Η μόδα ως έργο τέχνης

Η πόλη του Ρεθύμνου τον Μάιο του 2025 πάσχει από τη σύγχρονη ίωση της τουριστικής αξιοποίησης. Η περιδιάβασή μας στην παλιά πόλη λίγη ώρα πριν από τα εγκαίνια της έκθεσης στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης δεν μας άφησε και πολλά περιθώρια «εμβύθισης» στο ιστορικό παρελθόν μιας πόλης όπου διασταυρώθηκαν δυνάμεις και πολιτισμοί Δύσης και Ανατολής και αντιπαρατέθηκαν με τη γηγενή, εξαίσια πολιτιστική κληρονομιά. Τα διατηρητέα μνημεία προβάλλουν ως νότες κορυφής στο άρωμα που αναδύεται από τα στενά δρομάκια της παλιάς πόλης, αφού το τουριστικό βάθος του τόπου χαρακτηρίζεται από τα λογής εστιατόρια, μεζεδοπωλεία, καταστήματα τουριστικών ειδών και κέντρα νυχτερινής διασκέδασης.

Και σε αυτή την κανονικότητα, το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης προσκαλεί σε μια ξεχωριστή εικαστική συνάντηση βασισμένη στην ιδέα η μόδα να συνομιλήσει με την τέχνη. «Δεν θέλησα ποτέ να προσφέρω στους επισκέπτες του μουσείου εύκολες εκθέσεις, γιατί έτσι θα τους υποτιμούσα. Με ενδιέφερε να τους προβληματίσω, ακόμα κι αν οι προτάσεις μου θα τους ενοχλούσαν. Δεν θέλησα να κολακέψω το τοπικό γούστο» λέει η Μαρία Μαραγκού, η οποία συμπλήρωσε πάνω από 30 χρόνια να επιμελείται τις εκθέσεις του μουσείου που φρόντισε να δημιουργηθεί στον τόπο καταγωγής της.

ΟΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ. Αυτή τη φορά με τη συνδρομή της φίλης της, επιμελήτριας τέχνης Μαρίας Παναγίδου, και του Σταύρου Καβαλλάρη κατόρθωσε να οργανώσουν το «Είσαι ό,τι φοράς» με τη συμμετοχή 29 ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών και δημιουργών μόδας. Τα έργα των οποίων προέρχονται από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης (ΜΣΤΚ), την ATOPOS, αίθουσες τέχνης, ιδιωτικές συλλογές και τους καλλιτέχνες. Στους χώρους του μουσείου έργα τους παρουσιάζουν οι: Ελεονώρα Αντωνιάδου, Δημήτρης Αντωνίτσης, Ευγενία Αποστόλου, Vanessa Beecroft, BlindAdam, Αντώνης Βολανάκης, Hussein Chalayan, Δημήτρης Δάβης, Χρήστος Δεληδήμος, Σταμάτης Ζάννος, Bill Georgoussis, Rene Habermacher, Rebecca Horn, Travis Hutchison, Ανέστης Ιωάννου, Λευτέρης Κανακάκις, Kanarek Yael, Kapurani Bros, Σοφία Κοκοσαλάκη, Ελλη Κομνηνού-Νενεδάκη, Σοφία Κοσμάογλου, Γιάννης Μπουρνιάς, Αλίκη Παλάσκα, Αγγελος Παπαδημητρίου, Μαρία Παπαδημητρίου, Χριστιάνα Σούλου, Εφη Σπύρου, Versaweiss, Νίκος Χαραλαμπίδης.

Η έκθεση είναι ένα πρόγραμμα σε εξέλιξη που ευελπιστεί να καταδείξει πώς το φαινόμενο της μόδας ως ταυτοτικό στοιχείο μετουσιώνεται σε έργο τέχνης. Οι επιμελητές στο κείμενό τους επισημαίνουν ότι «ο καλλιτέχνης, συνήθως, αποδομεί τη γλώσσα τού στυλ. Πολλές φορές γίνεται ο poète maudit της σύγχρονης bourgeois κοινωνίας, αποδίδοντας ιδιαίτερη έμφαση σε καινοτόμες προσεγγίσεις και στην αφομοίωση των αλλαγών. Με όπλο την απεικονιστική τεχνική προκειμένου να ορίσει και να επεξηγήσει τη θεματολογία του, ο καλλιτέχνης εναποθέτει την εννοιολογική του αναζήτηση σε ζητήματα προσφιλή τόσο στη χαμηλή τέχνη όσο και αυτών της υψηλής. Τελικά με μια μετα-Γουορχολική ιδιαιτερότητα, αυτό που παρουσιάζεται στο απεικονιστικό πεδίο είναι η ματιά του καλλιτέχνη στο πώς ακριβώς θέλει/πρέπει να αποδοθεί…».

ΤΑ ΕΡΓΑ. Σε ελεύθερη παρουσίαση, χωρίς κάποια οργανωμένη ταξινόμηση να ακολουθεί γραμμική χρονολόγηση ή εξειδικευμένες υπο-ενότητες, η επιλογή έργων καλλιτεχνών και αντικειμένων που προέρχονται από τον κόσμο της μόδας ανταποκρίνεται στην επιθυμία των τριών επιμελητών να συνεχίσουν μία συζήτηση που ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια στις φιλικές συγκεντρώσεις τους. Την οποία και εξέλιξαν στις αίθουσες του ρεθυμνιώτικου μουσείου – άλλοτε βιομηχανικός χώρος ενός παλιού σαπωνοποιείου της παλιάς πόλης που με τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό του Τάσου Μπίρη διαμορφώθηκε σε χώρο στέγασης και φύλαξης μίας συλλογής έργων που ορίζουν το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα και των πρώτων δεκαετιών του 21ου.

Η επιμελητική εμπειρία στο πεδίο της τέχνης ανοίγεται και στον κόσμο της μόδας. Στο δεύτερο επίπεδο του μουσείου οι φωτογραφίες της Ναόμι Κάμπελ που ο Rene Habermacher τράβηξε για το πανηγυρικό τεύχος της ελληνικής έκδοσης της «Vogue» το 2004 αφιερωμένο στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας προβάλλουν μία αισθητική μαρτυρία των υψηλών προσδοκιών εκείνης της εποχής. Το χάρτινο φόρεμα-ταχυδρομικός φάκελος του τουρκοκύπριου σχεδιαστή Hussein Chalayan έρχεται από τη δεκαετία του 1990 για να θυμίσει ότι ο σχεδιασμός μίας συλλογής ρούχων προερχόταν από εννοιολογικές διεργασίες και πειραματισμούς με την ύλη. Ενώ το βίντεο της Εφης Σπύρου «Identity In Between» (2021), ένα κινηματογραφικό πρότζεκτ για την έννοια της ταυτότητας, συγκεντρώνει τα στοιχεία που επεξεργάζεται η σύγχρονη δημιουργία: με τη χορεύτρια και χορογράφο Μαριάνα Καβαλλιεράτου μόνη στους κενούς εγκαταλελειμμένους χώρους του παλιού αεροδρομίου στο Ελληνικό να βρίσκεται αντιμέτωπη με δεκάδες ζευγάρια διαφορετικά παπούτσια, επιχειρώντας να τα φορέσει για να βρει τον ρόλο της, αντιστεκόμενη στα στερεότυπα που υπαγορεύουν το ποιος/α είσαι.