«Θέλουμε {LF}να κατανοήσουμε γιατί οι κακοί {LF}είναι κακοί»

Ο Ζαν – Κριστόφ Γκρανζέ, από τους επιφανέστερους εκπροσώπους της σύγχρονης σκηνής της γαλλικής αστυνομικής λογοτεχνίας, είναι γνωστός για τα σκοτεινά, ψυχολογικά του θρίλερ που συχνά εξερευνούν τα όρια του ανθρώπινου μυαλού, τη βία και το κακό. Οπως ο ίδιος έχει αναφέρει, έχει επηρεαστεί από συγγραφείς όπως ο Εντγκαρ Αλαν Πόε, ο Τόμας Χάρις και ο Τζέιμς Ελρόι, καθώς και από σκηνοθέτες όπως ο Ντέιβιντ Φίντσερ και ο Ντάριο Αρτζέντο.

Το ύφος του είναι σκοτεινό και έντονα ατμοσφαιρικό και δημιουργεί μια βαριά, σχεδόν κινηματογραφική ατμόσφαιρα. Με λεπτομερείς περιγραφές τοπίων και χαρακτήρων. Η ένταση και η αγωνία χτίζονται σταδιακά, οδηγώντας συχνά σε εκρήξεις βίας. Ο ρυθμός του θυμίζει ταινία δράσης με γρήγορους διαλόγους, κοφτές προτάσεις, αλλαγές σκηνών σαν μοντάζ ταινίας και συχνή χρήση cliffhangers στο τέλος των κεφαλαίων, που διατηρούν την αγωνία σε υψηλά επίπεδα.

Οι χαρακτήρες του είναι πολύπλοκοι, συχνά βασανισμένοι από τραυματικά βιώματα. Ο Γκρανζέ εξερευνά την ανθρώπινη ψυχή, τη μνήμη, τις ψυχικές ασθένειες και το κακό ως υπαρξιακή έννοια. Η βία είναι ωμή και περιγράφεται χωρίς εξιδανικεύσεις, συχνά με τρόπο που σοκάρει, αν και δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά μέσο για να εξερευνήσει τα όρια του ανθρώπου και της κοινωνίας. Η θεματολογία του Γκρανζέ είναι ευρεία, αλλά με επαναλαμβανόμενα μοτίβα:

n Πολύ συχνά τα έργα του εστιάζουν στη ρίζα του κακού, όχι απλώς ως εγκληματική πράξη, αλλά ως υπαρξιακό ή ακόμη και μεταφυσικό φαινόμενο.

n Οι ιστορίες ξεκινούν ως κλασικά αστυνομικά μυθιστορήματα, αλλά εξελίσσονται σε πολυεπίπεδα ψυχολογικά ή θρησκευτικά θρίλερ.

n Συνδυάζει την εγκληματολογία με γενετική, θρησκευτικά σύμβολα, αρχαιολογία, νευροεπιστήμες, ακόμα και με τον σαμανισμό.

n Πολλές φορές οι ήρωές του ταξιδεύουν από την Ευρώπη σε απομακρυσμένες και απειλητικές τοποθεσίες (Σιβηρία, Αφρική, Ασία), αντανακλώντας τα δικά του δημοσιογραφικά ταξίδια. Αυτή άλλωστε η ιδιότητα ως δημοσιογράφου δικαιολογεί την εντατική έρευνα που προηγείται της συγγραφής κάθε μυθιστορήματός του.

Με την ευκαιρία της επίσκεψής του στην Αθήνα για πρώτη φορά και τη συμμετοχή του στις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας «Agatha», και συγκεκριμένα στο τριήμερο 16 με 18 Μαΐου στο Πολεμικό Μουσείο (Σάββατο 17 Μαΐου στις 19.30), ο Ζαν – Κριστόφ Γκρανζέ απάντησε στις ερωτήσεις μας για τη σύγχρονη αστυνομική λογοτεχνία και το προσωπικό του έργο, καθώς και το πολυαναμενόμενο νέο βιβλίο του «Κόκκινο κάρμα», με αναφορές στον γαλλικό Μάη του ’68.

Ποια είναι η σχέση της αστυνομικής λογοτεχνίας με τα σύγχρονα κοινωνικά θέματα; Θεωρείτε ότι το αστυνομικό μυθιστόρημα αποτελεί το «κοινωνικό μυθιστόρημα» της εποχής μας;

Είμαι εντελώς απολιτικός, αλλά αποδεικνύεται ότι όταν κάνω τις έρευνές μου όλα όσα βρίσκω ανήκουν περισσότερο στο πεδίο της φάρσας παρά στη μεγάλη επανάσταση που άλλαξε τον κόσμο. Δεν είναι κριτική αυτό, γιατί τρέφω απέραντη τρυφερότητα για τα όνειρα και τις εξεγέρσεις της νεολαίας, αλλά πραγματικά δεν είναι αυτός ο στόχος μου.

Ποιοι συγγραφείς θεωρείτε ότι επηρέασαν την πορεία της αστυνομικής λογοτεχνίας από τις αρχές του 20ού αιώνα; Ποιοι συγγραφείς θεωρείτε ότι επηρέασαν τη δική σας πορεία;

Για ένα διάστημα, ενώ ζούσα μια περιπετειώδη ζωή, ανακάλυψα την αστυνομική λογοτεχνία που με απομάκρυνε από τον εαυτό μου. Διάβαζα Τζέιμς Ελρόι, Σεμπαστιέν Ζαπρισό, Ντάσιελ Χάμετ, Φίλιπ Μάρλοου… και συνειδητοποιούσα ότι καταβρόχθιζα αυτά τα βιβλία, ότι τα αστυνομικά μυθιστορήματα ήταν πολύ καλύτερα γραμμένα απ’ ό,τι πίστευα. Ετσι κατάλαβα ότι αυτό ήθελα να κάνω!

Ποιος είναι ο λόγος που τα αστυνομικά μυθιστορήματα έχουν αγαπηθεί τόσο πολύ από τους αναγνώστες;

Πιστεύω ότι αγγίζουν ένα βασικό κομμάτι: να κατανοήσουμε γιατί οι κακοί είναι κακοί. Για παράδειγμα, πάντα μου άρεσε ο φόβος και ήμουν λάτρης του κινηματογράφου τρόμου. Μου αρέσει η ένωση του αστυνομικού με τον τρόμο, ήταν φυσικό να γράφω αστυνομικά θρίλερ με σειριακούς δολοφόνους που ήταν κάποιου είδους δαίμονες. Και συνειδητοποίησα ότι οι δημοσιογράφοι ανέφεραν πάντα το πρόβλημα των καταβολών, με τη μορφή του πατέρα… Επρεπε να κάνω λίγη ενδοσκόπηση για να καταλάβω γιατί μιλούσα πάντα για αυτό. Και ίσως όλοι έχουμε αυτή τη μερίδα μέσα μας.

Διάφορα απρόσμενα περιστατικά και καταστάσεις υπάρχουν στις σελίδες του μυθιστορήματός σας. Πού αρχίζει η φαντασία και πώς συνυπάρχει με την πραγματικότητα;

Πριν από δύο χρόνια άρχισα να ασχολούμαι με το ιστορικό μυθιστόρημα. Και συνειδητοποίησα ότι μου άρεσε πολύ να υπάρχει, εκτός από μια καλή αστυνομική ιστορία, και ένα ιστορικό πλαίσιο.

Στα βιβλία σας «Ελέησόν με», «Καϊκέν», «Ταξιδιώτης δίχως αποσκευές», «Πορφυρά ποτάμια», «Η γη των νεκρών» οι φόνοι είναι εντελώς θεατρικοί και θεαματικοί. Πόσο εύκολο είναι για εσάς να μπείτε στο διαταραγμένο μυαλό ενός ήρωα και να τον ακολουθήσετε σε κάθε του βήμα; Πόσο εύκολα ή δύσκολα αποσυνδέεστε από αυτό αργότερα;

Η μετατροπή αυτών των αγωνιών σε καλλιτεχνικό υλικό, μέσω της εξιδανίκευσης, είναι ο καλύτερος τρόπος για να προχωρήσει κανείς, καίγοντας τα ερωτήματα που τον βαραίνουν. Αυτό όμως λειτουργεί και για τον αναγνώστη, ο οποίος φαίνεται να απολαμβάνει να βυθίζεται σε αυτές τις σκοτεινές και σκληρές ιστορίες με ένα είδος γοητείας. Ομως, καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης ενός τέτοιου βιβλίου, οι φρίκες που περιγράφονται παραμένουν φανταστικές, σαν φαντασιώσεις από τις οποίες μπορεί κανείς να αντλήσει ευχαρίστηση με το πνεύμα του. Ολα αυτά υπάρχουν, ασφαλώς, αλλά ανήκουν καθαρά στη σφαίρα της φαντασίας. Δείτε: δεν αισθανόμαστε ευχαρίστηση βλέποντας ένα ντοκιμαντέρ για τον ναζισμό, είναι αποκρουστικό. Μηδενική κάθαρση. Αλλά από τη στιγμή που υπάρχει μια ιστορία και ακολουθούμε τη μοίρα χαρακτήρων που απειλούνται από τους Ναζί, τότε γίνεται όπως στο αρχαίο θέατρο, το οποίο υπήρχε για να εξορκίσει τα κακά ένστικτα των ανθρώπων: μας συναρπάζει.

Στην Ελλάδα αναμένουμε με μεγάλο ενδιαφέρον την έκδοση του «Κόκκινου κάρμα». Πείτε μας δυο λόγια γι’ αυτό. Τι πρέπει να περιμένουμε;

Αυτό το βιβλίο διαδραματίζεται στη δεκαετία του 1970, την εποχή των χίπηδων, που αγαπώ πολύ για τη μουσική τους, τη φιλοσοφία τους… Για μένα, είναι το αντίθετο από τους φανατισμένους του Μάη του ’68, που ήθελαν να τα καταστρέψουν όλα. Σας μεταφέρω στις ταραχές αυτής της περιόδου υπό την επήρεια LSD, μιας εποχής ταυτόχρονα πολύπλοκης και αντιφατικής, ενώ ταυτόχρονα διατηρώ μια αστυνομική πλοκή και φέρνω σε σύγκρουση διαφορετικές κουλτούρες.