Ο ήρωας ενός ποδοσφαίρου που δεν υπάρχει πια

Πριν από λίγες μέρες έφυγε από τη ζωή σε ηλικία μόλις 65 ετών ο Χέλμουτ Ντουκαντάμ, ρουμάνος πρώην τερματοφύλακας που έγινε παγκοσμίως γνωστός όταν στη διαδικασία των πέναλτι στην οποία κρίθηκε ο τελικός του Κυπέλλου Πρωταθλητριών της σεζόν 1985-86 μπόρεσε να αποκρούσει τέσσερα δίνοντας στην ομάδα του, τη Στεάουα, το τρόπαιο και στερώντας το από την Μπαρτσελόνα που ήταν το απόλυτο φαβορί καθώς ο τελικός γινόταν και επί ισπανικού εδάφους. Οποιοι έχουμε δει το κατόρθωμα του Ντουκαντάμ το θυμόμαστε σχεδόν όσο και την είσοδο του «Καπετάνιου» Γιώργου Βαρδινογιάννη που μπήκε στο γήπεδο για να πανηγυρίσει με τους Ρουμάνους. Ομολογώ πως όταν άκουσα την είδηση του θανάτου του ένιωσα κομμάτι άσχημα: συμβολικά είναι σαν να πεθαίνει ο τελευταίος ήρωας ενός ποδοσφαίρου που δεν υπάρχει πια κι αναφέρομαι στο ποδόσφαιρο των πάλαι ποτέ σοσιαλιστικών λαϊκών δημοκρατιών της Ανατολικής Ευρώπης.

Πλάνο

Είναι πολύ δύσκολο να περιγράψει κανείς στους μικρότερους εκείνο το ποδόσφαιρο. Παρά τις αρκετές διαφορές μεταξύ των συλλόγων της Ανατολικής Ευρώπης (αλλά και των εθνικών ομάδων), υπήρχαν κάποια κοινά χαρακτηριστικά που χάθηκαν μαζί με το τέλος των σοσιαλιστικών καθεστώτων. Οι ομάδες από την Ανατολική Ευρώπη ήταν όλες πειθαρχημένες. Ανεξάρτητα από το αν είχαν ή δεν είχαν σολίστες, όλες ακολουθούσαν ένα πλάνο που σε έκανε να καταλαβαίνεις πως υπάρχει προπονητής. Ηταν εξαιρετικά σπάνιο να δεις ποδοσφαιριστή αυτών των ομάδων να αποβάλλεται, να διαμαρτύρεται ή γενικώς να ξεφεύγει. Και οι πιο πολλές ομάδες αλλά και οι παίκτες και οι προπονητές κουβαλούσαν ιστορίες παράξενες και αντιμετωπίζονταν από τον δυτικοευρωπαϊκό Τύπο ως μυστήρια. Ο Ντουκαντάμ υπήρξε σούπερ σταρ (έστω και για ένα βράδυ) και μεγάλο μυστήριο ταυτόχρονα.

Τίτλος

Το κατόρθωμά του σε εκείνη την ιστορική διαδικασία των πέναλτι, που είχε δώσει τον μεγάλο ευρωπαϊκό τίτλο στη Στεάουα Βουκουρεστίου επιτρέποντάς της να κάνει μια από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις όλων των εποχών, του έδωσε και τη δυνατότητα να βρει μια θέση στο βιβλίο των ρεκόρ Γκίνες. Αλλά και ως προσωπικότητα υπήρξε σπάνιος μεταξύ των συμπατριωτών του. Ο Ντουκαντάμ αγωνίστηκε στη Στεάουα για μόλις τέσσερις σεζόν (από το 1982 έως το 1986) και μετά τον αποχαιρετισμό του στο ποδόσφαιρο το 1991 (με τη φανέλα της Αραντ) μετακόμισε αρχικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, για να γυρίσει στη συνέχεια στη Ρουμανία και να βοηθήσει τη Στεάουα από κάθε δυνατή παραγοντική θέση. Ο θάνατός του ήταν αιφνίδιος για μας – όχι όμως και για τους συμπατριώτες του. Εχοντας υποβληθεί σε εγχείρηση καρδιάς για ένατη (και τελευταία) φορά, στις 20 Σεπτεμβρίου, εξομολογήθηκε ότι εδώ και 34 χρόνια έπαιρνε 18-20 φάρμακα την ημέρα λέγοντας πως αν δεν είχε γερή κράση ως πρώην αθλητής θα είχε πεθάνει πριν από δέκα χρόνια. Βέβαια, πέρα από το κατόρθωμα, στην ιστορία πέρασε και για το μυστήριο.

Ονομα

Ενα μυστήριο εξακολουθεί να αιωρείται πάνω από το όνομά του σήμερα. Μεταξύ 1986 και 1989 έμεινε εκτός δράσης για τρία χρόνια. Ο λόγος; Λέγεται ότι δέχθηκε πίεση από έναν από τους γιους του δικτάτορα Νικολάε Τσαουσέσκου με τον οποίο και τσακώθηκε. Ο θρύλος λέει ότι ο νεαρός Τσαουσέσκου του ζήτησε τη Mercedes που είχε πάρει δώρο από τη Ρεάλ Μαδρίτης μετά τον τελικό με την Μπαρτσελόνα: του την έκανε δώρο ο πρόεδρος της Βασίλισσας Ραούλ Μεντόθα (για τη χαρά που έδωσε στους οπαδούς της Βασίλισσας στερώντας το τρόπαιο από τους Καταλανούς). Ο Ντουκαντάμ του είπε όχι και ο νεαρός Τσαουσέσκου φρόντισε να μην αγωνιστεί στη Στεάουα – σύμφωνα με άλλες διαδώσεις του έσπασε και το χέρι. Κανείς όμως δεν επιβεβαίωσε ποτέ αυτή την ιστορία. Ο ίδιος ο πρώην τερματοφύλακας το είχε πάντα αρνηθεί, λέγοντας ότι σταμάτησε να παίζει ποδόσφαιρο γιατί είχε υποβληθεί σε αρκετές επεμβάσεις. Αλλά στη Δυτική Ευρώπη η ιστορία έκανε θραύση: ήταν τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, μην το ξεχνάμε.

Αγνωστος

Ο Ντουκαντάμ άθελά του υπήρξε ένα σύμβολο μιας αντικομμουνιστικής προπαγάνδας: ο ήρωας που οι ηγέτες του καθεστώτος δεν σεβάστηκαν. Εν μέρει αυτό συνέβαινε και γιατί οι παίκτες από την Ανατολική Ευρώπη δεν μπορούσαν να δίνουν συνεντεύξεις – έτσι για οτιδήποτε τερατώδες δεν υπήρχε διάψευση. Οσο πιο μεγάλη ήταν η επιτυχία ενός ποδοσφαιριστή ή ενός προπονητή που ερχόταν από την Ανατολική Ευρώπη, τόσο πιο μεγάλο ήταν το μυστήριο που τον περιέβαλλε και τόσο πιο παράξενη φαινόταν για τη Δύση η επιτυχία του. Ο Λομπανόφσκι π.χ. που ως προπονητής έκανε μια καριέρα που κράτησε πάνω από τριάντα πέντε χρόνια, παρέμεινε για τη Δύση πάντα ένας αινιγματικός άγνωστος.

Συνταγματάρχης

Η Δυτική Ευρώπη γνώρισε τον Λομπανόφσκι και την Ντιναμό Κιέβου τη σεζόν 1973-74, όταν η καταπληκτική αυτή ομάδα με κινητήριους μοχλούς τον Κολοτόφ και τον Βερεμέγεφ και σκόρερ έναν απίστευτο τεχνίτη που λεγόταν Ολεγκ Μπλαχίν, κέρδισε το Κύπελλο Κυπελλούχων παίζοντας ένα ποδόσφαιρο που έμοιαζε πολύ με αυτό του Αγιαξ, που μεσουρανούσε. Ο Λομπανόφσκι, που όλοι αποκαλούσαν «συνταγματάρχη» γιατί είχε υπηρετήσει για χρόνια στον Κόκκινο Στρατό, εμφανιζόταν ως ο επικεφαλής μιας ολόκληρης ομάδας προπονητών που έκαναν ο καθένας και μια διαφορετική δουλειά: στα χρόνια εκείνα, που ένας αποφάσιζε για όλα, αυτό έμοιαζε σχεδόν ανεφάρμοστο. Ο Λομπανόφσκι, που δεν μιλούσε ποτέ για τις μεθόδους του, πόσω μάλλον για την οργάνωση της δουλειάς του, είχε ως υπεύθυνο φυσικής κατάστασης τον Ανατόλι Ζελενκόφ, καθηγητή και ερευνητή της Γυμναστικής Ακαδημίας του Κιέβου. Ηταν επίσης ο πρώτος που χρησιμοποίησε σκάουτερ, τον Ερεμίν Κροστόφ, για την ανάλυση των αντιπάλων και είχε ως συνεργάτη έναν απίθανο τύπο, τον Ανατόλι Πουζάτσκ, θεωρητικό του ποδοσφαίρου, που απλά συζητούσε μαζί του (!) για την εξέλιξη του αθλήματος – αργότερα έγινε και επικεφαλής της προπονητικής σχολής της Μόσχας. Στις αρχές του ’90 ήταν ένας από τους πρώτους που δούλεψε με αναλυτές που χρησιμοποιούσαν ηλεκτρονικούς υπολογιστές, δουλεύοντας πάνω σε δεδομένα που είχαν να κάνουν με τη φυσική κατάσταση και τις αγωνιστικές αδυναμίες των ποδοσφαιριστών. Στη Δύση η περίπτωσή του εντυπωσίαζε και προκαλούσε περιέργεια. Οπως και η περίπτωση του Ντουκαντάμ. Οπως και γενικά ολόκληρο το ποδόσφαιρο των σοσιαλιστικών δημοκρατιών που δεν υπάρχει πια.

Κομπάρσοι

Για την ιστορία, τα πέναλτι που έπιασε ο Ντουκαντάμ τα εκτέλεσαν για την Μπαρτσελόνα ο Αλεξάνκο, ο Πεντράθα, ο Πίτσι Αλόνσο και ο Μάρκος. Κομπάρσοι σε μια ιστορία ποδοσφαίρου και μυστηρίου…