«Μικροί πολιτικοί άνδρες»

Ελευθέριος Βενιζέλος: Δεν πρόκειται ν’ αποφασίσωμεν αν είναι καλύτερον να ζήσωμεν εν ειρήνη προς τους λοιπούς λαούς της Βαλκανικής, ή αν πρέπει να πολεμήσωμεν κατ’ αυτών. Έχω, κύριοι, την αξίωσιν ότι υπήρξα και είμαι εκ των μάλλον ειρηνοφίλων, υπήρξα διατεθειμένος εις σκληράς θυσίας, διά ν’ ασφαλίσω την διαρκή ειρήνην μεταξύ των Βαλκανικών λαών, διά ειρηνικής διανομής προς δημιουργίαν, ει δυνατόν, μιας Βαλκανικής ομοσπονδίας. Αλλ’ εφόσον, μεθ’ όλας τας θυσίας, τας σκληράς, εις τας οποίας ήμεθα διατεθειμένοι τότε να προβώμεν, δεν κατωρθώσαμεν να επιτύχωμεν την διανομήν άνευ πολέμου, εφόσον εξηκριβώσαμεν εκ της στάσεως του αντιπάλου μέχρι της τελευταίας στιγμής, ότι είναι αδύνατον να παραιτηθή των βλέψεων προς δημιουργίαν αποκλειστικής ηγεμονίας εν τοις Βαλκανίοις, εφόσον εφθάσαμεν εις τον δεύτερον πόλεμον και εις τας διαμαρτυρήσεις τας εγγράφους, υπό τας οποίας υπεγράφη η συνθήκη του Βουκουρεστίου, διά πάντα μη θέλοντα να τυφλώττη, ο πόλεμος ο νέος μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας είναι αναπόφευκτος και είναι επί θύραις. Δεν θ’ αρκεσθή, κύριοι, το αντίπαλον έθνος να καταλάβη εν μέγα μέρος της συμμάχου χώρας (σ.σ.: εννοεί τη Σερβία) και να προσαρτήση αυτό· δεν αποκρύπτει ουδ’ επί στιγμήν τας βλέψεις αυτού, τας αξιώσεις αυτού και επί της χώρας, την οποίαν κατελάβομεν κατά ξηράν προελαύνοντες κατά τον πόλεμον του 1913. Αι αξιώσεις αυτού εκτείνονται μέχρι του Αλιάκμονος, μέχρις αυτών σχεδόν των παλαιών συνόρων της Ελλάδος. Όταν δε βλέπωμεν παρασκευαζομένην την καταστροφήν αυτήν διά της πολιτείας την οποίαν ηκολουθήσατε, όταν βλέπωμεν ότι έχομεν ν’ αντιμετωπίσωμεν μετά εν ή δύο ή τρία ή τέσσαρα έτη, προτού ίσως εορτάσωμεν την εκατονταετηρίδα της εθνικής ανεξαρτησίας, την σύγκρουσιν, εν μονομαχία πλέον, προς την Βουλγαρίαν ταύτην, κολοσσιαίως εν τω μεταξύ ηυξημένην, ημείς όντες άνευ πλέον συμμάχων και άνευ φίλων δεν ημπορεί παρά να εξηγηθή διατί διατελούμεν εις οδύνην στυγνήν κατά τας ημέρας ταύτας.

Γ. Νοταράς: Ώστε ο Βασιλεύς θέλει την καταστροφήν του ελληνικού λαού, κύριε συνάδελφε;

Βενιζέλος: […] Θα απέφευγον να μνημονεύσω το όνομα του Βασιλέως, εάν δεν προεκαλούμην εις τούτο, αλλά είναι αδύνατον προκαλούμενος να μη φέρω τον λόγον και επί του σημείου τούτου, με όλην την οφειλομένη ευλάβειαν και με όλην την τήρησιν και του γράμματος και του πνεύματος του φιλελευθέρου ημών πολιτεύματος. Εξεφέρατε φράσιν, η οποία είναι κατ’ εξοχήν αντικοινοβουλευτική. Ο βασιλεύς εν τω κοινωβουλευτικώ πολιτεύματι δεν έχει πολιτικήν. Μόνο μικροί πολιτικοί άνδρες δύνανται να οχυρούνται, εν περιπτώσει ανάγκης, όπισθεν αυτού (σ.σ.: χειροκροτήματα παρατεταμένα), μόνο μικροί πολιτικοί άνδρες δύνανται να διεξάγωσι τους αγώνας κατά των ισχυροτέρων αντιπάλων, κρυπτόμενοι όπισθεν της Ανευθύνου Βασιλικής Αρχής, ταύτης επικαλούμενοι ότι υποστηρίζουσι την πολιτικήν. Οι άνδρες αυτοί, εάν πιστεύωσιν εις ό,τι λέγουσιν, εάν αληθώς αξιώσιν ότι δύναται εν κοινοβουλευτικώ πολιτεύματι να υπάρχη πολιτική βασιλική ουχί καν προσωρινή, διά την πρόσκλησιν κυβερνητικής μεταβολής, όπως γίνη έκκλησις προς τον λαόν, αλλά και θετική διά την άσκησιν υπευθύνου πολιτικής, αποδεικνύονται ανάξιοι να ήναι αντιπρόσωποι του ελληνικού λαού. Με ηρώτησεν ο κύριος βουλευτής, αν ο βασιλεύς θέλη την καταστροφήν του ελληνικού λαού. Όχι, κύριοι! Δεν διήλθεν, ούτε δύναται να διέλθη, από την διάνοιαν ουδενός ότι ο βασιλεύς ενός κράτους δύναται να θέλη την καταστροφήν του κράτους.

(Από το «Η ύστατη κοινοβουλευτική μάχη του 1915», Τετράδια Κοινοβολυευτικού Λόγου ΙΙΙ (4), Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, 2015. Η ομιλία εκφωνήθηκε στην αρχή του Διχασμού, όταν ο Κωνσταντίνος Α’ είχε εκ νέου υποχρεώσει σε παραίτηση τον Βενιζέλο στις 22 Σεπτεμβρίου 1915 – είχε προηγηθεί η πρώτη παραίτηση στις 21 Φεβρουαρίου επειδή ο βασιλιάς δεν ήθελε να συνεργαστεί με τον εκλεκτό της πλειοψηφίας. Στο απόσπασμα διατηρείται η ορθογραφία της εποχής).