«Η Αθήνα φέρθηκε στον Ελαιώνα {LF}σαν φωταγωγό πολυκατοικίας»

Η οδός Σαλαμινίας είναι ένα ημιπαράλληλο στενάκι που ενώνει την Πέτρου Ράλλη με την Αγίας Αννης και τη Λεωφόρο Κηφισού. Εδώ ανασαίνει ένα από τα παλαιότερα μαγειρεία της Αττικής, ο Λελούδας. Μόλις περάσεις την πόρτα ο χρόνος παγώνει. Ιδρυμένος ως μεικτό παντοπωλείο το 1928 αντέχει σήμερα πεισματικά υπό την μπαγκέτα του Δημήτρη Λελούδα χωρίς μουσική, μενού και νεωτερισμούς. Τρίτη γενιά ο ίδιος ιδιοκτήτης, γνώστης του κρασιού ως οινοχόος-οινολόγος και ένας ρομαντικός άνθρωπος που δεν υπέκυψε στις νέες γαστριμαργικές Σειρήνες αλλά κράτησε το παλιό ήθος και τρόπο του μαγειρείου του, κάνει ένα διάλειμμα και μας μιλάει για τον σχεδόν άχρονο χώρο με το τζουκ μποξ, τα παλιά κάδρα και τα βαρέλια. Ο Δημήτρης φτιάχνει κρασιά εδώ, τηγανίζει ο ίδιος και συλλέγει ενίοτε ιστορίες αφού εσχάτως τις γράφει με την παρότρυνση και υπό τη διδασκαλία της ψυχοπαιδαγωγού και επαγγελματία αφηγήτριας Σάσας Βούλγαρη.

Πότε ξεκινάει ο χώρος του μαγειρείου-ταβέρνας σας στον Ελαιώνα και ποιες ανάγκες στην ευρύτερη περιοχή κάλυπτε για χρόνια;

Το μαγαζί μας ξεκίνησε ως μπακάλικο τη δεκαετία του 1930 από τον παππού μου Δημήτρη και με την πάροδο του χρόνου εξελίχθηκε σε μαγειρείο-ταβέρνα. Αντέχουμε ακόμη.

Πείτε μας την πρώτη εικόνα που έχετε από την ταβέρνα ως παιδί εσείς…

Το μπακάλικο, όπως σας είπα, ήταν του παππού μου. Το οποίο διατηρήθηκε μέχρι το 1980 και μετά άρχισε να γίνεται πιο πολύ μαγειρείο. Θυμάμαι να μπαίνει κόσμος, κυρίως εργάτες, να παραγγέλνουν κρασί, καμία κονσέρβα, ελιές και να τρώνε στη λαδόκολλα πάνω. Η λαδόκολλα αργότερα έγινε μόδα από άλλα εστιατόρια, τότε ήταν αυτονόητη.

Πώς ήταν για δεκαετίες η περιοχή και ποιες κοινωνικές τάξεις και επαγγέλματα επικρατούσαν;

Το μπακάλικο του παππού μου Δημήτρη απευθυνόταν σε μόνιμους κατοίκους της περιοχής, σε εργάτες που δούλευαν κοντά, γιατί οι μετακινήσεις ήταν δύσκολες. Οικοδόμους, κεραμοποιούς, βυρσοδέψες, αμαξάδες, περιβολάρηδες, παλιατζήδες. Γενικότερα σε ανθρώπους του μόχθου και του μεροκάματου.

Τι πιάτα έβρισκε κανείς σε εσάς;

Το τηγάνι και το μαγειρευτό φαγητό εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1950 όταν άρχισαν να χτίζονται εργοστάσια και οι εργάτες αναζητούσαν στέγη και θαλπωρή για να χορτάσουν την πείνα τους. Οσπρια, βακαλάος σκορδαλιά, κεφτέδες, πατάτες φούρνου και γιαχνί, γιουβαρλάκια, φρέσκα μικρά ψάρια στο τηγάνι (μαρίδα, γαύρος, κουτσομούρα) εμφανίζονται διαχρονικά και στις τρεις γενιές της ταβέρνας μας.

Πώς είναι η περιοχή του Ελαιώνα/Βοτανικού σήμερα όπου επιμένετε να υπάρχει η ταβέρνα σας και δεδομένου πως αναδύεται ένα νέο τοπίο συνολικά στην Αθήνα πια;

Το ιστορικό περιοδικό «Αντί» του Χρίστου Παπουτσάκη ήταν το πρώτο που ασχολήθηκε με την περιοχή. Εύστοχα τη χαρακτήρισε «φωταγωγό» της Αθήνας. Δηλαδή όπως στις πολυκατοικίες πετούν άχρηστα αντικείμενα σε αυτόν, το ίδιο και η πρωτεύουσα φέρεται σε ένα ιστορικό σημείο αναφοράς της.

Προσφάτως αφηγηθήκατε την ιστορία του χώρου σας, του παππού και των προγόνων σας, στην εκδήλωση της Σάσας Βούλγαρη στο Ιδρυμα Μ. Κακογιάννη μέσω ενός διηγήματος που έχετε γράψει. Πείτε μας για την εμπειρία σας αυτή με το κοινό και με τη δασκάλα.

Με την κυρία Σάσα Βούλγαρη υπάρχει ένα ευτράπελο. Είχα πάει στο Ιδρυμα Θεοχαράκη με τον αείμνηστο φίλο Ανδρέα Σμαραγδή για μία παρουσίασή του. Από τότε μου έρχονταν συνέχεια ενημερώσεις του Ιδρύματος στο μέιλ μου για τις εκδηλώσεις τους. Εκανα… unfollow τις ενημερώσεις. Μια μέρα όμως έμαθα για το σεμινάριο που έκανε εκεί η Σάσα και πήγα. Η ραχοκοκαλιά του σεμιναρίου εκεί και όλη η ομάδα μαθητών της μετακινήθηκε στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και εκεί αποφάσισα να γράψω και δη για τα βιώματα του Λελούδα. Η συμβολή και η διδασκαλία της Σάσας έπαιξε τον καθοριστικό ρόλο.

Τι είναι αυτό που σας δίνει δύναμη να συνεχίσετε και να μη μεταποιήσετε την ταβέρνα σε μια μοντέρνα εκδοχή εστίασης;

Εχω σκεφτεί αρκετές φορές να αλλάξω ρότα και να φύγω από το μαγαζί. Με κρατάει η αγάπη και το ενδιαφέρον του κόσμου. Υπάρχει οικογένεια πελατών που είναι τεσσάρων γενεών. Φίλοι και γείτονες. Με κρατάει επίσης μια συμβουλή του φίλου και δασκάλου μου Πάνου Γεραμάνη που μου είχε πει ότι «το μαγαζί, είναι η βάση. Κράτα τη βάση και κάνε ό,τι θες».

Εχει πλέον αλλάξει το δικό σας κοινό και έχει νέες απαιτήσεις που με τη σειρά τους μεταβάλλουν και τις ανάγκες της ίδιας της κουζίνας σας ή επιμένετε σε κάποιες σταθερές μέσα στα χρόνια;

Μετά την πανδημία βιώνουμε καταστάσεις που μας έχουν φέρει σε δύσκολη θέση όπως μια μελανή Κυριακή που κάποιους τους ενόχλησαν οι φωνές και τα κλάματα μικρών παιδιών και τα ανάγκασαν να φύγουν νηστικά. Κοινωνία που δεν αγαπά, δεν σέβεται και απορρίπτει τα παιδιά είναι καταδικασμένη – σε βάθος χρόνου – να μην υπάρχει.

Στον Λελούδα ερχόταν ο αξέχαστος Πάνος Γεραμάνης και πολλοί ακόμη. Τον αναφέρατε λίγο πριν. Τι θυμάστε, τι κρατάτε από τον Πάνο, αλλά και άλλους αξιοσημείωτους επισκέπτες σας;

Ο Πάνος ήλθε λίγο μετά τον θάνατο του Στέλιου Καζαντζίδη. Τον έφερε ο αγωνιστής δικηγόρος Γιώργος Παριανός. Παρεμπιπτόντως ο Γιώργος στο μαγαζί συχνά α καπέλα τραγούδαγε το σαββατόβραδο τραγούδια των Μίκη Θεοδωράκη και Τάσου Λειβαδίτη. Και μάλιστα πέθανε μία Κυριακή βράδυ. Τραγούδαγε τον θάνατό του δηλαδή! Ο Πάνος Γεραμάνης έγραψε στα «ΝΕΑ» για το μαγαζί μας πρώτη φορά. Ηταν ένα δημιουργικό μυρμήγκι και ένας υπέροχος φίλος. Τα κείμενα του Πάνου τα βρήκαν ο αείμνηστος Νίκος Τριανταφυλλίδης και η σκηνοθέτις Μαρίνα Δανέζη και έτσι με περιέλαβαν στη σειρά «Στέκια Αγοραίου Πολιτισμού» της ΕΡΤ που άφησαν εποχή.