«Ο εφιάλτης μου είναι {LF}να μην επαναλαμβάνομαι»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν…  ένας γνωστός, που γίνεται σιγά σιγά φίλος, μου διηγήθηκε το πώς ένα βλέμμα και μια κουβέντα στραβή τον έκαναν να επαναπροσδιορίσει τον γάμο του έπειτα από 20 χρόνια. Δεν τον διέκοψα καθόλου. Ηρθε στο μυαλό μου το σενάριο από το «Σκηνές από έναν γάμο» του Ινγκμαρ Μπέργκμαν. Επέστρεψα στο σπίτι βουβός. Με μια βαθιά συγκίνηση από τον απρόσμενο μονόλογο και τη βαθιά εξομολόγησή του.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής… είναι σίγουρα το «μετά» της συγγραφής: Η επαφή με τον εκδότη. Η διακίνηση. Η προβολή. Το μπρα-ντε-φερ στους πάγκους των βιβλιοπωλείων. Η παρουσίαση. Ολόκληρη η «ζωή του βιβλίου» μετά το τύπωμα καθώς και το timing που επιλέχθηκε για την κυκλοφορία του. Είναι ένας μικρός αγώνας – μέχρι το επόμενο (ίσως) βιβλίο και πάμε πάλι από την αρχή…

Η κριτική που αποδέχομαι κάθε φορά… Ο Μένης Κουμανταρέας με είχε χαρακτηρίσει, στο «Konitsa, my love», ως «απρόοπτο και αντικομφορμιστή».  Ο Βασίλης Βασιλικός, στη γαλλική μετάφραση της ΕΔΕΜ, είχε γράψει «…ο πιο αιρετικός… Τα βιβλία του ξαφνιάζουν, προκαλούν, ανατρέπουν την τρέχουσα Τάξη, αιχμαλωτίζουν…». Αρκετοί αναγνώστες, σε παρουσιάσεις, μου έχουν πει πως το βιβλίο ήταν ένα τσίμπημα, ένα τρυφερό χάδι, μία μπουνιά. Καμιά φορά το υπέρτατο σοκ μπορεί να λειτουργήσει σαν απρόσμενο θαύμα: Ηλεκτροσόκ της γλώσσας για μια καλύτερη, πλουσιότερη, ατόφια έκφραση.

Η αυτοκριτική… Ο μεγαλύτερος εφιάλτης μου είναι το να προσέχω πάντα να μην επαναλαμβάνομαι. Αν συμβεί, τότε αφήνω τη γραφή στην άκρη. Εκανα μία παύση 15 χρόνων. Η επιστροφή μου, τόσο με τη συλλογή με τα ποιήματα, πέρυσι, όσο και με τα διηγήματα, φέτος, είναι μια νέα σελίδα με παρθένο υλικό.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι… «Η μαμά και ο μπαμπάς ήταν ακόμα παιδιά όταν παντρευτήκανε. Αυτός ήταν δεκαοχτώ χρονών, εκείνη δεκάξι κι εγώ τριών». Μπίλι Χόλιντεϊ, «Η κυρία τραγουδάει τα μπλουζ» (μετάφραση Ιουλία Ραλλίδη, εκδόσεις Αγρα). Το διάβασα στα δεκάξι μου. Με σημάδεψε για πάντα.

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» σκέφτομαι ότι… υπάρχουν ακόμα παιδιά στον κόσμο που κάθε δευτερόλεπτο πεθαίνουν από πείνα. Οι σταγόνες του νερού γίνονται σιγά σιγά όλο και πιο πολύτιμες. Είναι σημαντικό να καταλαβαίνουμε σε βάθος τη λέξη «κρίση».  Αν υπάρχει ένα ποίημα ή δύο γραμμές που την κατάλληλη στιγμή θα βρεθούν μπροστά σου και θα κρεμαστείς από αυτές για να βρεις ένα κλειδί της Ζωής και να συνεχίσεις, με το κεφάλι ψηλά, τότε όλα καλά.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν… Σε ένα λύκειο που βασιλεύει η τραπ μουσική και που οι νέοι ερωτεύονται με τους στίχους του SNIK: «Τόσο fresh τι φοράς πες μου ποιος σε ντύνει | πάμε Μύκονο Σαντορίνη γυρνάω τα νησιά | πες μου babe ο πατέρας σου αν σε δίνει | θα σου φέρω δαχτυλίδι μου ‘χεις κάνει ζημιά» («Ερωτας», EMI-MINOS 2022). Η πρώτη μου επιλογή θα ήταν η ΕΚΔΡΟΜΗ του Γιώργου Χειμωνά: «Καθόμουν με τα μάτια στα σταυρωμένα χέρια της το μόνο γυμνό που φαινόταν κι άλλαζα θέση όταν έμπαιναν άλλοι μπροστά να βλέπω μαγνητισμένος μια ταραχή σαν από αδιάντροπο θέαμα απόκρυφων πραγμάτων» (εκδόσεις Κέδρος, εκδόσεις Καστανιώτη).

Η δεύτερη επιλογή θα ήταν το ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟ ΚΟΥΑΡΤΕΤΟ του Λόρενς Ντάρελ. Δεν είναι βιβλίο. Είναι Πλανήτης  Λογοτεχνίας. Σε ταξιδεύει εκεί που δεν έφτασε ποτέ άλλη πένα συγγραφέα. Σου αλλάζει τη ζωή.

Η τρίτη επιλογή θα ήταν ένα βιβλίο μαγειρικής. Κατά προτίμηση ο ΤΣΕΛΕΜΕΝΤΕΣ. Στην εποχή της Εικόνας, που όλοι μαγειρεύουν στα social media, μοιάζει με επαναστατική πράξη το να ακολουθήσεις γραμμή-γραμμή τη συνταγή ενός βιβλίου και να εκτελέσεις τις οδηγίες πιστά, περιμένοντας να εμφανιστεί μπροστά σου ένα νόστιμο φαγητό, σαν θαύμα, πριν το δεις σε φωτογραφία στο Διαδίκτυο.

Αν μπορούσα να γράψω μετά μουσικής θα επέλεγα… Γράφω μέσα στην απόλυτη σιωπή. Μοναστηριακή γαλήνη. Μέρες ή ώρες πριν από τη γραφή, μου αρέσει να ακούω τα «Ιντερμέδια» του Μπραμς από τον Γκλεν Γκουλντ. Ή τζαζ: το πιάνο του Οσκαρ Πέτερσον ή την ορχήστρα του Λέστερ Γιανγκ. Τη φωνή του Τσετ Μπέικερ (σε προχωρημένη ηλικία). Πάντως για το «Ιστορίες από την Αθήνα που φεύγει» άκουσα πολύ κάποιους αυτοσχεδιασμούς του Ζαμπέτα (κάτω από την καθοδήγηση του Μάνου Χατζιδάκι), το «Τι σου ‘κανα και πίνεις», σε συνεχές replay και το «Κάνε κάτι λοιπόν να χάσω το τρένο». Το βιβλίο δεν σκάλωσε πουθενά. Βγήκε νερό, από την αρχή ως το τέλος.

Το βιβλίο του Α. Ρουσοχατζάκη «Ιστορίες από την Αθήνα που φεύγει» (εκδόσεις ΑΩ) περιέχει οκτώ μικρά διηγήματα σαν σκόρπιες, κλεμμένες σημειώσεις από τα ημερολόγια που έμειναν κρυφά.