Επιλήψιμη καθαρότητα

Στεναχωριέται πραγματικά κανείς να διαφωνεί – και μάλιστα τόσο έντονα, ώστε να αισθάνεται υποχρεωμένος να το κοινοποιήσει – με ανθρώπους σοβαρούς και γενικότερα ενός υψηλού πολιτιστικού επιπέδου, ενώ θα του ήταν απείρως προτιμότερο να συμφωνεί μαζί τους και να επιδιώκει επίσης να το κάνει γνωστό.

Ο λόγος για τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη που είπε την περασμένη εβδομάδα, σε μια τηλεοπτική συνέντευξή του ότι «η πολιτική είναι καθαρή υπόθεση, γιατί είναι δημόσια» και «γιατί ο καθένας μπορεί να κριθεί με αυτά που λέει». Επομένως, αφού «η πολιτική είναι μια καθαρή υπόθεση», λογικό είναι να συνεπάγεται την ειλικρίνεια και ο πολιτικός να μπορεί να αμφισβητηθεί για οτιδήποτε άλλο, όχι όμως και για την ειλικρίνειά του.

Δεν θα ζητούσε ποτέ κανείς, τόσο από τον υπουργό όσο και από οποιονδήποτε άλλον – θα παρέμενε λιγότερο κατηγορηματικός σε σχέση με μια αντίστοιχη διατύπωση – να γνωρίζει τους στίχους του αλησμόνητου ποιητή και κριτικού της λογοτεχνίας Σπύρου Τσακνιά που λένε «Σου μιλώ με ειλικρίνεια / δεν έχω άλλο τρόπο να κρυφτώ καλύτερα»· αλλά ούτε και τη ρήση του Ζιλ Ρενάρ που παρέθεσε ο πάντα εύστοχος «Νεόκοπος» στη στήλη του εδώ στα «ΝΕΑ» την προπερασμένη Τρίτη, πως «Αν η κυβέρνηση δεν λέει έστω «κάπου κάπου την αλήθεια» πώς να την «πιστεύουν όταν λέει ψέματα;»».

Αν εκπλήσσει, συν τοις άλλοις, η παρατήρηση του υπουργού Προστασίας του Πολίτη, είναι γιατί φαίνεται να θεωρεί πως οτιδήποτε, για να μπορεί να χαρακτηριστεί ή να λογαριαστεί ως «καθαρό», οφείλει να αποκτά δημόσιο χαρακτήρα. Και επομένως παραμένει κάτι ανώδυνο, αν συμπεριφορές που εκ των πραγμάτων δεν θα γίνουν ποτέ δημόσιες, θα χαρακτηρίζονταν για έλλειψη καθαρότητας.

Είναι μια διάκριση αυτή ανάμεσα στο «δημόσιο» και το «ιδιωτικό» που δύσκολα θα τη χαρακτήριζε κανείς, ως εύστοχη, αφού συνιστά μια οριοθέτηση – ότι το ανεξέλεγκτο ή το ζημιογόνο βαραίνει μόνο σε περίπτωση που το πληροφορούμαστε, ενώ στην πραγματικότητα υποσκάπτει ισόποσα, ή μάλλον περισσότερο, τα θεμέλια μιας κοινωνίας το ανεξέλεγκτο ή το ζημιογόνο που δεν θα πληροφορηθούμε ποτέ την ύπαρξή του. Χωρίς να χρειάζεται να αναρωτηθούμε επιπλέον, σε σχέση με την απόφανση του υπουργού για την καθαρότητα της πολιτικής, αφού ως δημόσια υπόθεση που είναι και ο καθένας κρίνεται για όσα λέει ή κάνει, ποια ωφέλεια μπορεί να έχουμε αποκτήσει χάρη σ’ αυτή την ευεργετική εκδοχή της δημοσιότητας.

Οταν, μαζί με όσους πολιτικούς γνωρίζουν ότι επειδή κρίνονται, σε σχέση με όσα λένε, οφείλουν να εκφράζονται με μετριοπάθεια, σοβαρότητα και σκεπτόμενοι, στον ίδιο ή και σε εντονότερο βαθμό μας «πολιορκούν» όσοι γνωρίζουν, επίσης πολύ καλά, πως όσο πιο αμετροεπείς, επιθετικοί ή προσβλητικοί, εκδηλωθούν, τόσο περισσότερο θα τους αγκαλιάσει η περιβόητη δημόσια σφαίρα.

Για να μην προσθέσουμε πως δεν είναι λίγες οι φορές που οι ίδιοι οι πολιτικοί φροντίζουν να έρθουν στην επιφάνεια μεμπτές πλευρές της δραστηριότητάς τους καθώς γνωρίζουν πως είναι ο καλύτερος τρόπος όχι μόνον να υποβαθμιστούν αλλά και να ξεχαστούν εντελώς, στην πολύ πιθανή περίπτωση, την πολύ εύκολη να κατασκευασθεί, να κατηγορηθούν για τις ίδιες μεμπτές πλευρές τοποθετημένοι στην αντίπαλη ιδεολογικά όχθη συνάδελφοί τους.

Ετσι η δημόσια σφαίρα, αντί να λειτουργεί ως κόλαφος, αποκτά έναν εξιλεωτικό χαρακτήρα. Η αναγνώριση της δημόσιας σφαίρας ως ενός χώρου που μπορεί να λύσει προβλήματα, παραμένει κάτι άκρως προβληματικό καθώς η άπλετη γνωστοποίηση που προϋποθέτει, φαίνεται να φουντώνει, αντί να μειώνει, τις καταδικαστέες συμπεριφορές. Ας αναρωτηθούμε, για παράδειγμα, σε σχέση με το σχολικό μπούλινγκ, πόσα άραγε παιδιά θα ενδιαφέρονταν να παρανομήσουν, αν δεν αναγνώριζαν ότι ταυτόχρονα με τον διασυρμό γίνονται επίσης τα ίδια γνωστά και το επίκεντρο ενός αρνητικού ενδιαφέροντος.