Το μικροβίωμα του εντέρου επηρεάζει καρδιά και πνεύμονες

Δισεκατομμύρια μικροοργανισμών που ζουν στο ανθρώπινο έντερο μπορεί να κρύβουν το κλειδί για τη θεραπεία σοβαρών συστηματικών παθήσεων. Πρόκειται για ένα πολύπλοκο οικοσύστημα με μεγάλη γενετική ποικιλομορφία και θεωρείται ότι έχει αμφίδρομη επικοινωνία με το καρδιαγγειακό  σύστημα στο πλαίσιο της έννοιας του άξονα εντέρου-καρδιάς. Αυτή η σχέση κινητοποιεί τους ερευνητές να ανακαλύψουν με ακρίβεια την αλληλεπίδραση των δύο συστημάτων, με τον τελικό στόχο να οδηγήσουν σε πιο αποτελεσματικές, στοχευμένες θεραπείες για χρόνιες ή οξείες καρδιακές παθήσεις (π.χ. υπέρταση, στεφανιαία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια) μέσω τροποποίησης του εντερικού μικροβιώματος. Φαίνεται όμως ότι ανάλογη αλληλεπίδραση υφίσταται και μεταξύ εντερικού μικροβώματος και αναπνευστικού συστήματος.

Υπάρχουν αρκετά παραδείγματα όπου τα εντερικά μικρόβια απελευθερώνουν ουσίες που απορροφώνται στην κυκλοφορία και μεταδίδονται μέσω του αίματος στους πνεύμονες, δεδομένου ότι τόσο οι πνεύμονες όσο και το έντερο έχουν βλεννογονικά ανοσοποιητικά συστήματα. Μέχρι σήμερα οι ερευνητές έχουν δείξει μια πιθανή σύνδεση μεταξύ του μικροβιώματος του εντέρου και των εκβάσεων σε χρόνιες ή σοβαρές πνευμονικές παθήσεις, όπως το άσθμα. Σε ένα πρόσφατο ερευνητικό άρθρο που δημοσιεύθηκε στο PLOS Pathogens, διαπιστώθηκε ότι μια μυκητιακή δυσβίωση, δηλαδή μια  ανισορροπία στους εντερικούς μύκητες, μπορεί να επιδεινώσει το άσθμα, ακόμα κι αν οι μύκητες δεν είναι παρόντες στους πνεύμονες.

Σε μια άλλη μελέτη οι ερευνητές βρήκαν συνδέσεις μεταξύ της σύνθεσης του μικροβιώματος του εντέρου, των επιπέδων κυτοκινών και των φλεγμονωδών δεικτών σε ασθενείς με COVID-19. Αυτή η σύνδεση υποδεικνύει ότι το μικροβίωμα του εντέρου μπορεί να επηρεάζει το μέγεθος της σοβαρότητας της COVID-19, πιθανώς μέσω της ρύθμισης των ανοσολογικών αντιδράσεων του ξενιστή. Είναι εντυπωσιακή η παρατήρηση ότι μεταμοσχεύσεις κοπράνων από ασθενείς με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια σε ποντίκια είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση της φλεγμονής στους πνεύμονες. Πρόσφατα ανακαλύφθηκε ότι στους ασθενείς που είχαν διασωληνωθεί η εξάντληση των αναερόβιων βακτηρίων του εντέρου λόγω αντιβιοτικών σχετίζεται με αύξηση της θνησιμότητας εντός του νοσοκομείου.

Συνεπώς το μικροβίωμα του εντέρου είναι ένα «όργανο» που παίζει σημαντικούς ρόλους στις μεταβολικές και ανοσολογικές διαδικασίες του οργανισμού. Η διατάραξη του μικροβιώματος προκαλεί μια μορφή «αποτυχίας οργάνου», και αυτό συμβάλλει σε δυσμενείς κλινικές εκβάσεις. Ενα από τα μεγάλα εμπόδια στην κατανόηση της επίδρασης του μικροβιώματος του εντέρου στην υγεία του οργανισμού είναι η πολυπλοκότητα των μηχανισμών που εμπλέκονται, γι’ αυτό και όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς πρέπει να εργαστούν για τη διεξαγωγή σωστά σχεδιασμένων κλινικών μελετών.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ – Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών