Ενα «Κορίτσι» {LF}στο κατώφλι {LF}των Οσκαρ

Αναγνωρισμένος ως ένας από τους πιο αξιόλογους σκηνοθέτες του νέου δανέζικου σινεμά, ο Μάγκνους φον Χορν, παρότι έχει ήδη παρουσιάσει ενδιαφέρουσες κινηματογραφικές ταινίες («Επέκεινα», 2015, «Ιδρώτας», 2020) όπως και τη σειρά «W domu», ανεβάζει πια πολύ ψηλά τον πήχη της καριέρας του με «Το κορίτσι με τη βελόνα» (Pigen med nålen, Δανία / Πολωνία / Σουηδία / Γαλλία / Βέλγιο, 2024) που μετά την πρεμιέρα του στο Φεστιβάλ των Καννών πέρυσι διεκδικεί το Οσκαρ διεθνούς ταινίας (μη αγγλόφωνης) και την Κυριακή που μας έρχεται θα ξέρουμε αν θα το κερδίσει. Μέσα σε ένα αγριευτικό ασπρόμαυρο, αυτή η κλειστοφοβική και πέρα για πέρα υποβλητική ταινία ακολουθεί τη δραματική πορεία της Καρολίνε (Βικ Κάρμεν Σόνε), μιας νεαρής εργάτριας στη Δανία της δεκαετίας του 1910 και ενώ ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος πλησιάζει προς το τέλος του. Η ζωή της Καρολίνε είναι επίγεια κόλαση και ενώ θέλει να πιστεύει ότι η ερωτική σχέση της με τον εργοστασιάρχη για τον οποίο εργάζεται θα είναι μια σανίδα σωτηρίας, η μοίρα θα έχει διαφορετική γνώμη. Τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα από τη στιγμή που στη ζωή της Καρολίνε μπαίνει μια μυστηριώδης, μεγαλύτερή της γυναίκα, η Ντάγκμαρ (Τρίνε Ντίρχολμ), η οποία «προσφέρει λύσεις» σε γυναίκες που αδυνατούν να μεγαλώσουν τα νεογέννητά τους. Αν και η ίδια η ιστορία του «Κοριτσιού με τη βελόνα» (εμπνευσμένη μάλιστα από πραγματικά περιστατικά γιατί η Ντάγκμαρ είναι πρόσωπο πραγματικό) έχει τεράστιο ενδιαφέρον, ακόμα μεγαλύτερο έχει ο τρόπος με τον οποίο ο Φον Χορν την αφηγείται: σαν ένα σκοτεινό, σχεδόν τρομακτικό παραμύθι των αδελφών Γκριμ βυθισμένο στις σκιές, γεμάτο παράξενα, αγέλαστα πρόσωπα και εχθρικά μάτια ανθρώπων που δεν μπορείς να φανταστείς ποια θα είναι η αντίδρασή τους στις καταστάσεις που προκύπτουν. Από την πρώτη στιγμή της ταινίας ο σκηνοθέτης δείχνει τις διαθέσεις του καθώς η εισαγωγή είναι ένα κολάζ προσώπων που σιγά σιγά παραμορφώνονται (το παραμορφωμένο πρόσωπο του συζύγου της Καρολίνε που πολεμά παίζει σημαντικό ρόλο στην ιστορία). Τι νόημα όμως θα είχε αν η ταινία δεν ήταν παρά μια άσκηση στον γερμανικό εξπρεσιονισμό τον οποίο ολοφάνερα ο Φον Χορν έχει μελετήσει βαθιά (είναι αδύνατον να δεις αυτή την ταινία χωρίς να θυμηθείς ταινίες του Φριτς Λανγκ ή του Γ. Παμπστ). Παρότι ταινία με φόντο εκατό χρόνια πριν, με τον τρόπο της αφουγκράζεται σημερινές καταστάσεις που σχετίζονται με τη σχέση γονέα – παιδιού και αυτό την ανεβάζει πολλές σκάλες πιο πάνω.

Στα σκοτάδια της ψυχής

Μετά την πρεμιέρα της στην Εβδομάδα Κριτικής του περσινού Φεστιβάλ των Καννών και την αξιοπρεπή πορεία της σε άλλα φεστιβάλ (ανάμεσα στα οποία και το Θεσσαλονίκης, όπου κέρδισε τον Αργυρό Αλέξανδρο σκηνοθεσίας), η ταινία «Η Τζούλι μένει σιωπηλή» (Julie zwijgt, Βέλγιο / Σουηδία, 2024), ντεμπούτο στη μεγάλου μήκους παραγωγή μυθοπλασίας του Λεονάρντο βαν Ντελ, εμφανίζεται και στις ελληνικές αίθουσες. Η «Τζούλι» ανήκει στην κατηγορία των ταινιών που όσο τις παρακολουθείς αντιλαμβάνεσαι ότι τα πάντα υπονοούνται και τίποτα δεν πρόκειται να ειπωθεί ξεκάθαρα· αλλά, παρ’ όλ’ αυτά, όλα βγάζουν νόημα. Η Τζούλι του τίτλου (Τέσα βαν ντε Μπρεκ), την οποία στο μεγαλύτερο μέρος της ταινίας παρακολουθούμε ενώ προπονείται στο τένις, είναι πράγματι ένα πολύ σιωπηλό, μοναχικό κορίτσι και όλα δείχνουν ότι έχει κάθε λόγο για να είναι. Κάτι φαίνεται ότι έχει συμβεί στη ζωή της και ίσως στο σχολείο της και αυτό με ελάχιστους διαλόγους και εικόνες που χωρίς να παρουσιάζουν κάτι ιδιαίτερο σε στοιχειώνουν – ο βέλγος σκηνοθέτης αφήνει εμάς να το φανταστούμε μόνοι μας. Καταθέτοντας το άρτιο ψυχολογικό πορτρέτο μιας κοπέλας των καιρών μας, ο Βαν Ντελ με μια καταπιεστική βραδύτητα οδηγεί τον θεατή βαθιά μέσα στο σκοτάδι που ροκανίζει την ψυχή αυτής της κοπέλας, της οποίας τη σιωπή καταλαβαίνουμε απολύτως.

Οταν χαθεί η νιότη

Η πρώτη αίσθηση που σου δίνει η ταινία «The last showgirl» (ΗΠΑ, 2024) είναι ότι η πρωταγωνίστριά της Πάμελα Αντερσον (το πάλαι ποτέ δροσερό κορίτσι στη σειρά «Baywatch») αντιμετώπισε με επαγγελματισμό και θάρρος την ηρωίδα της: η Σέλι είναι μια περασμένης ηλικίας χορεύτρια του Λας Βέγκας που χάνει τον κόσμο κάτω από τα πόδια της όταν της ανακοινώνουν ότι το σόου στο οποίο εμφανίζεται πρόκειται να ακυρωθεί. Ενώ η ταινία κυλά και με τις επαφές της Σέλι με τους ανθρώπους γύρω της (ανάμεσά τους και μια αγνώριστη Τζέιμι Λι Κέρτις στον ρόλο μιας άλλης χορεύτριας), τα ερωτήματα που αφορούν το παρόν και το μέλλον της πρώτης κάνουν ακόμα πιο δύσκολη τη ζωή της, προκαλώντας μια ενοχλητική αμηχανία στον θεατή. Ωστόσο, η σκηνοθέτις Τζία Κόπολα (εγγονή του Φράνσις Κόπολα) ενδιαφέρεται για τη δημιουργία μιας δυναμικής κατά βάθος ηρωίδας που, όσο πιεσμένη και αν είναι, αρνείται να καταθέσει τα όπλα. Η ισχυρή προσωπικότητα και το πείσμα της σε συνδυασμό με το γενναίο «ξεγύμνωμα» της Αντερσον ως ηθοποιού μπροστά στον φακό συνθέτουν μια ταινία που κάτι έχει να πει για τη γυναίκα της show biz (σε οποιαδήποτε μορφή της) και τα εμπόδια που το τέλος της νιότης επιφέρει.

Χορταστικό θέαμα

Ξεφεύγοντας από τη γραφικότητα του μεσαιωνικού θρύλου του Γουλιέλμου Τέλλου που είναι περιορισμένος στην πασίγνωστη επιτυχημένη στόχευση του μήλου στο κεφάλι του νεαρού γιου του, o σκηνοθέτης Νικ Χαμ στον «Γουλιέλμο Τέλλο» (William Tell, Αγγλία / Ιταλία / Ελβετία, 2025) ενδιαφέρεται περισσότερο για μια θεαματική περιπέτεια εποχής, της οποίας όμως τα θεμέλια βρίσκονται στο κλασικό θεατρικό έργο του Φρίντριχ Σίλερ. Γραμμένο το 1804, το έργο είναι περισσότερο μια ιστορία αντίστασης, με τον κεντρικό ήρωα να μετατρέπεται από φιλήσυχος χωρικός σε σύμβολο της επανάστασης κατά της Αυστριακής Αυτοκρατορίας που θέλει να υποτάξει την πατρίδα του, την Ελβετία. Με αυτά τα δεδομένα, η παραγωγή προσφέρει έναν σιωπηλό και αποφασιστικό κεντρικό ήρωα (αγνώριστος ο σουηδός ηθοποιός Κλας Μπανγκ που γνωρίσαμε στο «Τετράγωνο» του Ρούμπεν Οστλουντ), χορταστικό θέαμα γεμάτο μάχες σώμα με σώμα και φυσικά εφέ – με ελάχιστα CGI, βλοσυρούς, αν και κάπως παλαιομοδίτικους, «κακούς» (Κόνορ Σουίντελς), περάσματα «οσκαρικών» ηθοποιών (Μπεν Κίνγκσλεϊ, ο σκληρός αυτοκράτορας της Αυστρίας, Τζόναθαν Πράις, ο ήπιος αλλά γερασμένος ηγέτης της Ελβετίας) και βέβαια πολλή τοξοβολία. Περνάς μια χαρά, παρότι κατά βάθος η ταινία αυτή θα ήταν προτιμότερο να είχε γίνει μίνι τηλεοπτική σειρά για πλατφόρμα.

Αρκεί να είναι κορίτσι…

Η ανάγκη μιας μητέρας τριών αγοριών να αποκτήσει ένα ακόμη παιδί, αρκεί να είναι κορίτσι – ανάγκη που προέκυψε έπειτα από ένα όνειρο που είδε με τον πεθαμένο πατέρα της –, είναι το θέμα της ιταλικής ταινίας «Βιτόρια» (Vittoria, 2024), που είναι επίσης εμπνευσμένη από πραγματικά περιστατικά. Γυρισμένη στη Νάπολι από το ντουέτο Αλεσάντρο Κασιγκόλι, Κάσεϊ Κάουφμαν και με τις ευλογίες του Νάνι Μορέτι, η ταινία ενδιαφέρεται για την αμεσότητα των σκηνών ανάμεσα στη γυναίκα (Μαριλένα Αμάτο), τον σύζυγο (Τζέναρο Σκαρίτσα) και τα τρία αγόρια τους. Σε αυτό το σημείο και χάρη στην ειλικρίνεια των μη επαγγελματιών ηθοποιών, η «Βιτόρια», σε ορισμένες στιγμές, γίνεται ως και συναρπαστική. Η κάμερα εστιάζει στα πρόσωπα των κεντρικών ηρώων, αναζητώντας κάθε σπασμό, κάθε ανάσα, κάθε κίνησή τους. Και όλοι πείθουν. Ωστόσο, η «Βιτόρια» δεν παύει να σκοντάφτει αρκετά στην επαναληπτικότητα του σεναριακού τέλματος και έτσι γίνεται συχνά κουραστική, χωρίς ωστόσο να χάνεται η σημασία της.

Δύο κόσμοι

Στην τρίτη μεγάλου μήκους ταινία του, «Λούλα LeBlanc» (Ελλάδα, 2024), ο σκηνοθέτης Στέργιος Πάσχος («Ο τελευταίος ταξιτζής», «Αφτερλοβ») επιχειρεί να φέρει σε αντιπαράθεση τον «κόσμο των μεγάλων» με τον «κόσμο των μικρών» μοιράζοντας την ιστορία σε δύο μέρη: στο ένα παρακολουθούμε τους μεγάλους με κεντρικό πρόσωπο τον Θανάση Παπαγεωργίου και στο άλλο τους μικρούς με κεντρικό πρόσωπο την εγγονή του (Δανάη Νίλσεν). Το πώς και υπό ποιες συνθήκες αυτοί οι δύο κόσμοι «ταυτίζονται» είναι το σεναριακό στοίχημα του Πάσχου σε αυτή την ενίοτε ατμοσφαιρική αλλά όχι ακριβώς επιτυχημένη ταινία που νιώθεις ότι αεροβατεί αβέβαια ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα και ότι συγχρόνως κρύβει μέσα της κάποιο φοβερό μυστικό που ενώ σε προκαλεί να το ανακαλύψεις, τελικά σε αφήνει αδιάφορο.

Επανέκδοση

Μια επανέκδοση, τέλος, «Το νησί της Αφροδίτης» (Ελλάδα, 1965) του Γιώργου Σκαλενάκη, η μοναδική ελληνική ταινία της Κατίνας Παξινού, είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα μεταφορά του αλληγορικού θεατρικού έργου και βιβλίου του Αλέξη Πάρνη (που έγραψε και το σενάριο) και τοποθετείται στην Κύπρο, εστιάζοντας στην προσπάθεια μιας μάνας να σώσει τον καταδικασθέντα σε θάνατο γιο της, ο οποίος συνελήφθη ως τρομοκράτης από τις Αρχές του υπό κατοχή νησιού. Στην ταινία συμπρωταγωνιστούν οι Ζωρζ Σαρή, Αν Λόμπεργκ, Αγγελος Αντωνόπουλος, Σταύρος Ξενίδης και Κώστας Καστανάς.

Επίσης στις αίθουσες

«Τελευταία ανάσα» (Last breath, ΗΠΑ, 2025). Bασισμένη σε πραγματικά γεγονότα, η ταινία του Αλεξ Πάρκινσον παρακολουθεί έμπειρους δύτες βαθέων υδάτων ενώ μάχονται με τα μαινόμενα στοιχεία για να σώσουν τον σύντροφό τους που έχει παγιδευτεί εκατοντάδες πόδια κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού. Παίζουν οι Γούντι Χάρελσον, Σίμου Λιου, Φιν Κόουλ.

«Μυστικό δίκτυο» (Alarum, ΗΠΑ, 2025). Περιπέτεια του Μάικλ Πόλις, στην οποία ένα ζευγάρι κατασκόπων (Σκοτ Ιστγουντ, Γουίλα Φιτζέραλντ) αποφασίζει να βγει εκτός «δικτύου» και να ζήσει μια άλλη ζωή. Τίποτα όμως δεν θα πάει βάσει σχεδίου. Συμπρωταγωνιστεί ο Σιλβέστερ Σταλόνε.

«Τετράποδες αποστολές» (Gracie & Pedro: Pets to the rescue, Καναδάς / Νότια Αφρική / ΗΠΑ, 2024). Κινούμενα σχέδια των Γκόντφριντ Ρουντ, Κέβιν Ντόνοβαν με βασικούς ήρωες τη σκυλίτσα Γκρέισι και τον γάτο Πέδρο που όταν χάνουν την οικογένεια στην οποία μένουν, αφήνουν στην άκρη τις διαφορές τους ως κατοικίδια και συνεργάζονται για τη σωτηρία τους.