«Οι ήρωές μου δεν το βάζουν κάτω – κι αυτό είναι επιλογή»

Βαθύτερη εξερεύνηση της ανθρώπινης επικοινωνίας ή ένα ταξίδι στον πυρήνα της ύπαρξης; Η Ρηνιώ Κυριαζή αναμετριέται με τις λέξεις και τα όριά τους μέσα από την παράσταση «Μα». Μια λέξη μικρή, σχεδόν ασήμαντη, που όμως στον κόσμο του Οδυσσέα – ενός αυτιστικού παιδιού – συμπυκνώνει τα πάντα. Για εκείνον, το «Μα» είναι η γέφυρα που ενώνει την εσωτερική του πραγματικότητα με τον έξω κόσμο. Για την οικογένειά του, γίνεται ένα αίνιγμα που πρέπει να αποκρυπτογραφήσουν για να φτάσουν σε μια βαθύτερη κατανόηση τόσο του ίδιου όσο και του εαυτού τους. «Αφετηρία υπήρξε η λέξη “Μα” και η σημασία ή η μη σημασία της. Φαντάστηκα έναν άλλο τρόπο επικοινωνίας, πρωταρχικό και απόλυτο, που να τα περιλαμβάνει όλα και τίποτα, μια λέξη που να κρύβει ή να φανερώνει έναν κόσμο» αναφέρει η Ρηνιώ Κυριαζή. «Ετσι άρχισα να πλάθω τον ήρωά μου, που συναντήθηκε με ένα πραγματικό αγαπημένο μου πρόσωπο και τις συνθήκες της ζωής του».

Η αφήγηση μέσα από την οπτική ενός αυτιστικού ατόμου προσφέρει μια διαφορετική αντίληψη της πραγματικότητας. Ο Οδυσσέας εκφράζεται μόνο με το «Μα», και αυτή η λέξη γίνεται ο δίαυλος επικοινωνίας με την οικογένειά του. Το έργο παρακολουθεί τέσσερις διαφορετικές φάσεις της ζωής τους, μέσα από τέσσερα γεύματα, που σηματοδοτούν την παιδική ηλικία, την εφηβεία, την ενηλικίωση και τα γηρατειά. «Τα τέσσερα γεύματα είναι ορόσημα, δηλώνουν τις διαφορετικές φάσεις της ζωής, αλλά ταυτόχρονα είναι και τέσσερα σημεία του ορίζοντα, τέσσερα αστέρια στον ουρανό», εξηγεί η σκηνοθέτις της παράστασης. «Το έργο προκαλεί τη σχέση μας με τον χρόνο, που άλλοτε μοιάζει να κυλάει σαν νερό κι άλλοτε να στέκεται. Κάποτε νιώθουμε πως πηγαίνει προς τα πίσω και κάποτε πως τα μελλοντικά έχουν ήδη συντελεστεί».

Μελέτη και έρευνα

Για να αποδοθεί με αυθεντικότητα η ιδιαίτερη ματιά του Οδυσσέα, η δημιουργική ομάδα του έργου αφιέρωσε πολύ χρόνο σε μελέτη και έρευνα. «Μελετήσαμε πολύ, έχοντας δίπλα μας ως επιστημονικό σύμβουλο τον εργοθεραπευτή Νίκο Παγίδα, μιλήσαμε με ειδικούς, με γονείς αυτιστικών, με αυτιστικούς και φίλους με ανάλογες εμπειρίες», αναφέρει η Κυριαζή. «Συνειδητοποιήσαμε τις δικές μας αναπηρίες. Είδαμε τη δύναμη κάποιων ανθρώπων να διεκδικούν τη ζωή μέσα σε αντίξοες, πολλές φορές αδιανόητα σκληρές συνθήκες. Αυτή η ομορφιά ξεχειλίζει και μας δίνει και εμάς δύναμη».

Το έργο δεν είναι μόνο η ιστορία του Οδυσσέα, αλλά και της οικογένειάς του. «Η οικογένεια του Οδυσσέα κινείται γύρω του προσπαθώντας να κάνει το καλύτερο για εκείνον, άλλοτε τα καταφέρνει κι άλλοτε όχι», λέει η δημιουργός. «Στην εξέλιξη του έργου, τα πράγματα δεν αλλάζουν γραμμικά, αλλά εσωτερικά, στη σχέση του καθενός με το μέσα του. Με αυτό παλεύει, με αυτό συμφιλιώνεται». Ενα σημαντικό στοιχείο του έργου είναι η κοινωνική του διάσταση, καθώς η οικογένεια του Οδυσσέα καλείται να επιβιώσει σε μια κοινωνία που συχνά είναι ανελέητη προς όσους δεν ακολουθούν τις επιβεβλημένες νόρμες. «Δυστυχώς, η κοινωνία μας γίνεται όλο και λιγότερο ανεκτική σε όποιον δεν ακολουθεί τις υποτιθέμενες νόρμες της», σημειώνει η Κυριαζή. «Δεν υπάρχει χώρος, ούτε φροντίδα για τον αδύναμο. Δεν υπάρχει περιθώριο λάθους, πρέπει πάντα να είμαστε παραγωγικοί, πρέπει πάντα να τα καταφέρνουμε – αλλιώς είμαστε για πέταμα».

Ωστόσο, το «Μα» δεν είναι ένα σκοτεινό έργο. Είναι μια ιστορία ελπίδας, αγάπης και ανθεκτικότητας. «Παρότι οι συνθήκες μόνο ευνοϊκές δεν είναι, οι ήρωές μου δεν το βάζουν κάτω, συνεχίζουν να αγαπιούνται – κι αυτό είναι επιλογή», τονίζει η Κυριαζή. «Οι πραγματικοί ήρωες της ζωής, με τους οποίους συναναστρέφομαι όλο και περισσότερο χάρη στην παράσταση, είναι θαυμαστοί. Καταθέτουν με τη στάση τους κάτι πολύτιμο σ’ αυτόν τον κόσμο». Η παράσταση, που παρουσιάζεται στο Από Μηχανής Θέατρο, συνοδεύεται από μια σειρά παράλληλων εκδηλώσεων με στόχο την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση για τον αυτισμό. Μουσικά δρώμενα, εικαστικά εργαστήρια, συζητήσεις και προβολές ταινιών πλαισιώνουν το έργο, μετατρέποντάς το σε μια γιορτή για τη συμπερίληψη και την ελευθερία. Παράλληλα, προσφέρονται υπηρεσίες προσβασιμότητας, όπως υπερτιτλισμός, διερμηνεία στη νοηματική γλώσσα και ακουστική περιγραφή, διασφαλίζοντας ότι το μήνυμα της παράστασης φτάνει σε όλους. Το «Μα» δεν είναι απλώς ένα θεατρικό έργο. Είναι μια υπενθύμιση ότι η επικοινωνία δεν βρίσκεται μόνο στις λέξεις, αλλά και στις σιωπές, στα βλέμματα, στην παρουσία. Είναι ένας ύμνος στην προσπάθεια, στην αγάπη και στη βαθύτερη κατανόηση του άλλου. Και ίσως, όπως υποδηλώνει και η ίδια η λέξη που του έδωσε τον τίτλο, είναι το σημείο εκκίνησης για να δούμε τον κόσμο λίγο διαφορετικά.