Λαϊκό, σύγχρονο δρώμενο

Μία πίτα που φτιάχνεται στη σκηνή, τρεις ηλικιωμένες γυναίκες με χαραγμένα στα πρόσωπά τους – στις μάσκες τους – τον χρόνο που έχει περάσει από πάνω τους, τρία σώματα καμπουριασμένα, κυρτά, που καθρεφτίζουν τη ζωή και τη δουλειά στην ύπαιθρο, στα κτήματα και τα χωράφια. Τρεις νέοι άνδρες – που μόνον στο τέλος της παράστασης αποκαλύπτονται και τους ανακαλύπτεις – ζωντανεύουν στο θέατρο Σταθμός ένα κομμάτι της ελληνικής πραγματικότητας που μας συνδέει με το χθες. Παράδοση και τελετουργία από τη μια, το ζήτημα του έμφυλου, έτσι όπως διαπερνά τον χρόνο και φτάνει στο σήμερα, από την άλλη.

«Οι γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα» του Κωνσταντίνου Ντέλλα είναι μια σχεδόν βιωματική παράσταση – εμπειρία. Ξεκίνησε από την Πειραματική Σκηνή του Θεσσαλικού Θεάτρου το 2023 για να περιοδεύσει σε όλη την Ελλάδα. Φυσικά έφτασε και στην Αθήνα όπου από στόμα σε στόμα δημιουργήθηκε ένα σιωπηλό κύμα αποδοχής που αγγίζει τον ενθουσιασμό. Στο επίκεντρο είναι οι γυναίκες της επαρχίας, οι γυναίκες του χωριού, οι γυναίκες του θεσσαλικού κάμπου. Ενα μείγμα εμπειρίας και σύνδεσης με γιατροσόφια και μάγια, ένα υλικό όπου το γυναικείο σώμα πρωταγωνιστεί και φέρει στη σκηνή τον μόχθο, την κόπωση, την υποτέλεια. Στο περιθώριο της κοινωνικής ζωής, χωρίς λόγο και άποψη για τις αποφάσεις της οικογένειας – αποκλειστικό δικαίωμα των ανδρών –, αυτές οι γυναίκες καθόρισαν και εξακολουθούν ωστόσο να καθορίζουν το περιβάλλον που τις έθρεψε. Είναι μια από τις ταυτότητές μας. Στη μία όψη του νομίσματος είναι η μαγειρική και στην άλλη η συμβολή της γυναίκας στην παραγωγή, άρα και στη βελτίωση των συνθηκών ζωής – των άλλων.

Μέσα από την ενδελεχή έρευνα του δραματουργού και σκηνοθέτη, αυτές οι γυναίκες, που γέρασαν πια, ανέπτυξαν μεταξύ τους έναν μυστικό κώδικα. Κάπου ανάμεσα σε ξόρκια και γιατρικά, σε βότανα και πρώτες ύλες, έφτιαξαν έναν δικό τους κόσμο. Κι αυτός είναι που ξεδιπλώνεται στην παράσταση.

Γλυκιά νοσταλγία

Ο Ντέλλας συνδυάζει με τρόπο λεπτό και διεισδυτικό όλα τα στοιχεία που έχει στα χέρια του. Ενα ντοκουμέντο είναι η παράσταση με όρους όμως καθαρά θεατρικούς: η κινησιολογία, οι χειρονομίες, τα αποσπάσματα από τις συνεντεύξεις με γυναίκες της Θεσσαλίας, οι ντοπιολαλιές, ο κώδικας εσωτερικής επικοινωνίας ανάμεσά τους, όλα συγκλίνουν σε ένα λαϊκό δρώμενο. Μόνον που την ίδια στιγμή αυτό το δρώμενο εμπεριέχει κάτι φρέσκο και δυνατό: είναι η όψη των ηλικιωμένων και ζαρωμένων γυναικών με τις τόσο εύστοχα σχεδιασμένες μάσκες (από τη Μάρθα Φωκά), είναι οι αργές κινήσεις των ηθοποιών, ο τρόπος που βάζουν και βγάζουν τα παπούτσια τους, ο τρόπος που γίνονται οι γιαγιάδες των παιδικών τους χρόνων και της μνήμης τους. Εχει μια τρυφερότητα όλη αυτή η προσέγγιση, μια γλυκιά νοσταλγία, μπλεγμένη με τον αληθινό πόνο και τον κάματο που έφεραν στις πλάτες τους αυτές οι γυναίκες. Ο Ντέλλας αποδίδει έναν συνδυασμό παράδοσης με το τώρα, χωρίς να ξεφεύγει στο φολκλόρ. Ιχνος φολκλόρ δεν έχει η παράσταση. Κι αυτό καθορίζει το αποτέλεσμα, στο οποίο οι μουσικές του Αλέξανδρου Κτιστάκη συμμετέχουν ενεργά και δημιουργικά.

Ο Μανούσος Γεωργόπουλος, ο Πλάτωνας-Γιώργος Περλέρος και ο Μιχάλης Αναγνώστου, πλήρως μεταμορφωμένοι σκηνικά, επιδίδονται σε μια υποκριτική ακροβασία. Χειρίζονται το σώμα τους με τρόπο ολιστικό, δεν ξεφεύγουν ούτε στιγμή από τις «γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα».