Η αφήγηση ότι η Αφρική αντιμετωπίζει επίμονη κρίση χρέους έχει εδραιωθεί. Στην πραγματικότητα, παρά το γεγονός ότι αντιπροσωπεύει σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πληθυσμού, η ήπειρος αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 3% του παγκόσμιου δημόσιου χρέους. Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ενωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιπροσωπεύουν πολύ μεγαλύτερο μερίδιο (σχεδόν 16% και περισσότερο από 34% αντίστοιχα). Επιπλέον, ο μέσος λόγος χρέους προς ΑΕΠ της Αφρικής, στο 67%, είναι σημαντικά χαμηλότερος από αυτόν της Ευρώπης (88,5%), των ΗΠΑ (122,6%) και της Ιαπωνίας (236,7%). Παρ’ όλα αυτά, πολλές χώρες στην ήπειρο με το λιγότερο χρέος και τη μεγαλύτερη έλλειψη κεφαλαίου παραμένουν παγιδευμένες σε παγίδα χρέους.
Η Αφρική πληρώνει τόσα πολλά όχι λόγω του ύψους του χρέους που έχει συσσωρεύσει, αλλά λόγω του τρόπου με τον οποίο αυτό το χρέος είναι δομημένο και αντιληπτό. Για τις αφρικανικές χώρες κοστίζει περισσότερο να δανείζονται λιγότερο, θέτοντας μη ρεαλιστικές προσδοκίες απόδοσης των επενδύσεων που υπονομεύουν περαιτέρω τη βιωσιμότητα του χρέους. Ως αποτέλεσμα, ένας αυξανόμενος αριθμός αφρικανικών χωρών έχει επιδιώξει αναχρηματοδότηση, όπως η έκδοση νέων ομολόγων για την εξόφληση ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων – πέφτοντας βαθύτερα στην παγίδα του χρέους.
Για να σπάσει ο κύκλος της εξάρτησης και να επιταχυνθεί η ανάπτυξη, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να επανασχεδιάσουν την παγκόσμια χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική. Η ευθυγράμμιση των λήξεων του χρέους με τους μακροπρόθεσμους αναπτυξιακούς στόχους απαιτεί βελτίωση της πρόσβασης σε ευνοϊκή χρηματοδότηση, η οποία μπορεί να επιτευχθεί με την ενίσχυση της κεφαλαιακής βάσης των οργανισμών χρηματοδότησης ανάπτυξης. Σε περιφερειακό επίπεδο, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να επιταχύνουν τη νομισματική ολοκλήρωση και την ανάπτυξη βαθύτερων εγχώριων κεφαλαιαγορών για να υποστηρίξουν τον μακροπρόθεσμο δανεισμό σε τοπικά νομίσματα και να αντιμετωπίσουν τις διαρθρωτικές αναντιστοιχίες μεταξύ της ονομαστικής αξίας του νομίσματος και της δημιουργίας εσόδων.
Είναι επίσης ζωτικής σημασίας να αναμορφωθούν οι μεθοδολογίες των οργανισμών αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας για να επιτευχθεί ισότητα στην πρόσβαση σε προσιτή χρηματοδότηση ανάπτυξης. Αυτό όχι μόνο θα αποκαταστήσει την αξιοπιστία αυτών των οργανισμών, αλλά θα ενισχύσει και την οικονομική ανάπτυξη και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Τέλος, η διεθνής κοινότητα θα πρέπει να θεωρήσει τη δημοσιονομική εξυγίανση και τη βιωσιμότητα του χρέους ως υπηρεσίες ενός ευρύτερου στόχου: την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης της Αφρικής.
Η Αφρική δεν είναι υπερχρεωμένη. Είναι θύμα βαθιών ανισοτήτων, οι οποίες υποστηρίζονται από μια διεθνή χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική που εμποδίζει τον διαρθρωτικό οικονομικό μετασχηματισμό και διαιωνίζει τις κρίσεις χρέους. Εάν ο κόσμος θέλει να αξιοποιήσει τα δημογραφικά μερίσματα της Αφρικής και να απελευθερώσει το αναπτυξιακό της δυναμικό, τα οποία είναι απαραίτητα για τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας παγκοσμίως, οι θεσμοί και οι κανόνες της παγκόσμιας διακυβέρνησης πρέπει να γίνουν πιο ισορροπημένοι και προσανατολισμένοι στην ανάπτυξη.
Ο Ιππόλυτος Φόφακ είναι πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της African Export-Import Bank. Είναι ερευνητής στο Harvard University Center for African Studies και συνεργάτης στα Global Federation of Competitiveness Councils και African Academy of Sciences.
