«Κοίταξε σαν {LF}ν’ αντίκριζε {LF}πρώτη φορά {LF}τον κόσμο»

Ενας από τους δημοφιλέστερους και ευπώλητους συγγραφείς της παγκόσμιας λογοτεχνίας – με απήχηση και στην Ελλάδα – αλλάζει από αυτό τον μήνα εκδοτική στέγη περνώντας στη «Διόπτρα». Ειδικά για την περίσταση, τα μυθιστορήματα του Χέρμαν Εσσε κυκλοφορούν σε μια στυλιζαρισμένη σειρά με φροντισμένο εξώφυλλο του Γιώργου Παναρετάκη, το οποίο κάθε φορά απηχεί το περιεχόμενο του βιβλίου. Η αρχή γίνεται με τη «Γερτρούδη», σε μετάφραση Ειρήνης Γερούγα, και τον «Σιντάρτα» – σε μετάφραση Μαρίας Αγγελίδου και Αγγελου Αγγελίδη. Στη δεύτερη έκδοση, απόσπασμα από την οποία προδημοσιεύει το «Β», περιέχεται και το σημείωμα του γερμανού επιμελητή Φόλκερ Μίχελς, ο οποίος σημειώνει για το μυθιστόρημα του 1922: «Ο Εσσε με το “Σιντάρτα” του… στοχεύει ξανά στην απάρνηση της τυφλής υπακοής έναντι οποιασδήποτε αρχής ή αυθεντίας και στον ατομικό επανέλεγχο παραδοσιακών (και εν πολλοίς εθιμοτυπικών πλέον) συμπεριφορών. Η ιστορία του Σιντάρτα, γιου βραχμάνου, χρησιμοποιεί κάποια στοιχεία από τη ζωή του Βούδα… και δείχνει τους δρόμους και τους παράδρομους που πρέπει κανείς να τολμήσει να δοκιμάσει για να κατορθώσει να ικανοποιήσει τις κοσμικές και τις πνευματικές του ανάγκες».

Αφήνοντας πίσω του το περιβόλι όπου έμενε ο Βούδας, ο Τέλειος, όπου έμεινε ο Γκοβίντα, ο Σιντάρτα ένιωσε ότι έμεινε εκεί κι η ζωή που είχε ζήσει ως τότε· σαν να κόπηκε από πάνω του και να ‘μεινε κι αυτή πίσω. Την αίσθηση τούτη, που τον είχε πλημμυρίσει ολόκληρο, συλλογιζόταν τραβώντας αργά τον δρόμο. Τη σκεφτόταν σε βάθος, σαν να ‘ταν η αίσθηση νερό και να περπατούσε στον βυθό της, εκεί όπου βρίσκονται οι αιτίες· γιατί να διακρίνει κανείς τις αιτίες, αυτό θα πει σκέψη – και μόνο έτσι γίνονται οι εμπειρίες γνώσεις και δεν χάνονται, αντίθετα, αποκτούν ουσία κι αρχίζουν ν’ ακτινοβολούν ό,τι έχουν μέσα τους […]

Κοίταξε γύρω του σαν ν’ αντίκριζε πρώτη φορά τον κόσμο. Ήταν ωραίος ο κόσμος, πολύχρωμος, παράξενος, αινιγματικός! Να, εδώ ήταν γαλάζιος, εκεί κίτρινος, πιο πέρα πράσινος. Κυλούσε το ποτάμι – κι ο ουρανός· ασάλευτο το δάσος – και τα βουνά· όλα όμορφα, όλα μυστήρια και μαγικά, και καταμεσής τους αυτός, ο Σιντάρτα, που είχε ξυπνήσει – που είχε ξεκινήσει να βρει τον εαυτό του. Όλα αυτά, όλο το κίτρινο και το γαλάζιο, το ποτάμι και το δάσος, πέρασαν για πρώτη φορά απ’ τα μάτια και μπήκανε μέσα στον Σιντάρτα… Ο σκοπός και η ουσία δεν βρίσκονταν κάπου πίσω από τα πράγματα, αλλά μέσα τους. Μέσα σε όλα.

«Πόσο κουφός κι ανόητος ήμουν!» σκέφτηκε ο Σιντάρτα βαδίζοντας γοργά. «Όταν διαβάζει κάποιος μια γραφή και ψάχνει το νόημά της, δεν πρέπει να περιφρονεί τα σημεία και τα γράμματα, δεν πρέπει να τα θεωρεί απάτη και σύμπτωση και φλούδι χωρίς αξία· μόνο πρέπει να τα διαβάζει, να τα μελετάει και να τ’ αγαπάει, γράμμα γράμμα. Εγώ, όμως, που ήθελα να διαβάσω το βιβλίο του κόσμου και το βιβλίο της ίδιας μου της ύπαρξης, έφτασα –για χάρη ενός νοήματος που το πίστεψα και βάλθηκα να το αναζητώ πριν καν αρχίσω να διαβάζω–, έφτασα να περιφρονώ τα σύμβολα και τα γράμματα, θεώρησα τον κόσμο που έβλεπα απάτη, θεώρησα τα μάτια και τη γλώσσα μου συμπτώσεις κι ανούσιες μορφές χωρίς καμιά αξία. Αλλά αυτό πάει, πέρασε. Ξύπνησα. Σήμερα ξύπνησα στ’ αλήθεια. Σήμερα γεννήθηκα».

Κι ενώ ο Σιντάρτα έκανε αυτές τις σκέψεις, ξαφνικά στάθηκε, σαν να ‘χε δει φίδι στον δρόμο μπροστά του. Γιατί ξαφνικά ξεκαθάρισε μέσα στο μυαλό του κι αυτό: ότι στ’ αλήθεια αυτός που είχε μόλις ξυπνήσει, αυτός που είχε μόλις γεννηθεί, έπρεπε να ξαναξεκινήσει και τη ζωή του από την αρχή. Τελείως. Το πρωί εκείνο, όταν έφυγε από το άλσος Γιεταβάνα, το άλσος του Φωτισμένου… το πρωί εκείνο, όταν ξύπνησε και ξεκίνησε να βρει τον εαυτό του… ο σκοπός του ήταν (και του είχε φανεί αυτό φυσικό και αυτονόητο) να γυρίσει μετά από τόσα χρόνια ασκητι- κής ζωής στον τόπο του και στον πατέρα του. Τώρα, όμως, τη στιγμή που στάθηκε σαν να ‘χε δει φίδι στον δρόμο του, ξεκαθάρισε μέσα στο μυαλό του κάτι ακόμα: «Δεν είμαι πια αυτός που ήμουν, δεν είμαι πια ασκητής, δεν είμαι πια ιερέας, δεν είμαι πια βραχμάνος. Τι πάω, λοιπόν, να κάνω στο σπίτι του πατέρα μου; Μελέτες; Θυσίες; Διαλογισμό; Αφού αυτά όλα πάνε, πέρασαν, δεν είναι πια στον δρόμο μου».

Στάθηκε ακίνητος ο Σιντάρτα, και –βλέποντας πόσο μόνος ήταν– για μια στιγμή, για μια ανάσα, πάγωσε η καρδιά του· και την ένιωσε να τρέμει μέσα στο στήθος του σαν ζωάκι μικρό, σαν πουλί, σαν λαγουδάκι. Τόσα χρόνια ήταν δίχως πατρίδα, δίχως σπίτι· μα δεν είχε νιώσει έτσι. Τώρα το ένιωσε. Γιατί όσο μακριά κι αν βρισκόταν, ακόμα και στα πιο μεγάλα βάθη της περισυλλογής, ήταν πάντα ο γιος του πατέρα του, ήταν βραχμάνος, ήταν άνθρωπος του πνεύματος, της κάστας των ευγενών. Τώρα δεν ήταν πια παρά ο Σιντάρτα, ένας που είχε ξυπνήσει. Αυτό μόνο και τίποτα άλλο. Πήρε βαθιά ανάσα, για μια στιγμή πάγωσε, ανατρίχιασε. Κανείς δεν ήταν τόσο μόνος όσο αυτός. Δεν υπήρχε ευγενής που να μην ανήκει στους ευγενείς, τεχνίτης που να μην ανήκει στους τεχνίτες και να βρίσκει καταφυγή κοντά τους, να μοιράζεται τη ζωή τους, να μιλάει τη γλώσσα τους. Δεν υπήρχε βραχμάνος που να μη μένει και να μη ζει με τους άλλους βραχμάνους. Δεν υπήρχε ασκητής που να μη χαίρεται τη συντροφιά των άλλων Σαμάνα, ακόμα κι ο πιο μοναχικός ερημίτης στην καρδιά του δάσους δεν ήταν μόνος του, δεν ήταν ένας και μόνος, ακόμα κι αυτός κάπου ανήκε, ανήκε στην τάξη του, κι αυτή ήταν η πατρίδα και το σπίτι του. Ο Γκοβίντα είχε γίνει μοναχός. Ανήκε στους μοναχούς. Κι υπήρχαν χιλιάδες μοναχοί που ήταν αδερφοί του, φορούσαν το ράσο του, πίστευαν την πίστη του, μιλούσαν τη γλώσσα του. Αλλά αυτός, ο Σιντάρτα, πού ανήκε; Με ποιους θα μοιραζόταν τη ζωή του; Ποιανών τη γλώσσα θα μιλούσε;

Απ’ αυτή τη στιγμή, που ο κόσμος γύρω του έλιωσε και χάθηκε, που βρέθηκε να στέκει ολομόναχος σαν άστρο στον ουρανό, απ’ αυτή τη στιγμή της παγωνιάς και του φόβου, πρόβαλε ο Σιντάρτα, πιο Εγώ από πριν, πιο δυνατός, πιο Σιντάρτα. Το ένιωσε: Αυτό ήταν το τελευταίο ρίγος του ξυπνήματος, το τελευταίο σφίξιμο της γέννας. Κι ευθύς ξανάρχισε να περπατάει, να βαδίζει βιαστικά κι ανυπόμονα, όχι πια προς το σπίτι, όχι πια προς τον πατέρα, όχι πια προς τα πίσω.