«Να συλλάβω τη μετάβαση από το χάος στην ενέργεια»

^«Στον όρο επανάσταση αντανακλώνται οι σκληρότερες και οι πιο επίπονες των αναμνήσεων του κινεζικού λαού», είχε κάποτε πει ο Ζία Ζανγκ – Κε, αυτή η ηγετική φυσιογνωμία της «Εκτης Γενιάς» κινέζων σκηνοθετών, που με ταινίες όπως οι «Ακίνητες ζωές» (2006), «Αίσθηση αμαρτίας» (2013), «Πέρα από τα βουνά» (2015), «Οι στάχτες μιας αγάπης» (2018) και «Να κολυμπάς ώσπου η θάλασσα να γίνει γαλάζια» (2020) έχει κατακτήσει μια θέση ανάμεσα στους σημαντικότερους εκπροσώπους του art house κινηματογράφου της Κίνας και είναι ένας από τους γνωστότερους στη Δύση, όπου πολλάκις έχει βραβευτεί (ταινίες του έχουν βραβευτεί σε όλα τα μεγάλα ευρωπαϊκά φεστιβάλ – Βερολίνο, Βενετία, Κάννες). «Οι καταστροφικές συνέπειες της προηγούμενης επανάστασης παραμένουν βαθιά αισθητές και δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που οι άνθρωποι συμπεριφέρονταν βίαια μεταξύ τους στο όνομα του κομμουνισμού. Στις μέρες μας κάνουν το ίδιο, αλλά στο όνομα του ακριβώς αντίθετου. Του χρήματος».

Μια άλλης μορφής επανάσταση, ωστόσο, διατρέχει την τελευταία ταινία του 55χρονου Ζία, τις «Αγριες πληγές», που προβάλλεται εδώ και λίγο καιρό στην Ελλάδα. Γυρισμένη σε μια περίοδο περίπου 20 χρόνων και με άξονα μια μάλλον προσχηματική ιστορία αγάπης, η ταινία δίνει την ευκαιρία στον θεατή να εξετάσει μέσα από ένα άλλου τύπου πρίσμα το πρόσωπο της σύγχρονης Κίνας, σε συνάρτηση με την ατομική εμπειρία κάτω από τις ταραχώδεις συναισθηματικές και κοινωνικές αλλαγές της χώρας. Με έναν απολύτως δικό του τρόπο και σε μία μόνο ταινία, ο Ζία έχει καταγράψει σε κανονικό χρόνο όλες τις αλλαγές που συνέβησαν στην πατρίδα του κατά τη διάρκεια της τελευταίας (περίπου) εικοσιπενταετίας, με αφετηρία την είσοδο του νέου Μιλένιουμ που όντως υπήρξε επαναστατική στην αχανή Κίνα.

Τεράστιες αλλαγές

«Στην πραγματικότητα, η παραγωγή της ταινίας “Αγριες πληγές” ξεκίνησε το 2001, και μάλιστα όχι συνειδητά, γιατί τότε κανείς – σίγουρα όχι εγώ – δεν ήξερε ότι επρόκειτο όντως για μια ταινία που γυριζόταν», είπε ο Ζία Ζανγκ – Κε πέρυσι στο Φεστιβάλ των Καννών, όπου οι «Αγριες πληγές» πρωτοπαρουσιάστηκαν σε παγκόσμια πρεμιέρα. «Εκείνη την εποχή, στις αρχές της νέας χιλιετίας, τεράστιες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές συνέβαιναν στην Κίνα και ο κόσμος ήταν πολύ ενθουσιασμένος, πολύ περίεργος για το τι μέλλει γενέσθαι στη χώρα μας. Δεν ήταν μόνο η είσοδος του νέου Μιλένιουμ, αλλά η γενικότερη εικόνα της Κίνας. Η χώρα ξαφνικά έγινε πιο επιθετική απέναντι στην παγκόσμια αγορά, έγινε μια κοινωνία γεμάτη πάθος, όρεξη, ενέργεια».

Για τον ίδιο τον Ζία, ωστόσο, μια μεγάλη επαναστατική αλλαγή που συνέπεσε με εκείνη την περίοδο αφορούσε τη δουλειά του, τον κινηματογράφο. «Εκείνη την εποχή είχε αρχίσει να αναπτύσσεται το DV, ο ψηφιακός κινηματογράφος, τον οποίο προσωπικά θεωρώ πολύ βολικό γιατί μου επιτρέπει να συλλαμβάνω εικόνες με μεγαλύτερη ευκολία», είπε. Και αυτό ακριβώς θέλησε να κάνει. «Ηθελα, με την DV κάμερά μου, να συλλάβω την εποχή της μεγάλης αλλαγής, αυτής της μετάβασης από το χάος στην ενέργεια. Είναι συναρπαστικό να βρίσκεσαι στη μέση μιας τέτοιας κατάστασης, να αφήνεις το χάος και να μπαίνεις στον κόσμο της ενέργειας. Και ακόμα πιο συναρπαστικό να καταγράφεις αυτή τη μετάβαση την ίδια ώρα που γίνεται».

Μάλιστα, την εποχή που ο Ζία άρχισε να γυρίζει τις εικόνες που επρόκειτο αργότερα να «συναρμολογηθούν» στην ταινία «Αγριες πληγές», ο προσωρινός τίτλος που είχε δώσει στο εγχείρημά του ήταν «Ο άνθρωπος με την ψηφιακή μηχανή», ένας φόρος τιμής στον σπουδαίο ρώσο πιονιέρο του κινηματογράφου Τζίγκα Βερτόφ που το 1929 είχε γυρίσει τον «Ανθρωπο με την κινηματογραφική μηχανή». «Επίσης ήθελα να γυρίσω κάτι που δεν ήταν γραμμικό», είπε ο σκηνοθέτης. «Με ενδιέφερε να συλλάβω περισσότερο εντυπώσεις, θα έλεγα ότι ήταν μια ποιητική προσέγγιση, κάτι που στην πραγματικότητα δεν ενδιαφερόταν να έχει αφήγηση».

Το ενδιαφέρον εδώ ήταν ότι όταν ο Ζία μπήκε σε αυτή τη διαδικασία, δεν ήθελε να σταματήσει, και όντως δεν σταμάτησε. «Είναι αλήθεια, το έκανα συνέχεια, γύριζα σκηνές αυτού του “πράγματος” ακόμα και όταν σκηνοθετούσα άλλες ταινίες, τις ταινίες που έχω γυρίσει μέσα σε αυτά τα περίπου 20 χρόνια». Ολα όμως σταμάτησαν όταν ήρθε η εποχή του Covid-19. «Τότε ήταν που κατάλαβα ότι η ώρα να τελειώσω αυτό που είχα ξεκινήσει πριν από 20 χρόνια είχε έρθει», είπε.

Συναρμολογώντας μια ταινία

Και μόνο τότε ο Ζία Ζανγκ – Κε άρχισε να σκέφτεται ότι θα μπορούσε να μετατρέψει όλο αυτό το κινηματογραφημένο υλικό των εκατοντάδων ωρών σε μια ολοκληρωμένη ταινία, συμπυκνώνοντας τη χρονολογική σειρά των εικόνων σε μια προ και μετά Covid περίοδο. «Το στοίχημά μου ήταν η δημιουργία μιας ταινίας που δεν θα πρόδιδε όλα όσα είχα κάνει μέχρι εκείνη τη στιγμή», είπε. Φυσικά, μια τέτοια δουλειά δεν ήταν καθόλου εύκολη και μεγάλο ρόλο εδώ επρόκειτο να παίξει η τέχνη του μοντάζ. Ο Ζία είχε μεγάλο επιτελείο μοντέρ στις «Αγριες πληγές», ένα προσωπικό που μπήκε μαζί του στη δύσκολη διαδικασία της επιλογής σκηνών. Τι έπρεπε να μπει στην ταινία και τι θα μπορούσε να μείνει έξω. Βεβαίως, τότε, για να μετατραπεί όλο αυτό το υλικό σε μια ταινία έπρεπε να υπάρχει μια γραμμική αφήγηση. Ετσι χρειάστηκε να γραφτεί ένα σενάριο, μέσω του οποίου το παρελθόν θα συνδεόταν με το τώρα, το σύγχρονο.

«Η δημιουργία μιας συνέχειας ήταν μεγάλη πρόκληση – πέρα από το σπάσιμο των νεύρων που μπορεί να σου προκαλέσει η επιλογή μέσα από τόσες εικόνες», είπε ο σκηνοθέτης, ο οποίος «έδεσε» τις διάσπαρτες εικόνες με μια διαρκή αλλά εύθραυστη ιστορία αγάπης που διαδραματίζεται στην Κίνα, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 μέχρι σήμερα. Η Κιαοκιάο (Τάο Ζάο – σύζυγος και μούσα του Ζία) και ο Μπιν (Ζουμπίν Λι) απολάμβαναν όλα όσα είχε να τους προσφέρει η νέα Κίνα, μέχρι που μια μέρα ο Μπιν φεύγει απροειδοποίητα. Η Κιαοκιάο αποφασίζει να τον αναζητήσει…

«Ηταν σαν να κοιτάζεις τα σύννεφα που πηγαίνουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις και να προσπαθείς να τα ενώσεις», είπε ο σκηνοθέτης για τη σύνθεση των «Αγριων πληγών». «Επομένως, ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπίσεις αυτό το χάος ήταν να δουλέψεις όσο το δυνατόν πιο ελεύθερα, να επιτρέψεις στον εαυτό σου να κινηθεί με έναν οργανικό τρόπο στην οργάνωση του οπτικού υλικού. Γιατί σε κάθε περίπτωση η ίδια η πλοκή δεν έχει και τόση σημασία. Είναι πολύ απλή και πολύ ξεκάθαρη. Αυτό όμως που ήθελα ο θεατής να νιώσει είναι η αίσθηση των αλλαγών στην ατμόσφαιρα της χώρας μου κατά τη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων τα οποία η ταινία διατρέχει».