Ξαναγεννημένοι, δυο φορές ξένοι

Ο Θεμιστοκλής Νικολαΐδης ακούει στο «Ντέμης» επειδή η εκφορά του βαφτιστικού του ονόματος είναι δύσκολη για τους Γερμανούς. Ο Μάκης Παπασημακόπουλος είχε πρόβλημα στο σχολείο, στην Αθήνα, επειδή μιλούσε καλύτερα αγγλικά από την καθηγήτρια. Η Αλκηστις Πρωτοψάλτη θυμάται τα δάκρυα της μάνας της όταν έφτιαχνε τις βαλίτσες για να φύγουν από την Αλεξάνδρεια. Η Ελλη Πασπαλά θυμάται τη Νέα Υόρκη. Και η Μαργαρίτα Ζορμπαλά την Τασκένδη.

«Δεν είναι ανάγκη να μεταναστεύσει κανείς για να νιώσει ξένος» σημειώνει η Κωνσταντίνα Βαρσάμη στον πρόλογο του βιβλίου που έγραψε, με τον Παναγιώτη Σιάνη, με ιστορίες Ελλήνων που γεννήθηκαν στο εξωτερικό και αναζήτησαν τον βηματισμό τους στην πατρίδα των γονιών τους. Η ίδια άλλωστε, η γνωστή ραδιοφωνική παραγωγός, γεννήθηκε στην Τσεχία, ως παιδί πολιτικών προσφύγων.

Το «Από τα ξένα στα ξένα / Ανάμεσα σε δύο πατρίδες» είναι ένα συγκινητικό ανάγνωσμα φτιαγμένο από αφηγήσεις ανθρώπων που γνώρισαν δύο πατρίδες και, κάποιοι από αυτούς, αισθάνθηκαν δύο φορές ξένοι. Περιγράφει μία μετάβαση που, πολύ συχνά, είναι σπαρμένη με θαύματα και τραύματα. Η εικόνα της πρώτης πατρίδας ενώνεται με εκείνη της δεύτερης. Οι γλώσσες συναντώνται σε ένα σύννεφο σύγχυσης. Αλλάζουν όλα. Η ζωή ολόκληρη. Και γεννιέσαι για δεύτερη φορά.

Είναι μία διαδρομή συχνά σπαρμένη τραύματα. Αν όχι δικά σου, τότε των γονιών σου. Ο δημοσιογράφος Ηλίας Μαγκλίνης, που γεννήθηκε στο Κονγκό, θυμάται ότι ο επαναπατρισμός κόστισε στους γονείς του – αισθάνθηκαν ότι έφυγαν από τον Παράδεισο. Οικογενειακό τραύμα βίωσε και ο σκηνοθέτης Τάσος Μπουλμέτης, όταν η οικογένειά του έφυγε από την Πόλη με τους διωγμούς των Ρωμιών. Αντίστοιχη είναι και η ιστορία του δημοσιογράφου Αρη Πορτοσάλτε. Εφυγαν από την Κωνσταντινούπολη μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Και η τελευταία εικόνα που πήρε μαζί του, στο τρένο της φυγής, ήταν οι τούρκοι φίλοι να κουνάνε το μαντίλι του αποχωρισμού.

Το βιβλίο περιέχει 28 αφηγήσεις σε πρώτο πρόσωπο, από γνωστές προσωπικότητας της δημόσιας ζωής. Οι συγγραφείς παρεμβαίνουν μόνο στην αρχή της κάθε αφήγησης για να μας περιγράψουν το πλαίσιο εντός του οποίου εξελίσσεται – πότε σε ένα καφέ και πότε στο τραπέζι ενός σπιτιού. Η γλωσσική προσαρμογή της αφήγησης είναι ευφυέστατη, με όμορφη ροή και τρόπο που σχεδόν οπτικοποιεί τις αναμνήσεις. Είναι, πιστέψτε με, από τα πιο γλυκά αναγνώσματα που μπορούν να πέσουν στα χέρια σας αυτόν τον καιρό.