«Χρειάζεται μια ταπεινότητα {CR}η ερμηνεία {CR}του Σοστακόβιτς»

Τις ανησυχίες ενός έθνους και τις αγωνίες ενός ατόμου αφηγούνται με αριστοτεχνικό τρόπο οι ανυπέρβλητοι συνθέτες Γιαν Σιμπέλιους και Ντμίτρι Σοστακόβιτς μέσα από τα έργα τους τα οποία γίνονται ο πυρήνας της συναυλίας στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών την ερχόμενη Παρασκευή. Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών θα ερμηνεύσει τη «Φινλανδία» του Σιμπέλιους, που καταφέρνει να κλείσει τη συλλογική επιθυμία για ελευθερία του φινλανδικού λαού υπό την καταπίεση της ρωσικής αυτοκρατορίας. Το δραματικό φινάλε γίνεται σύμβολο της εθνικής αφύπνισης, καταγράφοντας την ένταση, τον πόθο και την πίστη του λαού για ανεξαρτησία. Στην Εβδομη Συμφωνία του αποτυπώνει μια πιο προσωπική διάσταση αυτών των ανησυχιών. Παρά τον εξωτερικό του θρίαμβο, το έργο αναδίνει την αίσθηση της ολοκλήρωσης και του τέλους. Η μουσική, ενώ ακολουθεί μια παραδοσιακή συμφωνική φόρμα, υπογραμμίζει την εσωτερική πάλη του συνθέτη σε μια περίοδο προσωπικής κρίσης.

Τη συναυλία θα ανοίξει το Πρώτο Κοντσέρτο για Βιολοντσέλο του Σοστακόβιτς, στο πλαίσιο του αφιερώματος για τα 50 χρόνια από τον θάνατο του σπουδαίου ρώσου συνθέτη – ένα έργο μέσα από το οποίο αρθρώνεται η προσωπική του αντίσταση απέναντι στο ασφυκτικό καθεστώς του Στάλιν.

Ενδιαφέρουσα ιστορία

Πίσω από αυτή τη δημιουργία υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Ο σπουδαίος ρώσος βιολοντσελίστας Μστισλάβ Ροστροπόβιτς θυμόταν την έντονη επιθυμία που είχε στα πρώτα χρόνια της γνωριμίας του με τον Ντμίτρι Σοστακόβιτς: να γράψει ο συνθέτης ένα κοντσέρτο για βιολοντσέλο ειδικά για εκείνον. Αντί όμως να του το ζητήσει άμεσα, απευθύνθηκε στη σύζυγο του Σοστακόβιτς, ρωτώντας τη πώς θα ήταν καλύτερο να διατυπώσει το αίτημά του. Εκείνη του απάντησε με νόημα: «Αν θέλεις να σου γράψει κάτι ο Ντμίτρι Ντμιτρίεβιτς, η μόνη συνταγή είναι να μην του το ζητήσεις ποτέ – ούτε καν να του το αναφέρεις». Ο Ροστροπόβιτς ακολούθησε τη συμβουλή της κατά γράμμα. Και πράγματι, το καλοκαίρι του 1959, χωρίς να έχει προηγηθεί καμία σχετική συζήτηση, ο Σοστακόβιτς τού παρέδωσε τη χειρόγραφη παρτιτούρα του Πρώτου Κοντσέρτου για Βιολοντσέλο – ένα έργο που έμελλε να συνδεθεί για πάντα με τον ίδιο και να αποτελέσει έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς σταθμούς στη μουσική για το συγκεκριμένο όργανο. Με αυτό το έργο θα αναμετρηθεί ο βιολοντσελίστας Εντγκάρ Μορό, ο οποίος εξηγεί τη δυσκολία και την ομορφιά του έργου αλλά και όσα ενώνουν και χωρίζουν τους κορυφαίους συνθέτες.

Στη συναυλία σας στην Αθήνα θα ερμηνεύσετε το Κοντσέρτο για Βιολοντσέλο αρ. 1 του Σοστακόβιτς – ένα από τα πιο δυναμικά και γεμάτα ενέργεια έργα του 20ού αιώνα. Πώς προσεγγίζετε αυτό το συγκεκριμένο έργο και τι το κάνει ξεχωριστό για εσάς ως σολίστα;

Το υπέροχο αυτό Πρώτο Κοντσέρτο του Σοστακόβιτς είναι ένα αριστούργημα του ρεπερτορίου για βιολοντσέλο. Είναι ένα έργο γεμάτο αντιθέσεις. Το πρώτο μέρος είναι έντονα ρυθμικό, με έναν τόνο κυνισμού που απευθύνεται στη Σοβιετική Ενωση της εποχής. Το δεύτερο μέρος εμπεριέχει πολλή θλίψη αλλά και μια δόση ελπίδας. Είναι μια μουσική επώδυνη, αλλά ταυτόχρονα διαποτισμένη με ένα είδος αισιοδοξίας. Η καντέντσα είναι εξαιρετικά δεξιοτεχνική και τεχνικά απαιτητική για κάθε τσελίστα! Υπάρχει μια καταιγίδα συναισθημάτων που αυξάνεται σταδιακά και κορυφώνεται στο τελικό μέρος, όπου κυριαρχούν η τρέλα και η φωτιά. Είναι ένα πολύ δημοφιλές έργο και είμαι βέβαιος πως το κοινό θα το απολαύσει.

Η μουσική του Σοστακόβιτς είναι γνωστή για το βαθύ συναισθηματικό της περιεχόμενο και τις τεχνικές της απαιτήσεις. Ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη πρόκληση στην ερμηνεία του συγκεκριμένου κοντσέρτου και πώς μεταδίδετε το βάθος του έργου στο κοινό;

Ιδιαίτερα το τρίτο και τέταρτο μέρος είναι εξαιρετικά απαιτητικά τεχνικά. Μία ακόμη πρόκληση είναι ο τρόπος με τον οποίο ο σολίστας διαχειρίζεται την ενέργειά του. Ο σολίστας παίζει σχεδόν αδιάκοπα καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου. Εχοντας παίξει αυτό το κοντσέρτο πολλές φορές εδώ και 15 χρόνια, μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες είναι το να καταφέρει να εξοικονομήσει ενέργεια. Χρειάζεται μια μορφή ταπεινότητας στην αρχή για να επιτραπεί στο έργο να αναπτυχθεί φυσικά και να οδηγήσει σταδιακά στην έξαρση του ρυθμού, με εναλλαγές ταχυτήτων και διαθέσεων.

Το δεύτερο μέρος της συναυλίας περιλαμβάνει το έργο «Finlandia» του Σιμπέλιους, το οποίο έχει ισχυρό ιστορικό και πολιτικό συμβολισμό για τη Φινλανδία. Ο Σοστακόβιτς και ο Σιμπέλιους, αν και προέρχονται από διαφορετικά περιβάλλοντα, συνέθεσαν μουσική γεμάτη αντιθέσεις και δραματική ένταση. Βλέπετε κοινά στοιχεία στις μουσικές τους γλώσσες που αναδεικνύονται μέσα από αυτό το πρόγραμμα;

Ο Σοστακόβιτς και ο Σιμπέλιους έχουν βεβαίως πολύ διαφορετικά υπόβαθρα. Ωστόσο, και στα έργα των δύο διακρίνεται μια μορφή «ψυχρότητας» – ακόμα και μόνο λόγω κλίματος, αφού η Ρωσία και η Σκανδιναβία είναι… το αντίθετο της Αθήνας! Με τους δύο συνθέτες, μπορεί κανείς να κλείσει τα μάτια και να φανταστεί διαφορετικά τοπία – στον Σιμπέλιους και τον Σοστακόβιτς, νιώθει κανείς πραγματικά το παγερό κρύο σε συνδυασμό με την ομορφιά της φύσης. Γι’ αυτό είμαι βέβαιος ότι θα αποτελέσει έναν υπέροχο αντιθετικό συνδυασμό για το κοινό, το οποίο, έπειτα από μια ηλιόλουστη ημέρα, θα έχει την ευκαιρία να απολαύσει αυτή τη «δροσερή» μουσική.