«Αν θέλουμε ειρήνη, πρέπει{CR} να ετοιμαστούμε για πόλεμο»

Πολλά και διάφορα μπορεί κανείς να προσάψει στον πρόεδρο της Γαλλίας, τον Εμανουέλ Μακρόν, αλλά όχι ότι δεν μιλούσε από νωρίς για την ανάγκη να αποκτήσει η ΕΕ «στρατηγική αυτονομία» – με το που πρωτοεξελέγη, το 2017. Για να είμαστε δίκαιοι, βέβαια, η ιδέα της στρατηγικής αυτονομίας δεν είναι δική του. Η έκφραση εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην ορολογία των Βρυξελλών, σε σχέση με την αμυντική βιομηχανία, το 2013. Ο Μακρόν ήταν όμως εκείνος που, από τις πρώτες του μεγάλες ομιλίες για την Ευρώπη, στη Σορβόννη και την Πνύκα, το 2017, επεδίωξε να την καταστήσει σήμα κατατεθέν της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, με το εξής επιχείρημα: σε έναν ολοένα και πιο πολύπλοκο και απειλητικό κόσμο, η Ευρώπη πρέπει να δώσει στον εαυτό της τα μέσα ώστε να επιβληθεί ως δύναμη.

Ο Μακρόν απολάμβανε τότε, εντός και εκτός των τειχών, μια περίοδο χάριτος. Ηταν ο οραματιστής, ο νεοφερμένος που θα μπορούσε να δώσει νέα πνοή στο σχέδιο το οποίο είχε κλονιστεί από το λαϊκιστικό κύμα. Αλλά κι έτσι ακόμα, ήρθε σύντομα αντιμέτωπος με βαθιές επιφυλάξεις σχετικά με την ιδέα της στρατηγικής αυτονομίας: η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ δεν της έδωσε καν σημασία, οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης την είδαν ως ένα επικίνδυνο κόκκινο πανί που αποσκοπούσε στην απομάκρυνσή τους από τις ΗΠΑ, ενώ Σουηδοί, Ολλανδοί και πολλοί άλλοι υποπτεύονταν ακόμη μια γαλλική στρατηγική προκειμένου να μετατραπεί η Ευρώπη σε ένα γαλλικό φέουδο που θα διοικούνταν κρυφά από το Παρίσι.

Δεν μπορεί βέβαια να ισχυριστεί κανείς πως η πρώτη προεδρική θητεία Τραμπ δεν έκανε την ΕΕ να συνειδητοποιήσει πόσο ευάλωτη θα ήταν στρατιωτικά αν ο αμερικανός σύμμαχός της την εγκατέλειπε. Ωστόσο η εκλογή του Τζο Μπάιντεν, το 2020, άφησε τα ευρωπαϊκά πανιά χωρίς αέρα. Και όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο αμερικανικός εφιάλτης φάνηκε να απομακρύνεται ακόμα περισσότερο – αφού οι ΗΠΑ ήταν εκεί, στο πλευρό του Κιέβου και κατ’ επέκταση της Ευρώπης.

Επρεπε να επιστρέψει ο Τραμπ – σαφώς πιο απειλητικός, σχεδόν απροκάλυπτα ευθυγραμμισμένος με τη Μόσχα – στον Λευκό Οίκο για να αναγνωρίσει επισήμως η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πως «αν θέλει να αποφύγει τον πόλεμο, η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για πόλεμο», να σπεύσει η Κομισιόν να παρουσιάσει σχέδιο επανεξοπλισμού της ΕΕ, που προβλέπει μάλιστα και ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, να σπεύσει η Γερμανία να μεταρρυθμίσει το συνταγματικά κατοχυρωμένο «φρένο χρέους» για τις αμυντικές δαπάνες και τις επενδύσεις στις υποδομές. Και πάλι, βέβαια, όπως απέδειξε και η τελευταία σύνοδος κορυφής, για λόγους δημοσιονομικούς, γεωγραφικούς, πολιτισμικούς ή πολιτικούς, οι Ευρωπαίοι δεν προσεγγίζουν ενωμένοι ούτε το ζήτημα της ασφάλειάς τους ούτε εκείνο της νέας βοήθειας προς την Ουκρανία. Με δυο λόγια: η αρχή έγινε, αλλά ο στόχος είναι ακόμη μακριά.