Λίστα – ασπίδα ενάντια {CR}στη διακίνηση αρχαιοτήτων

Βρέθηκε από χωρικούς σε λαθρανασκαφές στη Φοινικιά Αναβύσσου. Οι αρχαιοκάπηλοι για να καταφέρουν να τον φυγαδεύσουν ευκολότερα εκτός συνόρων – εν έτει 1932 – τον τεμαχίζουν με πριόνι σε δέκα κομμάτια. Τέσσερα χρόνια αργότερα οι ελληνικές Αρχές τον εντοπίζουν στο Παρίσι και ύστερα από δικαστικό αγώνα επαναπατρίζεται το 1937 και την ίδια χρονιά αποκτά την αρχική του κορμοστασιά αποπνέοντας τα χαρακτηριστικά της αιώνιας νεότητας χάρη στη δεξιοτεχνία του γλύπτη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Ανδρέα Παναγιωτάκη.

Είναι ο μαρμάρινος κούρος της Αναβύσσου. Και κοσμεί πλέον το εξώφυλλο της Ελληνικής Κόκκινης Λίστας του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ΙCOM), ενός εργαλείου που προστίθεται στη φαρέτρα όσων μάχονται κατά της αρχαιοκαπηλίας, ενεργού από την Τρίτη, μετά την παρουσίασή του στο Μουσείο Ακρόπολης από το ελληνικό τμήμα του ICOM και τη Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του υπουργείου Πολιτισμού. «Η παράνομη διακίνηση των πολιτιστικών αγαθών δεν είναι απλώς μια μορφή εγκληματικής δραστηριότητας. Είναι μια σύνθετη και καλά δικτυωμένη επιχείρηση του παγκόσμιου οργανωμένου εγκλήματος, που συνδέεται άμεσα και με την τρομοκρατία», ανέφερε, εκτός άλλων, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. «Από σήμερα, η χώρα μας διαθέτει ακόμη ένα πολύτιμο εργαλείο».

Τι είναι η Κόκκινη Λίστα

Δεν πρόκειται για κατάλογο κλεμμένων αντικειμένων. Αντιθέτως περιλαμβάνει εννέα κατηγορίες ελληνικών πολιτιστικών αγαθών που βρίσκονται σε κίνδυνο και συνολικά 52 φωτογραφίες αντικειμένων, ευάλωτων στην παράνομη διακίνηση, που ανήκουν σε συλλογές μουσείων και ιδρυμάτων, μεταξύ των οποίων το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, τα Αρχαιολογικά Θεσσαλονίκης και Ηρακλείου, το Βυζαντινό και Χριστιανικό, το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, το Νομισματικό, το Νεότερου Λαϊκού Πολιτισμού, η Εφορεία Ενάλιων Αρχαιοτήτων και το Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας.

«Στόχος μας είναι η Ελληνική Κόκκινη Λίστα τόσο να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο αντιμετώπισης της παράνομης διακίνησης των ελληνικών πολιτιστικών αγαθών όσο και να βοηθήσει ιδιώτες, οργανισμούς και Αρχές σε όλο τον κόσμο να εντοπίζουν και να ταυτοποιούν ελληνικά αντικείμενα που κινδυνεύουν, ώστε να αποτραπεί η παράνομη πώληση ή εξαγωγή τους», ανέφερε μεταξύ άλλων στην τοποθέτησή της η προϊσταμένη του τμήματος Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του υπουργείου Πολιτισμού Ελενα Βλαχογιάννη. Eίναι εκείνη που συντόνισε αρχαιολόγους διαφόρων ειδικοτήτων από μουσεία, κεντρικές διευθύνσεις και ειδικές περιφερειακές υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού για την οργάνωση του εγχειρήματος, το οποίο υλοποιήθηκε έπειτα από απόφαση της υπουργού Πολιτισμού, πριν από δύο χρόνια, και με τη συμβολή της προέδρου του ελληνικού τμήματος του ICOM Τέτης Χατζηνικολάου, η οποία και εισηγήθηκε στο κεντρικό τμήμα του Οργανισμού την ελληνική πρωτοβουλία.

Πώς συντάσσεται

Διατρέχοντας την ελληνική Κόκκινη Λίστα, συναντάμε μεταξύ άλλων αγάλματα και ειδώλια, επιτύμβια ανάγλυφα, αγγεία και σαρκοφάγους, τοιχογραφίες και μαρμάρινα κιονόκρανα, ξυλόγλυπτα και ζωγραφιστά βημόθυρα, όπλα και νομίσματα, κοσμήματα και εκκλησιαστικά αντικείμενα, βιβλία, χειρόγραφα, χαρακτικά και έργα ζωγραφικής, που χρονολογούνται από την 6η χιλιετία π.Χ. έως τις αρχές του 20ού αι.

Τα κριτήρια για την επιλογή τους ήταν η συχνότητα εμφάνισής τους στο διεθνές εμπόριο τέχνης (οίκοι δημοπρασιών, εκθέσεις αρχαιοπωλών, γκαλερί, ιδιωτικές συλλογές), η προστασία τους από την εθνική νομοθεσία και τις διεθνείς συμβάσεις και η αυξημένη ζήτηση στη διακίνησή τους, όπως αυτή διαγράφεται μέσα από τις κλοπές στον ελλαδικό χώρο, αλλά και τις κατασχέσεις σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Χαρακτηριστικό είναι ότι «την τελευταία δεκαετία οι αρχαιότητες που έχουν ανακτηθεί ξεπερνούν τις 6.000, χωρίς να προσμετρούνται τα χιλιάδες όστρακα αγγείων. Χιλιάδες είναι επίσης οι αρχαιότητες που έχουν εντοπιστεί στα χέρια φυσικών προσώπων εντός Ελλάδας, κατά τους ελέγχους που κάνει η Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του υπουργείου Πολιτισμού, και οι οποίες παραδόθηκαν στο Ελληνικό Δημόσιο, καθώς οι κάτοχοί τους δεν είχαν τηρήσει τις σχετικές νόμιμες διαδικασίες», σύμφωνα με όσα ανέφερε στην ομιλία της η προϊσταμένη της αρμόδιας διεύθυνσης (ΔΤΠΠΑ) Βάσω Παπαγεωργίου, η οποία και παρουσίασε μια ευρεία γκάμα επαναπατρισθέντων αντικειμένων.

Πώς λειτουργεί

Η Κόκκινη Λίστα είναι διαθέσιμη διαδικτυακά σε όλους και διανέμεται σε έντυπη μορφή στα τελωνεία και τις αστυνομικές Αρχές, σε μουσεία και σε όσους ασχολούνται με την αγορά τέχνης σε όλο τον κόσμο, στα ελληνικά και τα αγγλικά. Χρησιμεύει ως ένας ζωτικής σημασίας και κρίσιμος οδηγός που βοηθά στον εντοπισμό αντικειμένων που κινδυνεύουν να βρεθούν στα χέρια αρχαιοκαπήλων, ώστε να ληφθούν μέτρα κατά του παράνομου εμπορίου. Αν και από το 2000 που άρχισαν να συστήνονται και να δημοσιεύονται Κόκκινες Λίστες από το ICOM (οι οποίες διαδέχτηκαν τα Εκατό Αγνοούμενα Αντικείμενα: μια σειρά εκδόσεων του ICOM με τα πολιτιστικά αγαθά που αγνοούνται), με τον αριθμό τους να έχει φτάσει τις 20, μέσω των οποίων καλύπτονται 59 χώρες τεσσάρων ηπείρων, η Ελλάδα είναι η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που διαθέτει τη δική της λίστα. Να σημειωθεί ότι έως την ενεργοποίηση της ελληνικής Κόκκινης Λίστας η ευρωπαϊκή ήπειρος εκπροσωπούνταν από έναν συνολικό κατάλογο 10 χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, στις οποίες δεν συμπεριλαμβάνεται η δική μας.

«Με τη νέα Κόκκινη Λίστα του ICOM για τα Ελληνικά Πολιτιστικά Αντικείμενα σε Κίνδυνο, προστίθεται άλλος ένας λίθος στο οικοδόμημα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς», τόνισε η επικεφαλής του Τμήματος Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Γραμματείας ICOM Σοφί Ντελεπιέρ.