Η δημοπρασία δεν είναι μια τυπική πώληση. Ως λογική είναι μακριά από τη δικαιοσύνη και πολλές φορές την ηθική. Κερδίζει εκείνος που προσφέρει τα περισσότερα χρήματα.
Η κλασική δημοπρασία είναι η λεγόμενη αγγλική. Υπάρχουν όμως και άλλα είδη, όπως η πολυμεταβλητή, η καθαρής παρούσας αξίας, η συγκριτική, η δυναμική, η αμερικανική και η ολλανδική, που ξεκινάει από μία υπερβολική τιμή και πέφτει μέχρι να βρεθεί ο πρώτος αγοραστής.
Με αφορμή τις φωτογραφίες-ντοκουμέντα από την εκτέλεση στην Καισαριανή άνοιξε μια μεγάλη συζήτηση περί δημοπρασιών. Ποιοι πουλάνε; Πού βρίσκουν αυτά που πουλάνε; Τι πουλάνε και πόσο; Σε ποιους απευθύνονται; Με τι κανόνες;
Τι επηρεάζει τις τιμές
Μιλήσαμε με ανθρώπους της αγοράς των δημοπρασιών για να δούμε αν είναι μόνο οι προφανείς παράγοντες ή και άλλοι που καθορίζουν τις τιμές σε μια δημοπρασία. Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι, παρότι το κάθε αντικείμενο είναι μια ξεχωριστή περίπτωση, οι βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν την τιμή είναι:
Η σπανιότητα του αντικειμένου, η ιστορικότητά του, ο δημιουργός (κυρίως στα έργα τέχνης), ο προκάτοχος, η κατάσταση, ο ανταγωνισμός μεταξύ των ενδιαφερομένων, ακόμα και η αξιοπιστία του οίκου που κάνει τη δημοπρασία.
Επίσης σημαντικό ρόλο παίζει η εμπορική, συναισθηματική και συλλεκτική αξία του αντικειμένου και φυσικά η δημοσιότητα που λειτουργεί ως ελατήριο στην τελική τιμή. Είναι χαρακτηριστικό το πρόσφατο παράδειγμα με τις φωτογραφίες που είχε ο βέλγος συλλέκτης. Η τιμή εκκίνησής τους ήταν 8 ευρώ και μέσα σε λίγες ώρες, αφού το θέμα πήρε μεγάλες διαστάσεις, οι φωτογραφίες έφτασαν τα 2.000 ευρώ.
Ανάλογα με τους ενδιαφερόμενους οι παράγοντες αυτοί μπορεί να αλλάζουν αξιολογική σειρά. Οπως αναφέρουν οι ειδικοί, υπάρχουν συλλέκτες που θέλουν να έχουν κάτι πασίγνωστο και να το ξέρουν όλοι οι άλλοι ότι το έχουν, ενώ άλλοι επιθυμούν να μη γνωρίζει κανείς ότι έχουν κάτι σπάνιο.
Μία στις δύο διαδικτυακά
Εδώ και εκατοντάδες χρόνια δημοπρασίες γίνονται με τη φυσική παρουσία των ενδιαφερομένων. Η πανδημία όμως ήταν ένα ορόσημο. Το 2019 οι ηλεκτρονικές δημοπρασίες κάλυπταν το 9% του συνόλου, ενώ το 2024 το ποσοστό είχε φτάσει στο 40%. Εμπειροι δημοπράτες εκτιμούν ότι το ποσοστό σήμερα είναι στο 50%, αλλά οι δημοπρασίες με φυσική παρουσία δεν θα πάψουν. Ενας λόγος είναι ότι πολλά αντικείμενα οι συλλέκτες θέλουν να τα βλέπουν από κοντά εκείνη την ώρα πριν προχωρήσουν στην προσφορά τους.
Πέρα από την αναλογική διαδικασία, υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες ψηφιακών πλατφορμών. Η πρώτη είναι οι πλατφόρμες που ανήκουν σε παραδοσιακούς οίκους δημοπρασιών και πραγματοποιούν τις διαδικασίες με αναλυτική τεκμηρίωση και συγκεκριμένους όρους. Αυτές κρατάνε συνήθως μεγάλη προμήθεια που κυμαίνεται από 15% έως και 30% της τελικής τιμής πώλησης και έχουν αυστηρούς κανόνες και «πελατολόγιο». Η άλλη κατηγορία περιλαμβάνει πιο γενικές πλατφόρμες. Στον ψηφιακό κόσμο μπορεί να βρει κανείς εξειδικευμένες πύλες δημοπρασιών για αντίκες, χειρόγραφα, γραμματόσημα, νομίσματα, έργα τέχνης, Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, χάρτες, ρολόγια ή γενικές που δημοπρατούν από κρασιά μέχρι κινηματογραφικές αφίσες. Αυτές οι πλατφόρμες μπορεί να έχουν μικρή έως και μηδενική προμήθεια για τον ιδιοκτήτη, αλλά είναι λιγότερο αξιόπιστες.
Πρόσφατα ο τετράκις ολυμπιονίκης Πύρρος Δήμας δημοπράτησε μέσω τηλεοπτικού προγράμματος τη δάδα που μετέφερε ως τελευταίος λαμπαδηδρόμος στο Καλλιμάρμαρο, πριν τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου. Η δάδα πουλήθηκε 10.200 ευρώ και τα έσοδα δόθηκαν στα Παιδικά Χωριά SOS. Παρότι ο σκοπός ήταν φιλανθρωπικός, η κίνηση προκάλεσε ακόμα και την αντίδραση της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής. «Η προβολή της συμμετοχής του σε συνδυασμό με την Ολυμπιακή Δάδα εντός τηλεοπτικού προγράμματος με εμπορικό χαρακτήρα δημιουργεί έναν άστοχο συσχετισμό, που δύναται να παρερμηνευθεί από το κοινό» ανέφερε η ΕΟΕ σε επιστολή της.
Ο όρκος του Κολοκοτρώνη
Εκτός από αυτά που μπορεί να φανταστεί κανείς ότι μπορεί να υπάρχουν σε μια δημοπρασία, όπως έργα τέχνης, σπάνια βιβλία, φωτογραφίες, γκραβούρες, χειρόγραφα και προσωπικά αντικείμενα, σε δημοπρατικά sites μπορεί να βρει κανείς τα πάντα! Από ρολόγια και μπουκάλια ουίσκι, μέχρι κάρτες πόκεμον και αθλητικά παπούτσια.
Μία τσίχλα της Britney Spears πριν από λίγα χρόνια πουλήθηκε 14.000 δολάρια, ενώ το 2019 ένα παλιό λάπτοπ μολυσμένο με 6 από τους πιο επικίνδυνους ιούς στη διαδικτυακή ιστορία ξεπέρασε το 1,3 εκατ. δολάρια.
Στην ελληνική πραγματικότητα, πρόσφατα ο χειρόγραφος όρκος του Κολοκοτρώνη με την υπογραφή του είχε τιμή εκκίνησης 12.000 και τελικά πουλήθηκε σχεδόν 100.000 ευρώ, ενώ ο «Μάης» του Γιάννη Τσαρούχη είχε τιμή εκκίνησης τα 200.000 ευρώ και πουλήθηκε τον περασμένο Μάιο – στην τιμή ρεκόρ για τον καλλιτέχνη – στα 475.000 ευρώ.
«Βγήκε στο σφυρί»: Μια φράση με ιστορία αιώνων
Για την ιστορία, στη νομική γλώσσα εκείνος που τελικά αγοράζει το αντικείμενο της δημοπρασίας λέγεται υπερθεματιστής, ενώ η φράση «βγήκε στο σφυρί» μας έρχεται από τον 17ο αιώνα, όταν διαδόθηκε το χτύπημα του ξύλινου σφυριού κατά τη λήξη των δημοπρασιών για να αποφεύγονται οι παρεξηγήσεις.
