Μαθήματα ψαλτικής άνευ παρουσίας

Οταν ο Ανδρέας Κοτζιαμάνης επισκέφθηκε ένα χωριό της Κύπρου για να ψάλλει, δεν περίμενε ότι θα έφευγε με μια ιδέα που θα γέμιζε το κενό στη βυζαντινή μουσική εκπαίδευση. Ο εμπνευσμένος γιατρός και πρωτοψάλτης διαπίστωσε ότι, αν δεν ζεις σε πόλη με ωδείο ή δάσκαλο, η πρόσβαση στην ψαλτική είναι σχεδόν αδύνατη. Αντί να το αποδεχτεί ως δεδομένο, δημιούργησε το fanari.eu, (www.tofanari.eu/) μια διαδικτυακή σχολή που μεταφέρει τη γνώση σε όσους δεν έχουν τη δυνατότητα φυσικής εκπαίδευσης. Οχι για να «σώσει» μια παράδοση, αλλά για να της δώσει νέο χώρο να αναπνεύσει και να εξελιχθεί, χωρίς γεωγραφικά ή χρονικά όρια. Ετσι ξεκίνησε η περιπέτεια του εγχειρήματος η οποία, όπως λέει ο ίδιος, ήταν χρονοβόρα αλλά και κοστοβόρα. «Το εγχείρημα, από την προετοιμασία του μέχρι την υλοποίησή του, διήρκεσε περίπου 10 χρόνια και μου κόστισε σχεδόν ένα εκατομμύριο ευρώ. Δεν με ενδιαφέρει η απόσβεση, δεν είναι αυτός ο σκοπός μου, γι’ αυτό και τα δίδακτρα είναι τόσο χαμηλά – 25 ευρώ τον μήνα. Εκείνο που επιδιώκουμε και οραματιζόμαστε είναι η διατήρηση και η μεταλαμπάδευση της βυζαντινής μουσικής».

Σε αυτόν τον σπουδαίο σκοπό συμβάλλουν καθηγητές, «η αφρόκρεμα της ψαλτικής τέχνης», όπως τους χαρακτηρίζει. Στον σύντομο χρόνο λειτουργίας της πλατφόρμας έχουν εγγραφεί περίπου 40 άτομα από όλο τον κόσμο και οι αιτήσεις συνεχώς αυξάνονται. Εκτός από την Ελλάδα και την Κύπρο, σπουδαστές από την Αμερική, την Αυστραλία, τη Γερμανία και άλλες χώρες παρακολουθούν τα βιντεοσκοπημένα μαθήματα, τα οποία, όπως τονίζει ο κ. Κοτζιαμάνης, ακολουθούν το πρόγραμμα που είναι καθορισμένο από το υπουργείο Παιδείας και διδάσκεται στα ωδεία. «Πρόκειται για μια διαδικασία πολύ καλά μελετημένη και σχεδιασμένη για τις ανάγκες της διδασκαλίας που προτείνει η πλατφόρμα».

Το πρόγραμμα διδασκαλίας της σχολής διαρκεί συνολικά επτά έτη και είναι πλήρως εναρμονισμένο με τη σχετική ελληνική νομοθεσία για τις σχολές βυζαντινής μουσικής. Ωστόσο, η εκπαιδευτική μέθοδος που ακολουθείται διαφέρει ριζικά από τις παραδοσιακές προσεγγίσεις, καθώς βασίζεται σε ένα καινοτόμο σύστημα εκμάθησης. Ο σπουδαστής έχει τη δυνατότητα να ακούει το μουσικό κείμενο (παραλλαγή και μέλος) όσες φορές επιθυμεί, ενώ ταυτόχρονα παρακολουθεί στην οθόνη του υπολογιστή του την εκφώνηση κάθε φθόγγου σε πραγματικό χρόνο. Στη συνέχεια, εκφωνεί το μουσικό κείμενο μαζί με τον δάσκαλό του, επαναλαμβάνοντας τη διαδικασία όσες φορές χρειάζεται, ώστε να το αφομοιώσει και, ει δυνατόν, να το αποστηθίσει.

Εφόσον το επιθυμεί, μπορεί να ηχογραφήσει online το μουσικό κείμενο, συμψάλλοντας με τον δάσκαλό του, ώστε να αξιολογήσει αν η φωνή του εναρμονίζεται σωστά ή υπερκαλύπτει τη φωνή του δασκάλου. Η σωστή ερμηνεία επιτυγχάνεται όταν οι δύο φωνές ακούγονται ως μία, όπως σε μια χορωδία. Κάθε σπουδαστής έχει τον προσωπικό του εκπαιδευτή – δάσκαλο. Επιπλέον, σε κάθε στάδιο της διδασκαλίας, μπορεί να υποβάλλει γραπτώς απορίες και ερωτήματα για επιπλέον καθοδήγηση.

Υπάρχουν, ωστόσο, και άλλες διευκολύνσεις που προσφέρουν στους σπουδαστές τα οφέλη μιας διά ζώσης διδασκαλίας, όπως εξηγεί ο κ. Κοτζιαμάνης. «Τα μαθήματα είναι διαδραστικά. Τι σημαίνει αυτό; Ο σπουδαστής μπορεί να αποστείλει στον δάσκαλο οποιαδήποτε απορία, η οποία φτάνει απευθείας στο κινητό του, και να λάβει άμεση απάντηση. Επίσης, όταν συγκεντρωθούν αρκετές απορίες, υπάρχει η δυνατότητα ζωντανών μαθημάτων, ώστε να τις συζητήσουμε».

Επτά χρόνια φοίτησης

Ενας από τους σπουδαίους καθηγητές της σχολής είναι ο διεθνούς φήμης ψάλτης Γρηγόρης Νταραβάνογλου, ο οποίος είναι και διευθυντής της σχολής. «Εγραψα την ύλη της σχολής, η οποία απαιτεί επτά χρόνια φοίτησης μέχρι το τελικό δίπλωμα. Χρειάστηκαν χιλιάδες ώρες για να ολοκληρωθεί η βιβλιογραφία των μαθημάτων. Δεν υπήρχε κάτι αντίστοιχο μέχρι πρότινος στον κόσμο. Θέλαμε να δημιουργήσουμε μια πηγή για τη βυζαντινή τέχνη, ώστε να τη διδαχθούν όσοι δεν μπορούσαν λόγω συνθηκών. Τώρα, οι σπουδαστές έχουν πρόσβαση στα μαθήματα 24 ώρες το 24ωρο, επιλέγοντας μάλιστα ό,τι τους ενδιαφέρει. Ακόμη και αν κάποιος ξεκινήσει από το μηδέν, αν είναι συνεπής και μελετηρός, είναι βέβαιο ότι θα μάθει. Αν αφιερώσει μία φορά την εβδομάδα στο μάθημα που επιλέγει και μελετά συστηματικά, θα προχωρήσει».

Οι δραστηριότητες της πρωτότυπης πλατφόρμας δεν σταματούν εδώ. Σύντομα, όπως τονίζει ο κ. Κοτζιαμάνης, θα ανέβουν μαθήματα ειδικά σχεδιασμένα για τη γυναικεία φωνή. «Εχουμε ηχογραφήσει και εκπαιδευτικά βίντεο με το υλικό ερμηνευμένο από γυναίκα, τα οποία θα απευθύνονται σε όσες επιθυμούν να μάθουν την ψαλτική τέχνη. Το επόμενο μεγάλο στοίχημά μας είναι η μετάφραση των κειμένων στη νέα ελληνική γλώσσα».