Τι κερδίζει η Τουρκία στη Συρία

Πολύς λόγος γίνεται για τα κέρδη της Τουρκίας από την αλλαγή καθεστώτος στη Συρία λόγω της υποστηρίξεως που παρέσχε η κυβέρνηση Ερντογάν στη συριακή αντιπολίτευση από τις πρώτες εβδομάδες της εξεγέρσεως του καθεστώτος Ασαντ. Το 2011, η τουρκική κυβέρνηση φιλοδοξούσε να χρησιμοποιήσει τις αραβικές εξεγέρσεις και την Ισλαμική Αδελφότητα για να προωθήσει τον ηγεμονικό της ρόλο στη Μέση Ανατολή. Ο τότε πρωθυπουργός Ερντογάν υποσχόταν την άμεση κατάρρευση του καθεστώτος Ασαντ και δεσμευόταν να προσευχηθεί στο Τέμενος των Ομεϋαδών στην παλαιά πόλη της Δαμασκού. Αντ’ αυτού, κατά την επίσκεψή του στη Δαμασκό την προηγουμένη εβδομάδα, ο αρχηγός των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών Ιμπραήμ Καλίν προσευχήθηκε στο Τέμενος των Ομεϋαδών μαζί με τον αρχηγό των μυστικών υπηρεσιών του Κατάρ Χάλφαν αλ-Κάαμπι. Το Κατάρ υπήρξε μια χώρα με καθοριστική συμβολή στην υποστήριξη όλων των ισλαμιστικών οργανώσεων στη Μέση Ανατολή, υποκαθιστώντας τον προ δεκαετίας καθοριστικό ρόλο της Τουρκίας στην υποστήριξη των εξεγέρσεων ανά τον αραβικό κόσμο. Η αποτυχία της Τουρκίας να ασκήσει αποφασιστική επιρροή στις εξελίξεις στη Συρία φαίνεται τόσο από τη μη συμμετοχή των ελεγχόμενων οργανώσεων στη νέα συριακή κυβέρνηση, όσο και από την εφεκτική στάση που η νέα συριακή κυβέρνηση τηρεί έναντι των κουρδικών δυνάμεων που ελέγχουν μεγάλες εκτάσεις στη Βορειοανατολική και Ανατολική Συρία.

Η προσπάθεια να εμφανιστεί η Τουρκία ως ο «μέγας κερδισμένος» των εξελίξεων στη Συρία δεν υποστηρίζεται εξάλλου ούτε από τις στρατιωτικές εξελίξεις. Αν υπάρχει κάποιος «κερδισμένος» στο μέτωπο, αυτός είναι μάλλον το Ισραήλ, το οποίο επεξέτεινε την εισβολή του εντός του συριακού εδάφους και πέραν της αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης των από το 1967 κατειλημμένων Υψωμάτων του Γκολάν, επί της κορυφής και στις ανατολικές υπώρειες του όρους Ερμών, το οποίο δεσπόζει επί της Δαμασκού και στο οποίο βρίσκονται πολύτιμοι υδάτινοι πόροι. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ομοιότητα της φρασεολογίας με την οποία η κυβέρνηση Νετανιάχου προσπαθεί να δικαιολογήσει την εισβολή στη Συρία με την αντίστοιχη της τουρκικής κυβερνήσεως. Η απουσία οποιασδήποτε αντιδράσεως από την πλευρά της Συρίας δείχνει την αδυναμία του συριακού καθεστώτος, αλλά ίσως και την απροθυμία του να ανοίξει μέτωπο αντιπαραθέσεως με το Ισραήλ.

Το ζήτημα στο οποίο η Τουρκία θα μπορούσε να παίξει κρίσιμο ρόλο είναι η ανοικοδόμηση της Συρίας. Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της Συρίας έχει υποστεί μείωση κατά 85% λόγω του εμφύλιου πολέμου, της φυγής και του εκτοπισμού πλέον του ημίσεος πληθυσμού της χώρας. Χαρακτηριστική της καταστάσεως ήταν και η μετατροπή της χώρας σε ένα μη συμβατικό «ναρκοκράτος», καθώς η παρασκευή και εμπορία του ναρκωτικού σκευάσματος captagon ανεδείχθησαν σε κύρια πηγή εισοδήματος για το καθεστώς Ασαντ. Η ανοικοδόμηση της Συρίας, εφόσον συντρέξουν οι πολιτικές προϋποθέσεις, θα αποτελέσει τιτάνιο έργο. Τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες θα μπορούσαν να αναλάβουν σημαντικό ρόλο, αν η Δύση είτε τα κράτη του Κόλπου αποφασίσουν να διαθέσουν σημαντικούς πόρους για την ανοικοδόμηση. Το ενδεχόμενο αυτό ωστόσο παραμένει απομακρυσμένο αν δεν επιλυθούν τα υπάρχοντα μείζονα προβλήματα ασφαλείας.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ