«Τα βιβλία που μας ενέπνευσαν»

Κάθε συγγραφέας ή οποιοδήποτε ενεργό ον του σύγχρονου βίου αναφέρει ότι ένα βιβλίο έχει συντελέσει στη διαμόρφωσή του/της παρακινώντας τον/την στον ενεργό ακτιβισμό, στην ενασχόληση με τα κοινά. Η «Guardian» έθεσε το ερώτημα σε συμμετέχοντες στο λογοτεχνικό φεστιβάλ Χέι να ξεχωρίσουν ένα καθοριστικό βιβλίο. Ανάμεσα στις προτάσεις ξεχωρίζουν:

«Ο Πατριώτης»

Η αυτοβιογραφία του Ρώσου Αλεξέι Ναβάλνι, πολιτικού αντιπάλου του Βλαντίμιρ Πούτιν, συνεπήρε τη βραβευμένη συγγραφέα Κάθριν Ράντελ. Ο Ναβάλνι έγραψε το βιβλίο σε μία φυλακή στον Αρκτικό Κύκλο σημειώνοντας «αν με τσακίσουν, αυτό το βιβλίο θα είναι το ταφικό μνημείο μου». Και όπως αναφέρει για την επιλογή της η Ράντελ, ο «Πατριώτης» είναι μια φλογερή μαρτυρία για το πώς είναι να αντιστέκεσαι στην κακοήθη διαφθορά, στους παγκόσμιους νταήδες, στη δολοφονική κυριαρχία. «Η γραφή του είναι πνευματώδης, εγωιστική, ζεστή, περήφανη, οργισμένη, επίμονα αισιόδοξη. Στη φυλακή, λέει στη σύζυγό του, τη Γιούλια, ότι είναι πιθανό να πεθάνει εκεί – “ακόμη κι αν όλα αρχίσουν να καταρρέουν, θα με ξεφορτωθούν με το πρώτο σημάδι ότι το καθεστώς καταρρέει. Θα με δηλητηριάσουν”. Λέει ότι είναι καλύτερα να μην υποκρίνεται. Οταν εκείνη συμφωνεί, αγκαλιάζονται από χαρά. “Αυτό ήταν υπέροχο! Χωρίς δάκρυα”. Αυτό το βιβλίο μας θυμίζει ότι η πραγματική αντίσταση τροφοδοτείται από τη θέρμη και το φως, από την πεισματική πίστη ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι έτσι».

«Λέξη προς λέξη»

Με τη σειρά της η Γιούλια Ναβάλναγια, χήρα του Αλεξέι Ναβάλνι, επιλέγει το βιβλίο τής Λιλιάνα Λούνγκινα τονίζοντας ότι λατρεύει τα βιβλία στα οποία μια προσωπική ιστορία συνδέεται με την ιστορία ενός έθνους: «Η Λούνγκινα αφηγείται τη ζωή της ως μεταφράστριας στη Σοβιετική Ενωση – και μέσα από αυτήν ρέει ολόκληρος ο 20ός αιώνας. Φαινόταν να είναι μάρτυρας των πάντων: του φόβου, της ελπίδας, της σιωπής, της αλλαγής. Γνώρισε τόσους πολλούς από τους ανθρώπους που διαμόρφωσαν τη ρωσική κουλτούρα και βίωσε πολλά σημαντικά γεγονότα. Καθώς διάβαζα, μάθαινα συνεχώς για τη δική μου χώρα – και, απροσδόκητα, για τον εαυτό μου. Με έκανε να σκεφτώ βαθιά για το τι άλλαξε στη Ρωσία μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης – και τι, σπαρακτικά, έμεινε ακριβώς το ίδιο».

«Το Χρυσό Σημειωματάριο»

Η βραβευμένη συγγραφέας Ελίφ Σαφάκ μιλάει ξεχωριστά για το βιβλίο της βραβευμένης με Νομπέλ συγγραφέως Ντόρις Λέσινγκ, ένα από τα βασικά κείμενα του γυναικείου κινήματος, γραμμένο τη δεκαετία του 1960: «Το διάβασα στα νιάτα μου. Με ενέπνευσε και με ενδυνάμωσε με πολλούς τρόπους. Αφηγείται την ιστορία μιας συγγραφέως που κρατά σημειωματάρια σε διαφορετικά χρώματα, καθένα από τα οποία αντικατοπτρίζει την αναζήτηση νοήματος σε διάφορες πτυχές της ζωής. Η ένταση και η αρμονία μεταξύ των διαφορετικών συνιστωσών της ζωής μας υπήρξε κεντρικό θέμα της δεκαετίας του 1960. Ισως μας αφορά ακόμη περισσότερο στον σημερινό, βαθιά κατακερματισμένο κόσμο».

«Οι Ανθρωποι της Αβύσσου»

Στο γύρισμα του αιώνα, ο Τζακ Λόντον ταξίδεψε στο Λονδίνο για να εξερευνήσει την περιοχή του Ιστ Εντ. Αυτό που συνάντησε εκεί τον ενόχλησε. Στη μεγαλύτερη πόλη του πλουσιότερου και ισχυρότερου έθνους του κόσμου, βρήκε απέραντη φτώχεια. Μέσα από τις προσωπικές ιστορίες εργατών σε εργοστάσια, περιθωριακών χαρακτήρων, τρόφιμων ασύλων, εν αποστρατεία στρατιωτικών, αποκαλύπτει στο βιβλίο του με οδυνηρό και συναρπαστικό τρόπο την άλλη πλευρά της αυτοκρατορίας. Ο βραβευμένος πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας Φέρντια Λένον, που το ξεχωρίζει, επισημαίνει: «Ως Ιρλανδός, θεωρείς δεδομένο ότι δεν μιλάς διθυραμβικά για τη βρετανική αυτοκρατορία. Αλλά μέχρι να διαβάσω αυτό το βιβλίο, είχα μια διφορούμενη γνώμη για το ποιοι ήταν οι νικητές και οι ηττημένοι. Ο Τζακ Λόντον με έκανε να διαπιστώσω το κόστος που πλήρωσαν υποτελείς αλλά και οι μεγάλες μάζες, για να παραμείνει σε λειτουργία ο τεράστιος μηχανισμός μιας εκβιομηχανισμένης αυτοκρατορίας».

«Τα γαλάζια μάτια»

Η συγγραφέας γοτθικών μυθιστορημάτων Κέιτ Μόσι ανατρέχει στο λογοτεχνικό ντεμπούτο τής Τόνι Μόρισον: «Το ασυμβίβαστο βιβλίο της με έκανε να κοιτάξω πέρα από τις δικές μου εμπειρίες την πραγματικότητα ενός πιο περίπλοκου, πιο ποικίλου κόσμου, αλλά μου έδειξε και τη δύναμη της μυθοπλασίας. Η αφήγηση διαδραματίζεται το 1941 στην επαρχία του Οχάιο, στα χρόνια που ακολουθούν τη Μεγάλη Υφεση, και επικεντρώνεται γύρω από την Πέκολα, τις κακουχίες, τις κακοποιήσεις και τις παρεξηγήσεις που υφίσταται. Είναι μια σπαρακτική ιστορία για την αδυναμία, τη φυλή, τον εκτοπισμό, την επιβίωση και τη φτώχεια και για το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα».