Ο πυρηνικός εκβιασμός της Ρωσίας

Ενώ οι προσπάθειες για την επίτευξη ανακωχής στην Ουκρανία συγκέντρωσαν το περισσότερο διεθνές ενδιαφέρον κατά τις πρόσφατες διπλωματικές επαφές μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, αντικείμενο συζητήσεως υπήρξαν και άλλα ζητήματα μείζονος σημασίας. Οι ενεργειακές σχέσεις, ιδίως οι καθυστερήσεις στην αποπεράτωση και έναρξη της λειτουργίας του πυρηνικού εργοστασίου ηλεκτρικής ενεργείας στο Ακουγιου της Μερσίνας, αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ενώ προγραμματιζόταν η πλήρης λειτουργία του εργοστασίου να συμπέσει με την εκατονταετηρίδα της Δημοκρατίας της σύγχρονης Τουρκίας το 2023, διαδοχικές καθυστερήσεις έχουν πλέον μεταθέσει το χρονοδιάγραμμα, ώστε να προβλέπεται ότι ο πρώτος από τους τέσσερις αντιδραστήρες θα λειτουργήσει εντός του 2025 και οι υπόλοιποι τμηματικώς ως το 2028. Δεδομένου ότι το σύνολο της χρηματοδοτήσεως του έργου προέρχεται από τη Ρωσία και το εργοστάσιο ανεγείρεται από τη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom, είναι εύλογο να αναζητείται ρωσικός πολιτικός δάκτυλος σε κάθε καθυστέρηση του έργου. Είναι γεγονός ότι οι διεθνείς κυρώσεις κατά της Ρωσίας και ρωσικών εταιρειών έπληξαν το έργο, καθώς κατέστη ανέφικτη η προμήθεια κρισίμου εξοπλισμού από την ευρωπαϊκή αγορά. Από την άλλη οι καθυστερήσεις στη χρηματοδότηση του έργου από τη Rosatom που οδήγησαν και σε προσωρινή διακοπή των εργασιών έχουν ενισχύσει τις υποψίες ότι το εργοτάξιο του Ακουγιου έχει μετατραπεί σε μοχλό ασκήσεως πολιτικού και οικονομικού εκβιασμού εις βάρος της Τουρκίας.

Ειδικοί συνδέουν την κωλυσιεργία της Ρωσίας με την επικείμενη απόφαση της τουρκικής κυβερνήσεως για την κατασκευή του δευτέρου πυρηνικού εργοστασίου ηλεκτρικής ενεργείας στη Σινώπη της Παφλαγονίας. Η διαφαινόμενη πρόθεση να μην ακολουθηθεί το παράδειγμα του Ακουγιου και να επιδιωχθεί η συνεργασία με την Κίνα ή τη Νότιο Κορέα φέρεται να προκάλεσε ενόχληση στη Ρωσία, η οποία ενδιαφέρεται να διατηρήσει το μονοπώλιό της στην τουρκική αγορά πυρηνικής ενεργείας. Ηδη από την αρχή του πυρηνικού προγράμματος της Τουρκίας ήταν σαφής η πρόθεση να υπογραφούν συμβάσεις με περισσότερα από ένα κράτη που διαθέτουν τη σχετική τεχνολογία. Υπήρξαν διαπραγματεύσεις με τη Γαλλία, την Ιαπωνία, τη Νότιο Κορέα και την Κίνα, πριν η στρατηγική προσέγγιση της Τουρκίας με τη Ρωσία γείρει την πλάστιγγα υπέρ της τελευταίας.

Μπορεί η κατασκευή πυρηνικού εργοστασίου ηλεκτρικής ενεργείας να αποσκοπούσε στη μείωση της εξαρτήσεως της Τουρκίας από τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου, δεν μείωνε όμως την ενεργειακή εξάρτηση της Τουρκίας από τη Ρωσία εν γένει. Η Ρωσία παρέμενε ο κύριος προμηθευτής της τουρκικής αγοράς φυσικού αερίου και αποκτούσε αποφασιστικό ρόλο στην ανάπτυξη και διαχείριση της τουρκικής πυρηνικής ενεργείας. Ως αντίβαρο η τουρκική πλευρά επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη ρύθμιση του χρέους της τουρκικής κρατικής εταιρείας φυσικού αερίου BOTAŞ προς τη ρωσική Gazprom, το οποίο ανέρχεται σε 27 δισεκατομμύρια δολάρια. Η χρήση του φυσικού αερίου ως εργαλείου της ρωσικής διπλωματίας και η διάθεσή του με πολιτικά και όχι οικονομικά κριτήρια έχουν οδηγήσει στη συσσώρευση χρεών.

Κατά την πρόσφατη συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν με τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν οι υποθέσεις του Ακουγιου και της BOTAŞ συζητήθηκαν, χωρίς, ωστόσο, να βρεθούν λύσεις. Η ενέργεια, πυρηνική ή μη, θα παραμείνει θεμελιώδης παράγων διαμορφώσεως των ρωσοτουρκικών σχέσεων για το ορατό μέλλον.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ