Τρεις κοσμοπολίτες «καταλαμβάνουν» το ΕΜΣΤ

Τι γυρεύει «Η κυρία με την ερμίνα» του Λεονάρντο ντα Βίντσι στη Λεωφόρο Συγγρού; Το έργο ποιου 23χρονου – τότε – νέου συνθέτη θέλησε να διευθύνει ο Δημήτρης Μητρόπουλος; Και ποιος δημιουργός πριν τραυματίσει, σχίσει και κάψει τους καμβάδες του, έως ότου να αναδυθεί μέσα από αυτούς, τους έθαβε σε χωράφια και τους βύθιζε σε ρυάκια;

Τρεις νέες αναδρομικές εκθέσεις σε τρεις διαφορετικούς ορόφους του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης δίνουν τις απαντήσεις. Και προσκαλούν το φιλότεχνο κοινό να ακολουθήσουν το νήμα της αφήγησης που πλέκουν ισάριθμοι έλληνες κοσμοπολίτες δημιουργοί: ο γεννημένος στον Πύργο της Ανατολικής Ρωμυλίας (Μπουργκάς, Βουλγαρία) Στάθης Λογοθέτης, ο εξ Αιγύπτου ορμώμενος συνθέτης Γιάννης Χρήστου και η με καταγωγή από το Ορτάκιοϊ (Βουλγαρία) εικαστικός Νίκη Καναγκίνη.

Ενα νήμα που καθώς πλέκεται ανοίγει έναν νέο εκθεσιακό κύκλο, αποκορύφωμα του οποίου θα αποτελέσει η επόμενη μεγάλη έκθεση του μουσείου, η οποία προγραμματίζεται για τον Δεκέμβριο υπό τον τίτλο «Cosmopolitans», όπως ανακοίνωσε χθες η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Γρέγου.

Γιάννης Χρήστου

Την αίσθηση ότι «καταβυθίζεται» σε μια τεράστια παρτιτούρα στην αίθουσα του δεύτερου ορόφου έχει ο επισκέπτης της έκθεσης – αφιέρωμα στο έργο του Γιάννη Χρήστου «Εναντιοδρομία», την οποία επιμελείται ο μουσικός – μουσικολόγος και επιμελητής του Αρχείου Γιάννη Χρήστου (το οποίο φιλοξενείται στο Κέντρο Ερευνών και Τεκμηρίωσης του Ωδείου Αθηνών), Κωστής Ζουλιάτης, καθώς τον υποδέχεται μια μουσική σύνθεση που συνδέεται με την κάθοδο στον Κάτω Κόσμο.

Το εφηβικό έργο του πρωτοπόρου της μουσικής έως την επιστολή του αρχιμουσικού Δημήτρη Μητρόπουλου, με την οποία εκδήλωνε ενδιαφέρον να διευθύνει τη «Μουσική του Φοίνικα», το πρώτο σημαντικό ατονικό έργο του Χρήστου. Ημερολόγια και φωτογραφίες. Οι προσπάθειές του να ολοκληρώσει το ημιτελές βιβλίο του αδερφού του και στενού συνεργάτη του Καρλ Γιουνγκ, Εύη (ο οποίος σκοτώθηκε σε αυτοκινητικό δυστύχημα, όπως και ο ίδιος ο συνθέτης μερικά χρόνια αργότερα).

Η μουσική για τους «Πέρσες» που συνέθεσε για την παράσταση του Κάρολου Κουν, αλλά και για τον κινηματογραφικό «Οιδίποδα Τύραννο» με τον Κρίστοφερ Πλάμερ στον ομώνυμο ρόλο (1968), η μοναδική σύνθεση που έκανε για τη μεγάλη οθόνη, αποτελούν κάποιες από τις απαραίτητες στάσεις στον κόσμο του πρωτοπόρου συνθέτη μαζί με τις πολύπλοκες εικαστικές παρτιτούρες του. Στο φινάλε της έκθεσης που σχεδίασε η Θάλεια Μέλισσα παρουσιάζεται το υλικό από τη φιλόδοξη όπερα «Ορέστεια» που δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει, καθώς σκοτώθηκε λίγους μήνες πριν από την πρεμιέρα.

Στάθης Λογοθέτης

Καμβάδες που μοιάζουν με σώματα γεμάτα ουλές. Κόκκινοι, σκισμένοι, με ανοίγματα που χάσκουν σαν τραύματα ανοιχτά. Τους συνδέει το γεγονός ότι όλοι τους έχουν φορεθεί στο πλαίσιο κάποιας εικαστικής δράσης. Κι είναι εκείνοι που έχουν καταλάβει την ισόγεια αίθουσα του ΕΜΣΤ καθώς αποτελούν τον πυρήνα της έκθεσης «Στάθης Λογοθέτης: στη γη», που αποκαλύπτει στον επισκέπτη «μια μοναδική περίπτωση καλλιτέχνη που διαμόρφωσε την καλλιτεχνική του πρακτική σε διάλογο με την ευρωπαϊκή τέχνη των δεκαετιών 1960 και 1970, χωρίς όμως να έχει ουσιαστικούς καλλιτεχνικούς συνομιλητές στην Ελλάδα», όπως επισημαίνει ο επιμελητής της έκθεσης Σταμάτης Σχιζάκης, 29 χρόνια μετά τον θάνατο του καλλιτέχνη.

Με τις σπουδές Ιατρικής να έχουν αφήσει έντονο το αποτύπωμά τους στη δουλειά του, ο Στάθης Λογοθέτης είδε στον καμβά, το χρώμα και το τελάρο, αντιστοίχως, το ανθρώπινο σώμα, το δέρμα, τα κόκαλα και το αίμα. Επέλεξε να «πληγώσει» τα έργα του με μαχαίρια και σφυριά, να τα επιδιορθώσει με νήμα, καρφιά και κόλλα, πριν ζωγραφίσει στις επιφάνειές τους, αλλά και να θεωρήσει συνδημιουργό του τη φύση, επιλέγοντας κάποιες φορές να θάψει στο χώμα τα έργα του, προσεγγίζοντας τον θάνατο απλώς ως μια μεταβολή κατάστασης, όπως μαρτυρά ο εντυπωσιακός λευκός άγγελος λίγο πριν από το φινάλε της έκθεσης. Την έκθεση, όπως και την επόμενη, σχεδίασε ο Γιάννης Αρβανίτης.

Νίκη Καναγκίνη

Μια απλώστρα από τα μανταλάκια της οποίας κρέμονται μεταξοτυπίες. Μια άλλη μπουγάδα που αποτελείται από δαντελένιους γιακάδες (της μητέρας της καλλιτέχνιδας), ερμίνες (της γιαγιάς της) και δικά της σχέδια με φόντο μια προβολή του έργου του Λεονάρντο ντα Βίντσι «Η κυρία με την ερμίνα».

Μια αναδυόμενη Αφροδίτη από τον κόσμο του κιτς, ταπισερί που σχεδιάστηκαν την ώρα που υφαίνονταν σε έναν κάθετο αργαλειό και στιγμιότυπα από πανηγύρια σε διαφορετικές γωνιές της Αττικής τραβηγμένα με φιλμ σούπερ 8 συνθέτουν το εικαστικό σύμπαν της Νίκης Καναγκίνη, της τρίτης κοσμοπολίτισσας της εκθεσιακής συντροφιάς του ΕΜΣΤ.

Δαντελένια απομεινάρια από το μητρικό νυφικό, μονογράμματα από νυφιάτικους τσεβρέδες της γιαγιάς και του παππού της, έτοιμα αντικείμενα που σχολιάζουν ζητήματα έμφυλης ταυτότητας αναδεικνύουν την εικαστική ταυτότητα μιας από τις πλέον τολμηρές δημιουργούς της εποχής της. Την έκθεση «Ωδή στα πράγματα. Νίκη Καναγκίνη. Αναδρομική», που επιμελείται η Τίνα Πανδή, θα ακολουθήσει δωρεά έργων της πολυπράγμονος καλλιτέχνιδας προς το ΕΜΣΤ.