Μια μετάφραση που μένει να ανακαλύψουμε

Συχνά,  μέσα στο πλήθος των νέων εκδόσεων, δεν χαιρετίζονται εγκαίρως και δεν παρουσιάζονται επαρκώς εξαιρετικές εργασίες, οι οποίες εμπλουτίζουν ουσιωδώς την ελληνική βιβλιογραφία. Ετσι, δεν έχει προσεχθεί όπως της αξίζει η νέα μετάφραση των Φιλοσοφικών Ερευνών του Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν, η οποία κυκλοφόρησε λίγο πριν από το τέλος της περασμένης χρονιάς. Στη χώρα μας, για πολλά χρόνια, οι μελετητές του έργου του χρησιμοποιούσαν την εξαντλημένη πλέον, δόκιμη μετάφραση του Παύλου Χριστοδουλίδη (Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 1977).

Η απόδοση των Κωβαίου και Θεοδοσίου υπερτερεί εκείνης του Χριστοδουλίδη, κατ’ αρχάς, αλλά όχι μόνο, επειδή στηρίζεται στην 4η αναθεωρημένη έκδοση των Ρ.Μ.S Hacker και Joachim Schulte (2009), oι οποίοι διόρθωσαν σε αρκετά σημεία την αρχική αγγλική μετάφραση της Elizabeth Anscombe (1953), ερανιζόμενοι υλικό από χειρόγραφα που ήρθαν στο φως με την ολοκληρωμένη έκδοση των Καταλοίπων του Βίτγκενσταϊν. Μπορεί μάλιστα να αναφερθεί πως, κατά την τελική φάση επεξεργασίας αυτής της αναθεώρησης, διοργανώθηκε στην Πάρο με πρωτοβουλία της Βάσως Κιντή, επιστημονικό συμπόσιο, με τη συμμετοχή φιλοσόφων από διάφορες χώρες, ειδικών στο έργο του Βίτγκενσταϊν, για τον προσεκτικό έλεγχο και τη λεπτομερή συζήτηση ορισμένων επίμαχων αποδόσεων.

Ωστόσο, ο Κωστής Κωβαίος και ο Μιλτιάδης Θεοδοσίου δεν υιοθέτησαν όλες τις προτάσεις των Hacker και Schulte, εφόσον έκριναν πως η αρχική μετάφραση της Anscombe ήταν σε αρκετές περιπτώσεις επαρκέστερη και διαυγέστερη. Οσοι γνωρίζουν και ανατρέχουν συχνά στις δημοσιευμένες παλιότερα, ερευνητικές, ερμηνευτικές και φιλοσοφικές εργασίες τους μπορούν να εκτιμήσουν την πολύ υψηλή ποιότητα της δουλειάς τους, εμπιστευόμενοι την κρίση τους και κατά την προσέγγιση των Φιλοσοφικών Ερευνών.

Δεν μπορούμε εδώ να επιχειρήσουμε τη συστηματική κριτική παρουσίαση της νέας μετάφρασης. Ελπίζουμε πως η έκδοσή της δεν θα αργήσει να αποτελέσει την αφορμή σχετικών δημοσιεύσεων ή και κάποιου συμποσίου ή σεμιναρίου. Στο σύντομο αυτό κείμενο αρκεί να παρατηρήσουμε το ενδιαφέρον πολλών σημειώσεων στο τέλος του έργου, οι οποίες περιέχουν ενδελεχείς εξηγήσεις πολλών δύστροπων χωρίων προς διευκόλυνση του αναγνώστη (όπως, μεταξύ άλλων, οι σημειώσεις 13, 30, 52, 79, 83, 85, 89, 94, 97, 98, 99, 101, 105, 106), αλλά και πρωτότυπες ερμηνευτικές παρεμβάσεις (όπως οι 19, 29, 46, 54, 91, 100 και 108).

Ακόμη και αν δεν συμφωνεί κανείς πάντα με τις επιμέρους αποδόσεις και τις ερμηνευτικές επιλογές της νέας ελληνικής μετάφρασης ενός από τα σπουδαιότερα έργα-σταθμούς στις φιλοσοφικές εξελίξεις του εικοστού αιώνα, δεν μπορεί παρά να συγχαρεί τον Κωστή Κωβαίο και τον Μιλτιάδη Θεοδοσίου, καθώς και τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, για την ολοκλήρωση ενός πολύ σημαντικού εγχειρήματος.

Ο Στέλιος Βιρβιδάκης είναι ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών