«Η φύση κραυγάζει, {CR}εμείς κωφεύουμε»

Η νουβέλα της Ελένης Λόππα «Η κραυγή της φύσης» (Κουκκίδα 2024) επικεντρώνεται στη σχέση πολιτισμού και φύσης. Οντότητα παρούσα η φύση, επηρεάζει σε βαθμό μοιραίο τον άνθρωπο. Τους τελευταίους αιώνες ωστόσο καταπνίγεται από τα προϊόντα του πολιτισμού, ενώ ο πλανήτης υφίσταται τις επιδράσεις ανθρωπογενών προβλημάτων, όπως η υπερθέρμανση, τα τοξικά απόβλητα, τα κατάλοιπα των πυρηνικών εκρήξεων.

Εστιάζοντας στο περιβαλλοντικό πρόβλημα η Ελένη Λόππα επισημαίνει την εντροπία που προκαλεί η ανεξέλεγκτη υλοτόμηση στον μεγαλύτερο πνεύμονα της Γης, το δάσος της Αμαζονίας, από πλευράς δυνάμεων νεοαποικιοκρατών. Ενοποιώντας με τρόπο «εκλεκτικιστικό» την αφήγηση με το δοκίμιο, τη λογοτεχνία με την ιστορία, τη θρησκειολογία, τη γεωγραφία, από τη μια δοξάζει τη φύση, από την άλλη αναδεικνύει την καταστροφική κυριαρχία του ανθρώπου πάνω της.

Η ιστορία πλέκεται γύρω από τη ζωή ενός μικρού ιθαγενούς των Γιανομάμι, από τις πολυπληθέστερες ομάδες ιθαγενών του Αμαζονίου. Μετά το Τουρέ, τη γιορτή που κάνουν «όλες οι φυλές που κατοικούν γύρω από τους πέντε παραπόταμους του Αμαζονίου, στον βορρά της Βραζιλίας», ο Καουέ παραδίδεται από τον πατέρα του στα χέρια ενός καθολικού ιερέα προκειμένου να προστατευθεί από εμφύλιες διαμάχες. Μακριά από την αγάπη της μητέρας, το φυσικό και αξιακό περιβάλλον ανατροφής, ο μικρός Καουέ θα προσπαθήσει να επιβιώσει αναμετρώμενος με συνθήκες αντίξοες και ανθρώπους κακοποιητικούς. Στη Νέα Υόρκη, σε ασφαλές και αγαπητικό περιβάλλον πια, ως Κριστιάνο (όνομα που του είχε δώσει ο καθολικός ιερέας), θα προσπαθήσει να επανενωθεί με τη φυλή του και να αγωνιστεί για τη διάσωση της Αμαζονίας. Δίπλα του η όμορφη Ρεβέκκα, μουσικός ελληνοεβραϊκής καταγωγής, με την οποία μοιράζονται τα ίδια ανθρωπιστικά ιδανικά. Ταξιδεύουν στην Ελλάδα, προσκύνημα στην πατρίδα των προγόνων της Ρεβέκκας, αλλά και στη ζούγκλα, όπου νέες προκλήσεις τους περιμένουν.

Αμαζονία, Σάο Πάολο, Νέα Υόρκη, Ελλάδα. Αλλότριοι τόποι, συμβάντα, ένας βαθύτατα ανθρώπινος ψυχισμός, ένας οικολογικά ενήμερος και ευαίσθητος στοχασμός. Η Λόππα αναπαριστά με φωτογραφικό τρόπο το περιβάλλον της μεγαλούπολης, αλλά και της ζούγκλας, τους ιθαγενείς με τα σκουλαρίκια στο πρόσωπο, τις τελετουργίες, την καθημερινότητα, τη διατροφή. Επιλέγοντας τα ονόματα και τις πατρογονικές εστίες των πρωταγωνιστών, μας ταξιδεύει στα γεωγραφικά και πολιτισμικά τους περιβάλλοντα, προσδίδοντας στην αφήγηση άλλοτε το εξωτικό χρώμα και άλλοτε της υπερσύγχρονης πόλης. Το ταξίδι του νεαρού ζεύγους στην Ελλάδα προφέρει αφορμή για αναφορές στον ελληνικό πολιτισμό, όπως και στο εβραϊκό ζήτημα.

[…] Έτσι κάπως το εξωτικό ταξίδι τους ξεκίνησε, μέσα στο απαράμιλλο δάσος του Αμαζονίου. Τα δέντρα ήταν τόσο ψηλά και πυκνά που με δυσκολία έφταναν κάποιες ακτίνες του ήλιου και τότε λαμπύριζαν επάνω τους χιλιάδες πολύχρωμα πρίσματα που δημιουργούσαν οι σταγόνες. Και οι τρεις τους φορούσαν ψηλές μπότες για προστασία από τα επικίνδυνα ερπετά, τα μαλλιά και τα ρούχα τους έσταζαν από την υγρασία του τροπικού δάσους μα και από τον ιδρώτα. Παραδείσια πουλιά έκρωζαν, πετώντας στα κλαδιά των δέντρων, παπαγάλοι πολύχρωμοι, αλλά και άλλα εξωτικά πουλιά, με μια πανδαισία χρωμάτων, άλλα μικρά, άλλα πιο μεγάλα, με παράξενα ράμφη ή λοφία και δυνατές, διαπεραστικές φωνές ή παράφορα τραγούδια, που πρώτη φορά στη ζωή της άκουγε και έβλεπε η Ρεβέκκα. […] (σελ. 100)

Η οικοκεντρική αφήγηση της Ελένης Λόππα με το ανοιχτό τέλος υμνεί τον έρωτα και την ανθρώπινη συμβίωση. Μέσα από το δημιουργικό πείσμα των πρωταγωνιστών μηνύει την αγωνιστικότητα. Αποδομώντας τις ανθρωποκεντρικές θεωρίες, αποκαλύπτει τις θρησκευτικές και πολιτικές σκοπιμότητες που κρύβει πίσω του το δίπολο άνθρωπος/φύση. Πολιτιστικά προσδιορισμένη η στάση της Ρεβέκκας να εγκαταλείψει στο τέλος τη ζούγκλα, αποτυπώνει τη δυσκολία του σύγχρονου ανθρώπου να επιβιώσει σε περιβάλλοντα άγριας φύσης.

[…] Αγάπη μου, της είπε, δεν το καταλαβαίνεις; Είναι εξαιρετικά κρίσιμη η στιγμή για τον Αμαζόνιο, αφού κινδυνεύει να γίνει έρημος! Η Γη θα ξεραθεί και 10.000 είδη ζωής θα εξαφανιστούν. Κι όλοι οι αυτόχθονες πληθυσμοί, αγρότες, λαοί σ’ όλη τη Βραζιλία, αλλά και σ’ ολόκληρο τον κόσμο, θα πασχίζουμε να επιβιώσουμε. Η κατάρρευση του Αμαζονίου θα γεμίσει την ατμόσφαιρα με μονοξείδιο του άνθρακα, βάζοντας σε κίνδυνο την ίδια μας την ύπαρξη. Η κατάσταση μοιάζει εφιαλτική! Η φύση κραυγάζει, αλλά εμείς κωφεύουμε! Στέλνει σε όλες τις κατευθύνσεις αγωνιώδη, δραματικά μηνύματα, αλλά εμείς δεν την πιστεύουμε! Οι επιστήμονες και κάποιοι ευαίσθητοι άνθρωποι διαμηνύουν ότι ο πλανήτης κινδυνεύει, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, αλλά οι κυβερνήσεις δήθεν λαμβάνουν μέτρα, για τα οποία οι εταιρείες υλοτομίας και πετρελαίου αδιαφορούν πλήρως. […] (σελ. 87)

Με τόνο δραματικό και αφήγηση που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον η Ελένη Λόππα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την οικολογική καταστροφή στα δάση της Αμαζονίας. Προσπαθεί να επανορθώσει την αδικία απέναντι στις αυτόχθονες φυλές και καλεί σε εγρήγορση. Ενώνοντας την έρευνα με τον πεζό λόγο, την ποίηση, τη μουσική, τη μεταφυσική, υψώνει τεράστια κραυγή για την ανεπανόρθωτη φθορά που συντελείται.