Μουσικό ταξίδι στην ιστορία {LF}του μοιρολογιού

«Η υπερβολή του θρήνου των είναι έτσι όπως την ζητεί η ψυχή μου, στον θάνατον εμπρός τέτοιον καϋμό θέλω». Ετσι αποτυπώνει ο σπουδαίος Κωνσταντίνος Καβάφης αυτόν τον ιδιαίτερο πλούτο της δημοτικής παράδοσης στην «Κριτική Εισαγωγή» του στο βιβλίο του Νικόλαου Πολίτη «Εκλογαί από τα Τραγούδια του Ελληνικού Λαού». Ο Claude Fauriel αναφέρει ως κύριο χαρακτηριστικό τους τον παράφορο ενθουσιασμό, «σχεδόν ένα παραλήρημα πόνου», ενώ ο Αδαμάντιος Κοραής πιστεύει ότι η προέλευση του ονόματός τους θα πρέπει να αναζητηθεί στο έθιμο του μυρώματος του νεκρού (μυρολογώ = μυρώνω, κλαίω τον νεκρό). Ετσι έχουμε ορθογραφικά τη λέξη «μυρολόγι», η οποία όμως δεν επικράτησε. Ο Σίμων Καράς αποδίδει την ετυμολογία της λέξης «μυργιολόι» στα «μύργια λόγια» καθώς «απηχούν τις αντιλήψεις του Ελληνισμού για τον θάνατο». Πένθος, απώλεια, αλλά και η αναζήτηση νοήματος σε κάθε συγκλονιστικό αποχωρισμό.

Η μουσική αναζήτηση στο πένθος και την κληρονομιά του μοιρολογιού γίνεται το κέντρο της συναυλίας που θα δοθεί απόψε στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Με την επιμέλεια του εξαίρετου σολίστα του κλαρίνου Γιώργου Κωτσίνη, ένα επίλεκτο μουσικό σχήμα (Γιώργος Κωτσίνης – κλαρίνο, Κώστας Καραπάνος – βιολί, Θωμάς Κωνσταντίνου – ούτι και λαούτο, Χρήστος Μπαρτζόπουλος – κανονάκι, Γιώργος Ματθαίου – λαούτο, Μανούσος Κλαπάκης – κρουστά, Γιάννης Πλαγιαννάκος – κοντραμπάσο, Μιχάλης Καλιοντζίδης – λύρα Πόντου, Παντελής Στόικος – τρομπέτα) θα αναδείξει την εξέλιξη του μοιρολογιού από τον πένθιμο αναστεναγμό, στους γυναικείους θρήνους για τους νεκρούς και την αυτοσχεδιαζόμενη μουσική που γεννιέται μέσα από την ανθρώπινη οδύνη. «Τα μοιρολόγια είναι θρηνητικά άσματα, διαδεδομένα σε όλους σχεδόν τους λαούς, τα οποία λειτουργούν και κυριαρχούν στη θρηνητική τελετουργία», υπογραμμίζει ο Γιώργος Κωτσίνης, επισημαίνοντας την οικουμενική διάσταση του εθίμου.

Ενα από τα πιο αναμενόμενα σημεία της βραδιάς θα είναι η παρουσία του Christopher King, του σπουδαίου μελετητή της παραδοσιακής μουσικής, ο οποίος θα συμμετάσχει ως special guest. «Μέσα στη μουσική υπάρχει βαθιά αλήθεια – κι η αλήθεια αυτή βρίσκεται πρωτίστως στην έντιμη, αγέραστη μουσική που έχει τις ρίζες της στο χώμα», αναφέρει ο ίδιος, ενισχύοντας τη σημασία της συναυλίας.

Διάλογος παρελθόντος – παρόντος

Η επίκληση της παράδοσης του μοιρολογιού στα «λόγια της μοίρας» φωτίζει την υπαρξιακή διάστασή τους – εξελίχθηκαν σε καθιστικά τραγούδια, οργανικούς σκοπούς και, τελικά, σε ανεξάρτητα μουσικά έργα. Η συναυλία αναμειγνύει την ιστορική αναδρομή με τη σύγχρονη ερμηνευτική ματιά, προσεγγίζοντας το μοιρολόι ως ζωντανή δύναμη, όχι ως μνημειακή αναπαράσταση, και επιδιώκει έναν διάλογο μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, μια συνομιλία με τα λόγια που επιβίωσαν μέσα από τον χρόνο και τη μουσική. «Από τα “λόγια της μοίρας” αναβλύζει ένα ευωδιαστό μύρο», σημειώνει ο Γιώργος Κωτσίνης, προσκαλώντας το κοινό να αφεθεί σε μια εμπειρία που ξεπερνά τη μουσική. «Στην αρχαία Ελλάδα, οι επικήδειοι θρήνοι των γυναικών ήταν τόσο ισχυροί, που οδήγησαν ακόμα και σε νομοθετικούς περιορισμούς. Τα μοιρολόγια δεν είναι απλώς εκδηλώσεις λύπης, αλλά δομημένες αφηγήσεις που επιβεβαιώνουν τον άρρηκτο δεσμό της ζωής με τον θάνατο. Ο θρήνος μεταμορφώνεται σε ένα λυτρωτικό τραγούδι, ένα κάλεσμα στη μνήμη, μια υπενθύμιση ότι τίποτα δεν χάνεται πραγματικά».

Αφηγήτρια στην παράσταση είναι η Δήμητρα Στογιάννη. Τραγουδούν: Κώστας Τζίμας, Βασίλης Σερμπέζης, Γιώργος Γιαννίτσης, Παναγιώτης Αγγελακόπουλος, Μιχάλης Καλιοντζίδης και το Πολυφωνικό Συγκρότημα Ηπείρου «Ισοκράτισσες». Ειδική συμμετοχή: Παντελής Θαλασσινός, Κατερίνα Παπαδοπούλου και ο πρωτοψάλτης Χρήστος Χαλκιάς.