Κι αν όλα όσα ξέρουμε για το Σύμπαν είναι λάθος;

Ενας από τους επιστήμονες που συνέβαλε με τις μετρήσεις του στη θεμελίωση αυτής της θεωρίας, αποδεικνύοντας μάλιστα ότι το Σύμπαν διαστέλλεται με επιταχυνόμενους ρυθμούς, είναι ο Ανταμ Ρις, που το 2011 τιμήθηκε με το Νομπέλ Φυσικής.  Ηδη όμως από τότε τον βασάνιζαν ορισμένα ερωτήματα. Σύμφωνα με το «Καθιερωμένο Πρότυπο της Κοσμολογίας», που αναγνωρίζεται εδώ και μερικές δεκαετίες από όλη την επιστημονική κοινότητα, το 95-96% της συνολικής μάζας και ενέργειας που εμπεριέχει το Σύμπαν είναι σκοτεινή ύλη και σκοτεινή ενέργεια. Γιατί όμως κανένας επιστήμονας δεν έχει ποτέ ανιχνεύσει κάποιαν από τις δύο; Μήπως κάτι λείπει από τη γενική εικόνα; Μήπως κάτι τρέχει με το ΚΠΚ;

Η ειδικότητα του Ρις είναι να μετράει τις αποστάσεις των γαλαξιών από τη Γη. Ετσι έφτασε το 1998 στην εντυπωσιακή διαπίστωση ότι η διαστολή του Σύμπαντος επιταχύνεται. Αντίθετα όμως με άλλους επιστήμονες, που κάποια στιγμή διακόπτουν την έρευνα για να αναλάβουν κάποια προσοδοφόρα διοικητική εργασία, εκείνος δεν σταμάτησε να ψάχνει. Μια μέρα λοιπόν που κολυμπούσε στην πισίνα – λέει στον Ρος Αντερσεν του περιοδικού Atlantic –, του ήρθε στο μυαλό μια καλύτερη τεχνική για τη μέτρηση των αποστάσεων στο Σύμπαν με το Τηλεσκόπιο Hubble. Kι όταν την εφάρμοσε, διαπίστωσε με έκπληξη ότι τα αποτελέσματα ήταν διαφορετικά.

Νόμιζε ότι ήταν τυχαίο. Αλλά όσο μετρούσε με τη νέα τεχνική, τόσο μεγαλύτερες ήταν οι διαφορές με την προηγούμενη μέθοδο. Ηταν φανερό ότι κάτι δεν πάει καλά με το Καθιερωμένο Πρότυπο.

Αν όμως αυτή η θεωρία καταρρεύσει, θα παρασύρει μαζί της όχι μόνο όλα όσα ξέρουμε για το τέλος του Σύμπαντος, αλλά και την ίδια την έννοια της ύπαρξης. Θα τιναχτούν επίσης στον αέρα ολόκληρες καριέρες. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που πολλοί κοσμολόγοι τα έβαλαν με τον Ρις. «Είναι νωρίς για συμπεράσματα», λέει η Ουέντι Φρίντμαν, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου. «Ο Ανταμ είναι φωνακλάς και ισχυρογνώμων», προσθέτει ο Ντέιβιντ Σπέργκελ, πρόεδρος του Simons Foundation. Ο Ρις όμως δεν πτοείται. Και τα στοιχεία του φαίνεται να επαληθεύονται τόσο από το Τηλεσκόπιο Hubble όσο και από το James Webb.

Ενας από τους λίγους επιστήμονες που έχει σταθεί στο πλευρό του είναι ο Ελληνοκύπριος Γιώργος Ευσταθίου, καθηγητής Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Στην αρχή είχε ισχυρές επιφυλάξεις για την «ένταση Hobble», όπως ονομάστηκε η διχογνωμία ανάμεσα στις δύο μεθόδους μέτρησης του Ρις. Οταν όμως ο τελευταίος του έστειλε τα στοιχεία του, η απάντησή του ήταν «Πολύ πειστικά». Με τον δημοσιογράφο του Atlantic πάντως ήταν πιο μετρημένος. «Οι μετρήσεις του Ανταμ δεν έχουν λάθη», του είπε, «δεν αποκλείεται όμως κάτι να μην είναι σωστό μ’ αυτές».

Ο Ρις πιστεύει ότι στο τέλος θα δικαιωθεί και, μαζί μ’ αυτόν, θα επιβεβαιωθεί πανηγυρικά η ίδια η φύση της επιστήμης, το γεγονός δηλαδή ότι προχωρά με τη λογική της «δοκιμής και του λάθους». Στην τελευταία επίσκεψη που του έκανε ο Αντερσεν, τον περασμένο Ιανουάριο, του είπε ότι περίμενε με αγωνία τη δεύτερη φουρνιά στοιχείων από το Φασματοσκοπικό Οργανο Σκοτεινής Ενέργειας (DESI), ένα νέο παρατηρητήριο στο Κιτ Πικ της Αριζόνα που διαθέτει 5.000 ρομποτικά ελεγχόμενες οπτικές ίνες. Καθεμιά από αυτές «κουμπώνει» κάθε 20 λεπτά σε έναν γαλαξία, τον οποίο και εφεξής παρατηρεί.

Η πρώτη φουρνιά στοιχείων, που συνελέγησαν πέρυσι, έδειξε ότι η σκοτεινή ενέργεια ήταν μεν ισχυρή στην αρχή του Σύμπαντος, έκτοτε όμως έχει αρχίσει να φθίνει. Η δεύτερη φουρνιά, που έγινε γνωστή τον Μάρτιο, επιβεβαίωσε αυτή τη διαπίστωση. Αν τα επόμενα χρόνια δεν υπάρξει κάποια ανατροπή, μπορεί κανείς να διατυπώσει βάσιμα την υπόθεση ότι η σκοτεινή ενέργεια κάποια στιγμή θα μηδενιστεί, ίσως μάλιστα στη συνέχεια να γίνει αρνητική. Το Σύμπαν θα πάψει να διαστέλλεται. Οι γαλαξίες, αντί να ακολουθούν μια φυγόκεντρη τάση, θα συγκροτήσουν μια θερμή, πυκνή μοναδικότητα, ανάλογη μ’ εκείνη που υπήρχε στο Big Bang. Η ζωή, και ιδιαίτερα η έξυπνη ζωή, μπορεί λοιπόν να συνεχιστεί για πολύ περισσότερο απ’ ό,τι νομίζαμε.

Είναι αλήθεια ότι μάλλον δεν θα ζούμε για να το διαπιστώσουμε. Και μόνο η σκέψη όμως ότι το βαθύ μέλλον του Σύμπαντος είναι ανοιχτό, είναι χωρίς αμφιβολία συναρπαστική.

Ανταμ Ρις (1969 – )

Σαν ένα αβγό που σπάει{CR}

Μετά τα αποτελέσματα του DESI, θα έρθουν οι μετρήσεις και άλλων τηλεσκοπίων, στα οποία περιλαμβάνεται το νέο Παρατηρητήριο Vera Rubin στην Ερημο Ατακάμα. Ο Ανταμ Ρις, όμως, παρομοιάζει ήδη το Καθιερωμένο Πρότυπο (μια θεωρία στη θεμελίωση της οποίας, επαναλαμβάνουμε, εκείνος συνέβαλε αποφασιστικά) με ένα αβγό που σπάει. «Δεν θα ραγίσει απλώς σε ένα σημείο», λέει στο Atlantic. «Θα δείτε να εμφανίζονται πολλές ρωγμές». Οι συνάδελφοί του στο Τζονς Χόπκινς και τα άλλα πανεπιστήμια, που ως τώρα διακρίνονταν από μια μακαριότητα και έμοιαζαν να περιμένουν να εμφανιστεί ο επόμενος Αϊνστάιν για να σηκωθούν από τις πολυθρόνες τους, αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει. «Βγήκαν τα μαχαίρια», λέει ο Ρις. «Η θερμοκρασία ανεβαίνει». Δεν είναι περίεργο. Ξαφνικά έχουμε μπροστά μας την εικόνα ενός νέου σύμπαντος.