Οι 100 ημέρες που άλλαξαν τον κόσμο της τέχνης

Μόλις 100 ημέρες μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ, το πολιτιστικό τοπίο στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει μεταμορφωθεί δραματικά. Η νέα κυβέρνηση αποδύεται σε μια συστηματική εκστρατεία λογοκρισίας με σαφείς στόχους: τη φίμωση καλλιτεχνών, την εξάλειψη της διαφορετικότητας στον δημόσιο λόγο και την αποδυνάμωση της ελευθερίας της έκφρασης.

Από τις ακυρώσεις εκθέσεων και τις σημαντικές περικοπές χρηματοδότησης έως τον αποκλεισμό βιβλίων και την τρομοκράτηση καλλιτεχνών που τολμούν να εκφραστούν πολιτικά ή να αναδείξουν ταυτότητες που δεν εξυπηρετούν την κυρίαρχη αφήγηση, η τέχνη στις ΗΠΑ βρίσκεται σε κατάσταση πολιορκίας. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι η καταστολή αυτή δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο, αλλά εν τέλει την ίδια την ύπαρξη των δημιουργών.

Συγκεκριμένα, το Μουσείο Τέχνης της Αμερικής στην Ουάσιγκτον ακύρωσε δύο προγραμματισμένες εκθέσεις αφιερωμένες σε μαύρους και LGBTQ καλλιτέχνες, μετά την απόσυρση ομοσπονδιακής χρηματοδότησης. Η Εθνική Επιτροπή Τεχνών ακύρωσε το πρόγραμμα «Challenge America», το οποίο υποστήριζε καλλιτεχνικά έργα σε κοινότητες που υφίστανται διαφόρων ειδών αποκλεισμούς (κοινωνικούς, φυλετικούς, γεωγραφικούς) και αναθεώρησε τις κατευθυντήριες γραμμές των επιχορηγήσεών του για να συμμορφωθεί με τις νέες κυβερνητικές εντολές.

Υπό το ίδιο πρίσμα το Ιδρυμα Σμιθσόνιαν και η Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης έκλεισαν τα γραφεία τους για θέματα διαφορετικότητας, ισότητας και συμπερίληψης, καθώς κλήθηκαν να εφαρμόσουν εκτελεστικό διάταγμα που χαρακτηρίζει τα συγκεκριμένα προγράμματα «παράνομα και ανήθικα».

Η ατμόσφαιρα φόβου εντείνεται από την πρόθεση της κυβέρνησης να επαναφέρει αυστηρούς κανόνες στις μετακινήσεις, με αποτέλεσμα καλλιτέχνες με καταγωγή από μουσουλμανικές χώρες ή κράτη της Λατινικής Αμερικής να αποφεύγουν τα ταξίδια εκτός αμερικανικών συνόρων υπό τον φόβο ότι θα τους απαγορευτεί η επάνοδος στις ΗΠΑ.

Οι απειλές έχουν καταστεί καθημερινότητα για πολλούς δημιουργούς καθώς δέχονται μηνύσεις, λογοκριτικές παρεμβάσεις, ακόμη και φυσική βία, ενώ αρκετοί είναι εκείνοι που φοβούνται πλέον πως λόγω της θεματικής των έργων τους – η οποία μπορεί να αφορά το Μεταναστευτικό ή τη συμπερίληψη – δεν θα βρίσκουν πλέον πρόσφορο έδαφος για να εκθέσουν τη δουλειά τους.

Η δεύτερη θητεία Τραμπ έχει ήδη θέσει σε ισχύ και εκτελεστικά διατάγματα που επιτρέπουν την απόλυση εκπαιδευτικών και δημοσίων υπαλλήλων που δεν ευθυγραμμίζονται ιδεολογικά με την κυβέρνηση. Η πολιτιστική καταστολή γίνεται μεθοδικά, αποσκοπώντας στον πλήρη έλεγχο της αφήγησης γύρω από την ιστορία, την ταυτότητα και την κριτική της πολιτικής Τραμπ.

Αντιδράσεις

Αρκετοί ωστόσο πιστεύουν ότι η σιωπή δεν είναι η μόνη απάντηση. Παρά την αίσθηση ματαίωσης και τις δυσκολίες, επιχειρούν να αντισταθούν, έστω και αν οι κινήσεις τους γίνονται εν κρυπτώ. Η μεγάλη διαφορά με το 2017 – όταν η πρώτη θητεία Τραμπ πυροδότησε το μαζικό Women’s March (μία από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις στην ιστορία των ΗΠΑ για την προάσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών και των ευάλωτων ομάδων) – είναι ότι πλέον ο φόβος και η εξοικείωση με τη βία έχουν αλλάξει το τοπίο. Η αντίδραση είναι πιο διακριτική και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Το ποια θα είναι η πορεία της καλλιτεχνικής ελευθερίας είναι αβέβαιο. Ομως, αν κάτι είναι σίγουρο, αυτό είναι ότι οι φωνές των καλλιτεχνών δεν πρέπει να σωπάσουν. Η τέχνη υπήρξε πάντοτε αντίσταση, μνήμη, πρόβλεψη και ελπίδα. Και τώρα, περισσότερο από ποτέ, ο ρόλος της είναι καίριος.