπέρταση συνεχίζει να είναι διεθνώς ένα τεράστιο πρόβλημα δημόσιας υγείας.

Σε κάθε περίπτωση τα επιδημιολογικά δεδομένα συνηγορούν υπέρ του ότι η συγκεκριμένη νόσος αποτελεί μία ύπουλη απειλή για την ανθρώπινη ζωή. Πιο συγκεκριμένα, ευθύνεται για το 16% όλων των θανάτων, το 53% των καρδιαγγειακών θανάτων και το 58% των θανάτων από εγκεφαλικό επεισόδιο. Επίσης, αποτελεί την αιτία για το 31% των θανάτων από νεφρική ανεπάρκεια, ενώ προκαλεί επίσης νεφρική ανεπάρκεια και άνοια, με τα στοιχεία αυτά να υπενθυμίζουν ότι έχει χαρακτηριστεί δικαίως «σιωπηλός δολοφόνος».

Τι ισχύει στην Ελλάδα

Οπως σημείωσε σε συνέντευξη Τύπου την περασμένη Τρίτη ο συντονιστής του προγράμματος στην Ελλάδα, καθηγητής Παθολογίας και Υπέρτασης στη Γ’ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική του Νοσοκομείου Σωτηρία, Γεώργιος Στεργίου, περίπου 3 εκατ. άτομα στη χώρα μας έχουν υπέρταση. Ομως, εξ αυτών ένας στους τρεις είναι αδιάγνωστος, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Αυτός είναι και ο λόγος που από το 2019 η Εταιρεία εφαρμόζει το πρόγραμμα «Μάιος Μήνας Μέτρησης» (ΜΜΜ) ακολουθώντας έτσι τη δράση της Διεθνούς Εταιρείας Υπέρτασης.

Στο πλαίσιο αυτό, φέτος το πρόγραμμα περιλαμβάνει τη διενέργεια μετρήσεων αρτηριακής πίεσης σε πάνω από 10.000 άτομα σε όλη την Ελλάδα και σε περισσότερα από 40 σημεία μέτρησης σε 24 πόλεις (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Αλεξανδρούπολη, Αργος, Ασπρόπυργος, Βέροια, Διδυμότειχο, Δράμα, Ηράκλειο, Ιεράπετρα, Ιωάννινα, Καβάλα, Καλαμάτα, Λάρισα, Μαγούλα, Μαρκόπουλο Μεσογαίας, Μεγαλόπολη, Μολάοι, Νάουσα, Νεάπολη Λακωνίας, Πάτρα, Πτολεμαΐδα, Τρίπολη, Χανιά).

Οι μετρήσεις διενεργούνται σε δημόσιους χώρους με τη χρήση πιστοποιημένων πιεσόμετρων. Οι συμμετέχοντες ενημερώνονται άμεσα για τα αποτελέσματα και, εφόσον κρίνεται απαραίτητο, λαμβάνουν οδηγίες για περαιτέρω έλεγχο και αντιμετώπιση.

Μάλιστα, με αφορμή το ΜΜΜ, οι ειδικοί καλούν όλους τους πολίτες να μετρήσουν την αρτηριακή τους πίεση, με έμφαση στους ενηλίκους που δεν την έχουν ελέγξει πρόσφατα, σε εκείνους που έχουν αυξημένο βάρος και σε όσους έχουν οικογενειακό ιστορικό υπέρτασης.

Συχνό πρόβλημα

Εν τω μεταξύ, και όπως τονίζουν οι ειδικοί της Α’ Καρδιολογικής Κλινικής του ΕΚΠΑ στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών, περίπου 30% των ασθενών που λαμβάνουν αντιυπερτασική αγωγή στη χώρα μας παραμένουν αρρύθμιστοι.

Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα, η πλειονότητα των ασθενών με υπέρταση μπορεί να τη ρυθμίσει αποτελεσματικά με σύγχρονους θεραπευτικούς συνδυασμούς, όπως η χορήγηση τριπλού αντιυπερτασικού σχήματος σε ένα μόνο χάπι.

Για ένα μικρό ποσοστό ασθενών, περίπου 10%, που παραμένουν αρρύθμιστοι παρά τη φαρμακευτική αγωγή – τη λεγόμενη ανθεκτική υπέρταση – οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες αναδεικνύουν τη νεφρική απονεύρωση ως μια επιπλέον θεραπευτική επιλογή.  Η μέθοδος αυτή στοχεύει στη μείωση της υπερδραστηριότητας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και, σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική και σταθερή μείωση της αρτηριακής πίεσης.

Τι δείχνουν τα δεδομένα

Μελέτες καταλήγουν ότι η νεφρική απονεύρωση μπορεί να μειώσει τη συστολική πίεση κατά περίπου 8-10 mmHg στο ιατρείο και κατά 5-7 mmHg σε 24ωρη καταγραφή, με αποτέλεσμα ουσιαστική μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.

Εκτιμάται ότι αυτή η μείωση μπορεί να αντιστοιχεί σε:

• 15% μείωση της στεφανιαίας νόσου
• 25% μείωση του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου
• 28% μείωση της καρδιακής ανεπάρκειας
• 10% μείωση της συνολικής θνησιμότητας

Υπό τα δεδομένα αυτά, πρόσφατα δημοσιεύθηκε Κείμενο Ομοφωνίας της Ελληνικής Εταιρείας Υπέρτασης, σε συνεργασία με την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, την Ελληνική Νεφρολογική Εταιρεία και την Ελληνική Ακαδημία Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής.

Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ενιαία προσέγγιση στη διαχείριση του υπερτασικού ασθενούς σε όλη τη χώρα, μέσα από έναν αλγόριθμο επτά βημάτων που περιγράφει τόσο τη βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή όσο και τη σωστή ένδειξη για νεφρική απονεύρωση.

Οι ασθενείς που πληρούν τα κριτήρια παραπέμπονται σε εξειδικευμένα αιμοδυναμικά εργαστήρια, ενώ η παρακολούθηση συνεχίζεται σε συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό μέσω ειδικής πλατφόρμας, εξασφαλίζοντας διεπιστημονική φροντίδα.

Σημειώνεται ότι η Α’ Καρδιολογική Κλινική του ΕΚΠΑ στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο διαθέτει πολυετή εμπειρία στον τομέα της νεφρικής απονεύρωσης και έχει συμμετάσχει σε σημαντικές διεθνείς μελέτες, όπως οι SPYRAL OFF MED κ.ά.

Παράλληλα, η επιστημονική έρευνα εξετάζει πιθανές επιπλέον ευεργετικές επιδράσεις της νεφρικής απονεύρωσης σε καταστάσεις που συχνά συνυπάρχουν στους υπερτασικούς ασθενείς,  όπως η χρόνια νεφρική νόσος, η κολπική μαρμαρυγή, η καρδιακή ανεπάρκεια, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπνική άπνοια, αλλά και παράγοντες όπως το στρες, το άγχος και η στυτική δυσλειτουργία.

Πρόληψη και αντιμετώπιση χωρίς φάρμακα

Η πρόληψη της υπέρτασης βασίζεται στην υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής. Μάλιστα, οι οδηγίες αυτές δεν πρέπει να υποτιμώνται και στη θεραπεία, κυρίως της ιδιοπαθούς υπέρτασης, που αποτελεί το 95% των περιπτώσεων. Πιο συγκεκριμένα, οι συνήθειες που μπορούν να καθυστερήσουν την εμφάνισή της ή να συμβάλουν στη μείωσή της είναι οι εξής:

Υγιεινή διατροφή: φρούτα – λαχανικά και γαλακτοκομικά με λίγα λίπη συμβάλλουν στη μείωση της πίεσης. Στο πλαίσιο αυτό η μεσογειακή διατροφή αποτελεί ένα εξαιρετικό διατροφικό πρότυπο, σύμφωνα πάντα με τους ειδικούς.

Διατήρηση κανονικού βάρους: δεν είναι τυχαίο ότι η απώλειαβάρους, όταν υπάρχει πρόβλημα περιττών κιλών, έχει άμεση θετική επίδραση στη ρύθμιση των τιμών της αρτηριακής πίεσης.

Μείωση αλατιού: είναι γνωστό ότι η υψηλή κατανάλωση νατρίου αυξάνει την πίεση. Μάλιστα, μελέτες έχουν δείξει ότι ακόμη και μια μείωση πρόσληψης άλατος κατά 2-4 γραμμάρια σε ημερήσια βάση μπορεί να οδηγήσει σε πτώση της αρτηριακής πίεσης και συνακόλουθα σε αναπροσαρμογή (προς τα κάτω) της απαιτούμενης δόσης διουρητικών ή/και άλλων υπερτασικών φαρμάκων.

Τακτική άσκηση: ο κανόνας θέλει 30 λεπτά άσκησης την ημέρα – βάδισμα, τρέξιμο, ποδήλατο, κολύμπι, χορός κ.ο.κ. Το όφελος σε κάθε περίπτωση είναι πολλαπλό καθώς μεταξύ άλλων η σωματική δραστηριότητα μειώνει το στρες και αυξάνει τη διάθεση.

Μικρή κατανάλωση αλκοόλ: οι επιστήμονες επιμένουν ότι έως και δύο ποτά την εβδομάδα είναι αρκετά.

Διακοπή καπνίσματος: το ενεργητικό ή παθητικό κάπνισμα βλάπτει με πολλούς τρόπους την υγεία. Μεταξύ αυτών, η νικοτίνη αυξάνει την αρτηριακή πίεση. Οι επιστήμονες επιμένουν ότι πρόκειται ίσως για έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες μείωσης του κινδύνου.