Το νέο αίθριο στο Victoria & Albert

Είχα ξεχωρίσει το κτίριο του Κέντρου Τύπου των Ολυμπιακών Αγώνων του 2012 στο Λονδίνο για την ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη αρχιτεκτονική του, που ξαναεπισκέφτηκα λίγες μέρες μετά τα εγκαίνια της ένταξης μιας νέας πρωτοποριακής χρήσης, που πραγματοποιήθηκαν στις 31 Μαΐου 2025. Εχοντας διαβάσει συνοπτικά τι πρόκειται να δω, έφτασα στο κτίριο και προσπερνώντας μια ουδέτερη είσοδο, πέρασα στο lobby, όπου με κατηύθυναν να ανέβω στο τελευταίο επίπεδο και να συνεχίσω προς τα κάτω. Φτάνοντας επάνω και αντικρίζοντας την εικόνα που παραθέτω, χρειάστηκε αρκετός χρόνος για να συνειδητοποιήσω τι ακριβώς μου συμβαίνει. Εμεινα αποσβολωμένος από την απρόσμενη αυτή εμπειρία, βλέποντας κάτω από μια ενιαία τεχνητά φωτιζόμενη οροφή να έχει διαμορφωθεί ένα ανοιχτό αίθριο, γύρω από το οποίο αναπτύσσονται τρία επίπεδα, που υποδέχονται διαδρόμους με δάπεδο από μεταλλικά ημιδιαφανή πλέγματα και γυάλινα στηθαία μπροστά από συστήματα εναλλασσόμενων ραφιών που παραπέμπουν σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης τύπου logistics. Ενα δίκτυο διαδρόμων, που σου έδιναν την αίσθηση ότι αιωρείσαι ανάμεσα στα ελεύθερα και σε διαφορετικά μεγέθη ράφια, με ετερόκλητα εκθέματα, ταξινομημένα σε ενότητες, με μια υποδειγματική στήριξη, που συχνά σου επέτρεπαν ακόμη και να τα αγγίξεις.

Βίωσα μια ανατροπή των καθιερωμένων, μια τελείως καινούργια μουσειολογική προσέγγιση. Ομολογώ ότι περιπλανήθηκα αρκετή ώρα αμήχανος, ως απλός παρατηρητής, αιφνιδιασμένος από την ετερογένεια και τη διαφορετικότητα των εκθεμάτων. Κατεβαίνοντας προς τα κάτω επίπεδα, περπάτησα στο δάπεδο του αίθριου, που από τα γυάλινα τμήματά του αντίκρισα τα εκθέματα στο ισόγειο, και έσπευσα στο café για να συνέλθω. Συνειδητοποίησα ότι πρόκειται για μια ανατρεπτική, ρηξικέλευθη ιδέα, που με ιντριγκάρησε. Με αφορμή μια επιβαλλόμενη έξωση από τις αρχικές αποθήκες του μουσείου V&A, ανατέθηκε μέσω αρχιτεκτονικού διαγωνισμού στο γραφείο Diller Scofidio+Renfro ο σχεδιασμός μιας «επιμελημένης παράβασης», που είχε ως στόχο την παρουσίαση όλου αυτού του υλικού, που ήταν κρυμμένο στις αποθήκες, σε μία άμεση σχέση με τον επισκέπτη, χωρίς βιτρίνες προστασίας, δηλώνοντας ότι «θέλαμε οι άνθρωποι να αναπνέουν τον ίδιο αέρα με τα αντικείμενα, να τα πλησιάσουν πιο κοντά από ποτέ». Βρήκα την ιδέα εντυπωσιακή, τολμηρή και ιδιαίτερα προχωρημένη, προβληματισμένος με το χρόνιο πρόβλημα της αδυναμίας των μουσείων, όπως και στην Ελλάδα, να κρύβουν στις αποθήκες τους θησαυρούς, μην έχοντας τους χώρους για μια απαιτούμενη υποδειγματική παρουσίαση, προβάλλοντας συνήθως το 10% του συνολικού φυλασσόμενου υλικού.

Επέστρεψα πιο ήρεμος και αποφασισμένος να απολαύσω τη νέα αυτή ευρηματική επιλογή, που παραπέμπει σε cabinet of curiosities, με σχεδόν 250.000 εκθέματα που καλύπτουν 5.000 χρόνια ιστορίας. Αισθάνθηκα ότι συμμετείχα σε μία εξελισσόμενη διάδραση, γιατί πέρα από κάποιες συνοπτικές λεζάντες για κάθε αριθμημένο αντικείμενο, υπήρχαν αναλυτικές πληροφορίες είτε σε barcode, είτε σε προσιτούς στο κοινό καταλόγους. Απόλαυσα, ως παρατηρητής από ψηλά, παρακολουθώντας σαν μια ζωντανή χειρουργική επέμβαση, τη συντήρηση και ανάδειξη των εκθεμάτων από τους εξειδικευμένους συντηρητές πάνω στους πάγκους των εργαστηρίων με υπερσύγχρονο εξοπλισμό. Ή ακόμη όλους εκείνους, που μεθοδικά συνέχιζαν μπροστά μας να αναρτούν και να εντάσσουν στα κενά ακόμη ράφια νέα εκθέματα με ειδικά γάντια και τεχνικούς εξοπλισμούς.

Ιστορικοί εσωτερικοί χώροι, αλλά και τμήματα κτιρίων με εντυπωσίασαν ανάμεσα σε όλα αυτά, στημένοι με τον καλύτερο τρόπο και αναδεικνύοντας την αρχιτεκτονική διαχρονικά. Το γραφείο Kaufmann, ένα πλήρες εσωτερικό με έπιπλα σχεδιασμένα από τον Frank Lloyd Wright τη δεκαετία του 1930 για έναν μεγιστάνα λιανικής πώλησης στο Πίτσμπουργκ, καθώς και η κουζίνα της Φρανκφούρτης του 1926, σχεδιασμένη από την αρχιτέκτονα Margarete Schütte-Lihotzky, που εγκαταστάθηκε σε 10.000 διαμερίσματα σε συγκροτήματα κατοικιών. Επίσης η εντυπωσιακή επιχρυσωμένη ξύλινη οροφή του 15ου αιώνα από το χαμένο παλάτι Torrijos στο Τολέδο της Ισπανίας, και ακόμη το αναρτημένο από τους εξώστες διώροφο τμήμα της όψης από το κατεδαφισμένο το 2017 συγκρότημα εργατικών κατοικιών Robin Hood Gardens στο Ανατολικό Λονδίνο, που σχεδιάστηκε από τους αρχιτέκτονες Alison and Peter Smithson.

Εντυπωσιακός και ο μεγάλος ατμοσφαιρικός χώρος όπου αναδεικνύεται ένα σπάνιο υπερμέγεθες ύφασμα, ένα σκηνικό με θέμα το έργο του Picasso «The Two Women Running along the Beach» (1922), ζωγραφισμένο και μεγεθυμένο μέσα σε 24 ώρες, από τον σκηνογράφο Prince Alexander Schervashidze, για μια παραγωγή των Ballet Russes το 1924 στη Γαλλία, με τίτλο Le Train bleu.

Μένει να δούμε αν η στρατηγική της εξελισσόμενης διάδρασης αυτής της έκθεσης ανοίξει καινούργιους δρόμους στον χώρο της μουσειογραφίας και αν θα συμβάλει να αναδειχθούν στο μέλλον πέρα από κρυμμένα σπάνια εκθέματα, αλλά και δραστηριότητες των παρασκηνίων των μουσείων, ακόμη και στο υπό μελέτη Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας.